Askerden Dönüp İşe Alınmayan İşçi: Başvuru ve Tazminat Adımları

Askerden dönünce işe başlatmama tazminatı, terhisten sonraki iki ay içinde yazılı başvurduğunuz halde eski işveren sizi işe almazsa doğar. Eski işinizde ya da benzer bir işte boş yer varsa işveren sizi derhal, yoksa boşalacak ilk işe diğer adaylardan önce almak zorundadır. Almazsa size üç aylık ücret tutarında tazminat öder.^[1]

Bu hak işe geri dönme davası değil, para alacağıdır. Başvuru terhisten itibaren iki ay içinde, tarihi belgelenen yazılı bir yolla yapılır; işverenin “boş yer yok” cevabına karşı başvurudan sonraki iş ilanlarını ve aynı işe kimin başladığını tarihleriyle saklamak işe yarar. Talep arabuluculukta ve davada m.31 uyarınca işe başlatmama tazminatı olarak yazılır, kıdem tazminatı bu hesaba girmez ve ayrı bir kalemdir.

İçindekiler9 başlık

1. Askerlik Dönüşü Başvuru Hakkının Kapsamı
2. Terhisten Sonra İki Aylık Başvuru Takvimi
3. Terhis Sonrası Belge ve Başvuru Sırası
4. İşe Başvuru Dilekçesi Örneği
5. İşverenin Boş Yer Yok Cevabına Karşı Delil
6. Üç Aylık Tazminatın Hesabı
7. Dava Yolu: İşe İade Değil Tazminat Talebi
8. Başvuru Gönderilmeden Önce Son Kontrol
9. Askerlik Dönüşü İşe Başlatmama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Askerlik Dönüşü Başvuru Hakkının Kapsamı

Hak yalnız muvazzaf askerliği değil, her türlü askeri ve kanuni ödevi kapsar. Hukuk Genel Kurulu bu yorumu açıkça yapmıştır: yalnız muvazzaf askerlik için değil, her türlü askerlik ödevi nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalan işçi madde hükmünden yararlanır.^[2]

Son fıkra metninde belirli bir kıdem şartı yer almaz; bir yıl çalışma şartı yalnız ikinci fıkradaki bekleme düzeni için yazılmıştır. Bu konuda bir Yargıtay kararı bulamadık.

Askere giderken kıdem tazminatı alıp almadığınız da başvuru hakkını kaybettirmez. Hukuk Genel Kurulu önündeki dosyada işçiye kıdem tazminatı bordroda ödenmişti ve buna rağmen bu maddedeki tazminat için eda davası yolu gösterildi.^[3] Yargıtay 22. Hukuk Dairesi önündeki bir dosyada da iki tazminat birlikte istenmiş ve ayrı kalemler olarak ele alınmıştı.^[4]

Terhisten Sonra İki Aylık Başvuru Takvimi

İki ay, askeri ödevin sona ermesinden başlayarak işler ve işe girmek istediğinizi bu süre içinde işverene bildirmeniz gerekir. Kanun şekil şartı koymaz, ancak ispat için tarihi belgelenen yazılı bir başvuru yapmak gerekir.^[5]

Terhis belgesindeki tarihi başlangıç alın, son günü kendi takviminizde işaretleyin ve ilk hafta içinde başvurun. Süre dolduktan sonra yapılan başvuru işverene işe alma borcu yüklemez.

Süre içinde yapıldığı sonradan ispatlanabilen başvuru da yeterli sayılmıştır. Yukarıdaki 22. Hukuk Dairesi dosyasında işçinin elinde işverene verdiği yazılı bir belge yoktu, ancak terhisten yaklaşık üç hafta sonra çekilen ihtarname ve terhis belgesi iki aylık sürenin korunduğunu gösterdi.

Terhis Sonrası Belge ve Başvuru Sırası

Belgeleri bu sırayla toplarsanız başvuru da, sonradan tazminat talebi de aynı dosyadan yürür.

1. Terhis belgesinin ya da tezkerenin renkli fotokopisini alın, tarihleri okunur olsun.
2. E-Devlet’ten SGK hizmet dökümünüzü alın ve askere gitmeden önceki son işyerinin kaydını, giriş ve çıkış tarihleriyle birlikte işaretleyin.
3. Askere gitmeden önceki son bordronuzu ve unvanınızı gösteren belgeyi (iş sözleşmesi, kimlik kartı, yazışma) bulun.
4. Başvuruyu yazın ve noter ihtarnamesi ya da işverenin kayıtlı elektronik posta adresi gibi gönderim tarihi belgelenen bir yolla yollayın.
5. Gönderi makbuzunu ve tebliğ tarihini dosyanın en üstüne koyun.
6. İşverenden yazılı cevap isteyin ve gelen cevabı kaşe ve tarihle saklayın.

İşe Başvuru Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin köşeli boşluklarla doldurulur. Terhis tarihini, eski unvanınızı ve ayrılış tarihinizi eksiksiz yazın, yeni bir iş tanımı ya da ücret talebi eklemeyin. Askere giderken kendi isteğinizle ayrıldıysanız kıdem için askere giderken işten ayrılma yazısındaki adımlara bakın.

