Gemi adamı alacağı 4857 sayılı İş Kanunu’na göre değil, 854 sayılı Deniz İş Kanunu’na göre hesaplanır. Fazla çalışma zammı %25’tir, yıllık izin en az bir aydır, haklı fesihte süre altı iş günüdür ve kıdem tazminatı her tam yıl için 30 günlük ücrettir.
Bu yazı hak listesini tekrar etmiyor. Hangi belgeyi kimden isteyeceğinizi, fazla saat ve kıdem alacağını rakamla nasıl çıkaracağınızı, ücretiniz ödenmediğinde gemide iken nasıl fesih bildireceğinizi ve dilekçe örneğini veriyor.
Kanun Seçimi: 854 mü, 4857 mi?
854 sayılı Kanun, Türk bayraklı ve 100 groston üstü gemilerde hizmet sözleşmesiyle çalışanlara uygulanır. Aynı işverenin gemilerinin toplamı 100 grostona ulaşıyorsa ya da işveren 5 veya daha fazla gemi adamı çalıştırıyorsa kanun yine devreye girer.[1]
Kaptan, zabit, tayfa ve gemide hizmet sözleşmesiyle çalışan diğer herkes gemi adamıdır.[2] Yargıtay, araştırma gemisinde yağcı olarak çalışan bir işçiyi, gemide taşıma işi yapılmıyor diye 4857’ye bağlayan yerel kararı hatalı bulmuş, 1. maddedeki koşullar gerçekleştiği için işçiyi gemi adamı saymıştır.[3]
Gemi 100 grostonun altındaysa ve işveren beş gemi adamına ulaşmıyorsa 854 kendiliğinden uygulanmaz. Bu durumda hangi kanunun geçerli olduğu geminin türüne göre değişir, hesabı yapmadan önce avukatla netleştirin.
Belge Dosyası
Gemi adamı hukukunun en değerli yanı, kanunun işverene zorunlu defter tutturmasıdır. Defterde kaydı olmayan ödeme iddiası geçerli sayılmaz.[4]
| Belge | Dayanak | Size ne kazandırır |
|---|---|---|
| Yazılı hizmet akdi (iki nüsha) | m.5 ve m.6 | Ücret esası, ödeme zamanı, avans şartı ve geminin adı sözleşmede yazılıdır. |
| Noter onaylı ücret ödeme defteri | m.31 | Her ödeme imza ya da makbuzla kayıtlıdır. Onaylı örneğini istek halinde işverenden alırsınız. |
| Noter onaylı fazla saat defteri | m.28/son | Zam oranı, fazla çalışma günü ve tutarı gösterilir. |
| Vardiya ve dinlenme çizelgesi | m.26/3 | Geminin görünür bir yerine asılması zorunludur. Fotoğrafını çekin. |
| Çalışma belgesi | m.12 | İş türünü ve süreyi gösterir, kıdem süresinin ilk kanıtıdır. |
İşveren çalışma belgesini vermezse bağlama limanındaki liman reisliğine başvurulur, inceleme bir haftada biter.[5]
Fazla Saat Hesabı
İş süresi günde 8, haftada 48 saattir ve işbaşında ya da vardiyada geçen süre sayılır.[6] Aşan her saat için saat ücretinin %25 fazlası ödenir, Türk Borçlar Kanunu’ndaki %50 oranı gemi adamına uygulanmaz.[7]
Kaptanın gemi, yük ya da kişilerin selameti için zorunlu gördüğü işler ile yangın ve gemiyi terk talimleri fazla saat sayılmaz.[8] Birden fazla kaptan bulunan gemide birinci kaptan, doktor ve hemşire gibi bazı görevler iş süresi hükümlerinin dışındadır.[9]
Rakamlı Örnek
Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan bir tayfa haftada 54 saat çalışıyor olsun. Bölen olarak ayda 30 gün ve günde 8 saat, yani 240 saat alınmıştır, toplu sözleşme ya da bilirkişi başka bölen kullanabilir.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Saat ücreti | 45.000 / 240 | 187,50 TL |
| %25 zamlı saat ücreti | 187,50 x 1,25 | 234,38 TL |
| Aylık fazla saat | 6 saat x 4 hafta | 24 saat |
| Aylık fazla saat alacağı | 24 x 234,375 | 5.625 TL |
Aynı çalışma %50 zamla hesaplansaydı aylık tutar 6.750 TL çıkardı. Fark 1.125 TL’dir ve dilekçede yanlış oranı yazmak bu farkı alacak kalemi olarak değil, hata olarak gösterir.
