Doğum Sonrası Ücretsiz İzin: Prim, Kıdem, İşe Dönüş ve Erken Dönüş

Doğum sonrası ücretsiz izin, 24 haftalık analık izni bittikten sonra isteğinize bağlı olarak verilen ve en çok altı ay süren bir izindir. İşveren bu talebi geri çeviremez, ama izin süresince ücret ödenmez, SGK primi yatmaz ve geçen süre yıllık izin ile kıdem hesabından düşülür.

Dilekçenin nasıl yazılacağı bu yazının konusu değildir. Hazır metin Doğum İzni Dilekçesi: Üç Hazır Metin, Ekler ve Teslim Yolu yazısında, burada iznin sonuçları var.

Ücretsiz İznin Hukuki Dayanağı ve İşverenin Onay Yetkisi

Kanun, analık izninin bitiminden sonra kadın işçiye isteği halinde altı aya kadar ücretsiz izin “verilir” der. Bu ifade işverene takdir yetkisi bırakmaz, talep işverene iletildiğinde izin işverenin onayına bağlı değildir.^[1]

Sürenin uzunluğunu siz belirlersiniz. İki ay, dört ay ya da altı ayın tamamı istenebilir, ama altı ayı aşan kısım bu maddenin güvencesine girmez ve işverenle ayrıca anlaşmayı gerektirir.^[2]

Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinmede bu izin eşlerden birine ya da tek başına evlat edinene verilir. 7578 sayılı Kanunla eklenen hükme göre koruyucu aile olan işçiye de çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir.^[3]

Ücretsiz İzin Süresince SGK Primi ve Genel Sağlık Sigortası

Ücretsiz izin boyunca işveren sizin için prim ödemez ve bu aylar emeklilik hesabında boş kalır. Sağlık güvencesi ise kesilmez. İş Kanunu m.74’e dayanan ücretsiz izin sürelerinde genel sağlık sigortalılığınız devam eder ve bu dönem için ayrıca GSS primi ödemeniz gerekmez.^[4]

Diğer ücretsiz izinlerde uygulanan “bir takvim yılında en çok bir ay” sınırı doğum sonrası ücretsiz izne uygulanmaz. Altı ayın tamamında siz ve bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler sağlık hizmetinden yararlanırsınız.

Boş kalan günleri emeklilik için doldurmanın iki yolu vardır. Birincisi izin sırasında isteğe bağlı sigorta primi ödemektir. Ay içinde 30 günden az çalışan sigortalı bu yolu kullanabilir ve prim, seçtiği kazancın yüzde 33’ü kadardır.^[5]

İkinci yol izin bittikten sonra bu süreyi borçlanmaktır. Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum izni süreleri, talep tarihindeki günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında seçilen tutarın yüzde 32’si üzerinden borçlanılır ve borç, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir.^[6]

Brüt asgari ücretin günlük tutarı 26.12.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre 1.101 TL’dir. Altı aylık iznin SGK hesabındaki karşılığı olan 180 gün bu tutar üzerinden şöyle hesaplanır:

• İsteğe bağlı prim: 180 × 1.101 × 0,33 = 65.399,40 TL (aylık 10.899,90 TL)
• Borçlanma: 180 × 1.101 × 0,32 = 63.417,60 TL

Borçlanma oran olarak daha ucuzdur ve içinde zaten devam eden sağlık sigortasının primi yoktur. Buna karşılık tutar talep tarihindeki alt sınıra göre hesaplanır, asgari ücret arttıkça borçlanmanın maliyeti de yükselir. İsteğe bağlı sigortaya ise SGK’ya dilekçe verdiğiniz günden sonrası için prim ödeyebilirsiniz, geriye dönük başlatılamaz.^[7]

Ücretsiz İznin Yıllık İzin ve Kıdem Hesabına Etkisi

Doğum sonrası ücretsiz izinde geçen süre yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Analık izninin 24 haftası çalışılmış gibi sayılırken ardından gelen ücretsiz izin bu sayıma girmez.^[8]

Bunun sonucu, bir sonraki yıllık izin hakkını kazanacağınız tarihin ileri kaymasıdır. 01.03.2024’te işe giren ve 15.04.2026 ile 14.10.2026 arasında 183 gün ücretsiz izin kullanan işçi, üçüncü yıl iznini 01.03.2027 yerine 31.08.2027 tarihinde hak eder. Daha önce kazanıp kullanmadığınız yıllık izin günleri ise yanmaz.