İşverenin Boş Yer Yok Cevabına Karşı Delil

İşveren “boş yer yok” derse bu cevap tek başına dosyayı bitirmez. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, işçinin başvurduğu tarihte yaptığı işe benzer işlerde boş kadro bulunup bulunmadığının, yoksa başvurudan sonra bu işlere yeni işçi alınıp alınmadığının kadro kayıtları celp edilerek ve tanıklar dinlenerek araştırılmasını istemiş, bunu yapmayan mahkeme kararını bozmuştur.^[6]

Aynı dosyada davalı tanığı, işçinin ücret konusunda anlaşılamadığı için işe alınmadığını söylemişti. Yargıtay bu anlatımı da kayda geçirdi ve ardından kadro durumunun kayıtlarla belirlenmesini istedi.

Siz de başvurunuzdan sonra işyerinin yayınladığı iş ilanlarının ekran görüntüsünü tarihiyle saklayın. Eski iş arkadaşlarınızdan, sizin işinizi yapan kişinin ne zaman başladığını öğrenin. Bu bilgiler dava aşamasında işe giriş bildirgeleriyle karşılaştırılır. Çalıştığınız yer taşeron firmaysa kayıtların kimden isteneceği taşeron işçi hakları yazısında yer alır.

Üç Aylık Tazminatın Hesabı

Kanun “üç aylık ücret tutarında” der ve hangi tarihteki ücretin esas alınacağını yazmaz. Yargıtay’ın bu konuda yerleşik bir ölçüsünü bulamadık; talebi iki ayrı hesapla hazırlamak ve ikisini de arabuluculuk başvurusunda belirtmek ihtiyatlı olur.

Aşağıdaki örnekte ücretler varsayımdır ve resmi bir tutarı göstermez. İşçi askere giderken aylık brüt 28.000 TL alıyor, başvuru tarihinde aynı işte çalışana ödenen ücret ise 36.000 TL.

Hesap yöntemi	Aylık brüt ücret	Çarpan	Tazminat
Ayrılış tarihindeki son ücret	28.000 TL	3	84.000 TL
Başvuru tarihinde aynı işe ödenen ücret	36.000 TL	3	108.000 TL

Aradaki fark, yedek subaylık gibi uzun hizmetlerden dönenlerde büyür. Düzenli ödenen yemek, yol ya da prim gibi yan ödemeler varsa bunları talebinizde ayrı ayrı yazın, çünkü hangilerinin ücrete dahil sayılacağı dosyada tartışılır. Çıkarılma sebebi bedelli askerlikse bedelli askerlik gerekçesiyle çıkarılma yazısındaki ilk adımlara geçin.

Kıdem tazminatı bu hesaba girmez. Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılan işçinin kıdem tazminatı ayrı bir kalemdir ve dayanağı 1475 sayılı Kanun’un yürürlükte kalan 14. maddesidir.^[7]

Dava Yolu: İşe İade Değil Tazminat Talebi

Askerden dönünce işe alınmayan işçi 4857 sayılı Kanun’un 18. maddesinden başlayan iş güvencesi hükümlerine dayanıp işe iade davası açamaz. Hukuk Genel Kurulu bu dosyada işçinin “işe alınmamanın hukuka aykırılığının tespiti” talebini de kabul etmedi ve işçinin üç aylık tazminat için eda davası açması gerektiğini belirtti.^[8]

Bu yüzden arabuluculuk başvurusunda ve sonra dava dilekçesinde talebinizi “4857 sayılı Kanun m.31 uyarınca işe başlatmama tazminatı” olarak yazın. Talebin kapsamının tutanakta açıkça yazılması ihtiyatlı olur.

Bu tazminat işçi alacağı sayıldığından dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerekir.^[9] Kanunda bu tazminat için ayrı bir kısa süre yoktur ve 4857 sayılı Kanun’un ek 3. maddesindeki beş yıllık zamanaşımı listesinde de sayılmaz.^[10] Yine de yıllar geçtikçe işyerindeki kayıtlara ulaşmak zorlaşır, başvuruyu geciktirmeyin.

Başvuru Gönderilmeden Önce Son Kontrol

• Terhis tarihi belgede yazan tarihle aynı ve iki ayın son günü takviminizde işaretli.
• İşverenin ticaret sicilindeki unvanı ve işyeri adresi doğru yazıldı.
• Başvuru metninde yeni ücret, yeni unvan ya da başka bir şart yok.
• Gönderi belgesi ve tebliğ tarihi dosyaya girdi.
• Başvuru sonrası görülen iş ilanları ekran görüntüsüyle ve tarihiyle kaydedildi.

Askerlik Dönüşü İşe Başlatmama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgi verir ve tek bir dosyanın ayrıntısını değerlendirmez. Terhis tarihiniz ya da başvuru yolunuz konusunda tereddüt varsa iki aylık sürenin son günlerinde değil, ilk haftada bir avukata danışmak süre kaybını önler.

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/son ↩
2. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448, 07.03.2018, Hukuk Genel Kurulunun kendi gerekçesi ↩
3. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448, 07.03.2018 ↩
4. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2012/6252 K.2012/25880, 20.11.2012 ↩
5. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/son ↩
6. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi E.2012/6252 K.2012/25880, 20.11.2012, bozma gerekçesi Yargıtay’a aittir ↩
7. 4857 sayılı İş Kanunu m.120 ve 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1-3 ↩
8. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448, 07.03.2018, direnme kararı bozuldu ↩
9. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
10. 4857 sayılı İş Kanunu ek m.3 ↩
11. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2025/1561 K.2025/4666, 21.05.2025; 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.9/1 ↩
12. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448; 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.9/1 ↩
13. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/1608 K.2018/448, 07.03.2018 ↩
14. 4857 sayılı İş Kanunu m.31/son ↩
15. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, m.3/2 ve m.3/5 ↩