Fesih Bildirimi ve Önel
Süresiz sözleşme, işe girişten itibaren altı ay geçmeden haklı sebep dışında bozulamaz. Altı aydan sonra önce bildirim yapılır ve süre hizmetin uzunluğuna göre işler.[10]
| Hizmet süresi | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 ay | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bildirime uymayan taraf, önele karşılık gelen ücret tutarında tazminat öder. Sendikaya üyelik ya da şikayet gibi sebeplerle çıkarılan gemi adamına bu tutarın üç katı ödenir.[11]
İşveren feshi sebebiyle birlikte yazılı bildirmek zorundadır, bildirim imkanı yoksa durum tutanakla belirlenir.[12] Gemi seyir halindeyse fesih, geminin kararlaştırılan limanda emniyete alınmasına kadar uzatılmış sayılır.[13]
Ücretiniz ödenmediği için sözleşmeyi bozacaksanız, ödenmeyen ücreti öğrendiğiniz günden başlayarak altı iş günü içinde fesih bildirmelisiniz. Olaydan bir yıl geçince bu hak her halükarda sona erer.[14]
Kıdem Tazminatı Hesabı
Her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir, bir yılı aşan süreler aynı oranla hesaplanır. Sözleşme işveren tarafından m.14/I’deki sebepler dışında bozulmuşsa, gemi adamı m.14/II ya da III’e göre bozmuşsa, askerlik, emeklilik ya da toptan ödeme için ayrılmışsa ve ölüm halinde tazminat doğar.[15]
Aynı işverenin farklı gemilerinde geçen süreler ve ara verilip yeniden kurulan sözleşmeler toplanır. Ücret sabit değilse son bir yılda ödenen ücret, çalışılan güne bölünür ve ortalama günlük ücret esas alınır. Hesapta para ve parayla ölçülebilen menfaatler de ücrete eklenir.[16]
| Kalem | Hesap | Tutar (brüt) |
|---|---|---|
| Günlük ücret | 45.000 / 30 | 1.500 TL |
| Hizmet süresi | 6 yıl 3 ay (6,25 yıl) | – |
| Kıdem tazminatı | 6,25 x 30 x 1.500 | 281.250 TL |
| Önel tazminatı (3 yıl üstü) | 56 gün x 1.500 | 84.000 TL |
Tablo yalnız yöntemi gösterir, ücretiniz, menfaatleriniz ve sürenizle yeniden hesaplayın. Kanun metni 30 günlük kıdem için ayrı bir tavan yazmaz, ancak sözleşmeyle artırılan tutarın üst sınırı vardır.[17]
Yurt Dışında Fesih ve Dönüş
Sözleşme yurt dışında sona ererse işveren sizi geminin bağlama limanına göndermek ve yol, iaşe gibi zorunlu masrafları karşılamak zorundadır.[18] Dönüş masrafını ödemezse masrafınıza ek olarak 15 günlük ücret tutarında tazminat isteyebilirsiniz.[19]
Fesihten sonra bir hafta içinde dönmek istediğinizi bildirmezseniz işveren dönüş yükümlülüğünden kurtulur. Bu yüzden dönüş talebi yazılı ve tarihli olmalıdır.[20]
Ücret Ödenmediğinde Fesih Dilekçesi
Bildirim yazılı ve imza karşılığı yapılır, imzadan kaçınılırsa durum tutanakla tespit edilir.[21] Köşeli yerleri kendi bilgilerinizle doldurun.
[Gün]/[Ay]/[Yıl]
[İŞVEREN UNVANI]
[GEMİ ADI] KAPTANLIĞINA / İŞVEREN VEKİLİNE
Konu: 854 sayılı Kanun m.14/II-a uyarınca fesih
[Gemi adı] gemisinde [görev] olarak [işe giriş tarihi] tarihinden beri çalışıyorum. [Ay ve yıl] dönemine ait [tutar] TL ücretim hizmet akdinde yazılı [ödeme günü] tarihinde ödenmemiştir. Durumu [öğrenme tarihi] tarihinde öğrendim.
854 sayılı Deniz İş Kanunu m.14/II-a ve m.15 uyarınca hizmet akdimi bugünden itibaren feshediyorum. Fesih, geminin [liman adı] limanında emniyete alınmasına kadar m.17 gereği uzatılmış sayılacaktır. Ücret alacaklarımın, m.20 uyarınca kıdem tazminatımın ve m.21 ile m.24 uyarınca bağlama limanına dönüş masraflarımın ödenmesini talep ederim.
Ücret ödeme defterinin ve fazla saat defterinin noter onaylı örneklerinin tarafıma verilmesini de ayrıca talep ederim.
Ad Soyad: [ ]
T.C. Kimlik No: [ ]
Görev: [ ]
Telefon ve e-posta: [ ]
[Ad Soyad]
(İmza)
Arabuluculuk ve Dava Sırası
Kanuna ya da iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[22] Gemi adamı uyuşmazlıkları iş mahkemesinde görülür, sözleşmede başka bir yer yazılı değilse geminin bağlama limanındaki iş mahkemesi yetkilidir.[23]
- Sözleşmeyi, çalışma belgesini ve çizelgenin fotoğrafını toplayın.
- İşverenden ücret ve fazla saat defterlerinin onaylı örneğini yazılı isteyin.
- Alacak kalemlerini yukarıdaki tablolarla çıkarın.
- Fesih gerekiyorsa altı iş günü içinde yazılı bildirin.
- Ödeme gelmezse bağlama limanının bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurun.
Bu sayfa genel bilgi içindir. Geminizin türü, sözleşmeniz ve toplu sözleşme hükümleri sonucu değiştirebilir, ödeme iddialarınızı dava ya da arabuluculuğa taşımadan önce dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.1 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.2/B ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 11.05.2026 tarihli E.2026/1795 K.2026/4322 sayılı karar ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.31/son ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.12/3 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.26 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 29.04.2026 tarihli E.2026/1386 K.2026/3997 sayılı karar: %50 zamla hesaplayan bilirkişi raporu nedeniyle bozma ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.28/3 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.27 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.16 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.16/D ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.18 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.17 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.14/II-a ve m.15 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.20/1 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.20 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.20 (sözleşmeyle belirlenen kıdem tazminatı sınırı) ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.21 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.24 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.25/2 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.47 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 854 sayılı Deniz İş Kanunu m.46 ↩