Kıdem tazminatında da sonuç aynıdır. Yargıtay, iş sözleşmesinin askıda kaldığı sürelerin kıdeme esas süreye dahil edilmediğini ve ücretsiz izinde geçen sürelerin bu sayımda dikkate alınmadığını yerleşik içtihat olarak tekrarladı. Aynı kararda yalnız salgın döneminde işverenin tek taraflı çıkardığı ücretsiz izin için sınırlı bir istisna tanındı, işçinin kendi isteğiyle kullandığı izin bu istisnaya girmez.^[9]

Altı yıllık kıdemi olan ve brüt 45.000 TL kazanan bir işçi altı ay ücretsiz izin kullandıysa kıdem tazminatı 5,5 yıl üzerinden hesaplanır. Tazminat 270.000 TL yerine 247.500 TL olur, aradaki fark 22.500 TL‘dir. Kendi sürenizi kıdem tazminatı hakkım var mı kontrol testi ile sınayabilirsiniz.

İzin Sonunda İşe Dönüş ve İş Güvencesi

İzin bittiği gün işbaşı yapmanız gerekir. Dilekçede yazdığınız dönüş tarihinden sonra izinsiz ve haklı sebep olmadan ardı ardına iki iş günü işe gitmemek, işverene bildirimsiz fesih hakkı verir.^[10]

Dönüş tarihini bu yüzden dilekçede gün, ay ve yıl olarak açıkça yazın. “Altı ay” gibi genel bir ifade, iznin hangi gün bittiği konusunda tartışma doğurur.

İşverenin doğum ya da ücretsiz izin kullanmanız nedeniyle sözleşmeyi feshetmesi geçerli sebep sayılmaz. Kanun, aile yükümlülüklerini, hamileliği ve doğumu açıkça geçersiz fesih sebepleri arasında sayar.^[11] İşe iade davası için gereken otuz işçi ve altı aylık kıdem şartı yoksa bile kıdem, ihbar ve dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı istenebilir.^[12]

Bir işverenin izin bitiminde “işe gelmedi” diyerek devamsızlık tutanağı tutması, daha önce yapılmış bir çıkışı geçerli hale getirmez. Yargıtay, analık izninin bitiminde işten çıkış bildirgesi verilen işçi için aylar sonra “ücretsiz izinden dönmedi” gerekçesiyle gönderilen işe davet ve devamsızlık tutanaklarına itibar etmeyen, kıdem ve ihbar tazminatına hükmeden kararı onadı.^[13]

İzin sırasında e-Devlet’teki SGK hizmet dökümünüzü ayda bir kontrol edin. İşten çıkış bildirgesi verildiğini görürseniz tarihi ve çıkış kodunu not alıp işverene yazılı olarak sorun.

Dönüşte göreviniz, çalışma yeriniz veya ücretiniz değiştirildiyse ne yapacağınız Doğum Sonrası İşe Dönüş: Süt İzni, Gece Yasağı ve İş Güvencesi yazısında anlatılıyor.

Erken Dönüş ve İznin Bölünerek Kullanılması

Ücretsiz izni süresi dolmadan bitirip kısmi süreli çalışmaya geçebilirsiniz. Yönetmelik, kısmi süreli çalışma talebinin ücretsiz izin kesilerek de yapılabileceğini ve iznin tamamının kullanılması şartının aranmadığını açıkça söyler.^[14]

Bu talep kısmi çalışmaya başlamadan en az bir ay önce yazılı olarak bildirilir. Dilekçede başlangıç tarihi, çalışılacak gün ve saatler yer alır, eşinizin çalıştığını gösteren belge de eklenir.^[15] Eşi çalışmayan işçi bu haktan kural olarak yararlanamaz.^[16]

Tam süreli olarak erken dönmek ise ne kanunda ne yönetmelikte düzenlenmiştir. İşveren yerinize geçici bir işçi almış olabileceğinden erken tam süreli dönüş işverenin yazılı onayıyla güvenceye alınır.

İznin parçalara bölünmesi de kanunda yer almaz. Analık izninin bitiminden itibaren kesintisiz kullanılan izin m.74 güvencesindedir, işe döndükten aylar sonra ikinci bir parça istemek ise işverenin kabulüne kalır. Bu parçanın kanuni doğum sonrası izin sayılmaması halinde sağlık sigortası yönünden yıllık bir aylık sınır gündeme gelebilir.

Aşağıdaki örnek, izni kısmi süreli çalışmaya geçerek erken bitirmek içindir. Kısmi çalışmaya başlayacağınız tarih, dilekçeyi verdiğiniz günden en az bir ay sonra olmalıdır. Tam süreli dönüş istiyorsanız ikinci paragrafı “tam süreli olarak görevime başlamak” diye değiştirip ekteki belgeyi çıkarabilirsiniz.

Ücretsiz İzinde Başka Bir İşte Çalışma

Ücretsiz izinde iş sözleşmeniz askıdadır, sona ermez. Sadakat borcu sürdüğü için hizmet ilişkisi devam ederken bu borca aykırı biçimde ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmet veremez, özellikle işvereninizle rekabete giremezsiniz.^[17]

Rakip bir firmada çalışmak ya da işvereninizin müşterisine aynı işi yapmak, doğruluk ve bağlılığa aykırı davranış olarak bildirimsiz fesih sebebi sayılabilir.^[18] Rekabet içermeyen bir işte sigortalı çalışmak ise kanunda yasaklanmış değildir ve o dönemin primi diğer işverenden yatar.

Ücretsiz İzin, Yarım Çalışma ve Kısmi Süreli Çalışma Karşılaştırması

Analık izni bittikten sonraki üç seçenek gelir, prim ve süre bakımından farklı sonuç doğurur.

Konu	Ücretsiz izin	Yarım çalışma	Kısmi süreli çalışma
Dayanak	İş Kanunu m.74/6	İş Kanunu m.74/2	İş Kanunu m.13/5
Süre	En çok altı ay	İlk doğumda 60, ikincide 120, sonrakilerde 180 gün	Çocuğun ilkokul çağını izleyen ay başına kadar
Gelir	Ücret ve ödenek yok	Çalışılan yarı için ücret, kalan yarı için İŞKUR ödeneği	Çalışılan süreye orantılı ücret
SGK primi	Yatmaz, isteğe bağlı prim veya borçlanma	Çalışılan yarı için işveren, ödenek günleri için İşsizlik Sigortası Fonu yatırır	Çalışılan süre için yatar
Yıllık izin ve kıdem	Süre hesaba katılmaz	Sözleşme sürer	Sözleşme sürer
Kim kullanır	Kadın işçi, evlat edinmede eşlerden biri	Kadın işçi, evlat edinen kadın veya erkek işçi	Ebeveynlerden biri, diğer eş çalışıyorsa

Yarım çalışma ödeneği için İŞKUR’a analık izninin bittiği tarihten itibaren otuz gün içinde başvurulur ve geciken günler ödenekten düşer.^[19] Önce altı ay ücretsiz izin kullanmak bu nedenle yarım çalışma ödeneğinin büyük kısmını kaybettirebilir. Ödeneğin hesabı doğum izni 24 hafta SGK ödeneği hesabı yazısında gösteriliyor.

Doğum Sonrası Ücretsiz İzin Hakkında Sık Sorulan Sorular

İzin süresince ve sonrasında en çok merak edilen beş konu aşağıda.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve iş sözleşmenizin, toplu iş sözleşmesinin ya da SGK kayıtlarınızın içeriğine göre farklı sonuç doğabilir. İzin, prim veya fesih konusunda karar vermeden önce dosyanızı bir avukata göstermeniz yararlı olur.

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/6 ↩
2. Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik m.7/1 ↩
3. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 son cümle ve m.74/6 ↩
4. 5510 sayılı Kanun m.67 son fıkra ↩
5. 5510 sayılı Kanun m.50/2-a, m.51/3 ve m.52/1 ↩
6. 5510 sayılı Kanun m.41/1-a ↩
7. 5510 sayılı Kanun m.51/1 ↩
8. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/6 son cümle ve m.55 ↩
9. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2026/1569, K.2026/3973, 29.04.2026 ↩
10. 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-g ↩
11. 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-d ↩
12. 4857 sayılı İş Kanunu m.5 ↩
13. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2025/6869, K.2025/8149, 21.10.2025 ↩
14. Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik m.8/2 ↩
15. Aynı Yönetmelik m.8/3 ve m.9 ↩
16. 4857 sayılı İş Kanunu m.13/5 ↩
17. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.396/3 ↩
18. 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-e ↩
19. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek m.5 ↩