Deneme süreli iş sözleşmesi, ilk haftalarda iki tarafa da bildirim süresi beklemeden ve tazminat ödemeden ayrılma imkanı veren bir sözleşme kaydıdır. Bu süre en çok iki ay olabilir, toplu iş sözleşmesi varsa dört aya kadar çıkabilir.[1]
Deneme süresi hakkınızın olmadığı bir dönem değildir. Çalıştığınız her gün için ücret, sigorta ve diğer haklarınız işler, yalnızca ayrılık bildirimsiz ve tazminatsız olabilir.
İçindekiler8 başlık
- Deneme Kaydının Sözleşmedeki Görünümü
- Deneme Süresinin Son Gününü Bulma
- İlk Günden İşleyen Haklarınız
- Deneme Süresinde Sözleşmenin Sona Ermesi
- Deneme Kaydının Korumadığı Fesihler
- Deneme Süresi Bittikten Sonra Değişenler
- Deneme Süresinde Ayrılık Bildirimi Örneği
- Deneme Süreli Sözleşme Hakkında Sık Sorulan Sorular
Deneme Kaydının Sözleşmedeki Görünümü
Deneme süresi kendiliğinden doğmaz, sözleşmeye yazılması gerekir. İmzadan önce maddeyi bulun ve süresinin açıkça yazılıp yazılmadığına bakın.
Aşağıdaki tabloda sözleşmelerde sık görülen deneme maddelerini ve sizin için ne anlama geldiklerini bulabilirsiniz.
| Sözleşmede yazan | Sizin için anlamı |
|---|---|
| “İlk 2 ay deneme süresidir.” | Kanuna uygun. Süre işe başladığınız günden itibaren işler. |
| “Deneme süresi 3 aydır.” (toplu sözleşme yok) | İki ayı aşan kısım kanunun üst sınırını geçer. Üçüncü ayda yapılan fesih deneme kaydına dayandırılamaz. |
| “Deneme süresi toplu iş sözleşmesine göre 4 aydır.” | Yalnız işyerinde uygulanan bir toplu iş sözleşmesi bunu öngörüyorsa geçerlidir. |
| “Deneme süresinde ücret ödenmez.” ya da “yarım ücret ödenir.” | Geçersiz. Çalıştığınız günlerin ücreti ve diğer haklarınız saklıdır. |
| “İşveren gerek görürse deneme süresini uzatabilir.” | İşverenin tek başına uzatması sizi bağlamaz, toplam süre de (toplu iş sözleşmesi yoksa) iki ayı geçemez. |
Yazılı sözleşme yapılmadıysa işveren size en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, ücreti ve fesih hükümlerini gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır.[2] Deneme kaydı hiçbir yazılı belgede yoksa, işverenin sonradan deneme süresine dayanması zorlaşır.
Deneme Süresinin Son Gününü Bulma
Ay olarak belirlenen süre, başladığınız günün son aydaki karşılığı olan gün dolar. Son ayda o gün yoksa, süre o ayın son günü dolmuş sayılır.[3]
- 9 Eylül’de işe başladıysanız iki aylık deneme süresi kural olarak 9 Kasım’da dolar.
- 31 Mart’ta başladıysanız süre 31 Mayıs’ta dolar.
- 31 Aralık’ta başladıysanız Şubat’ta 31’i olmadığı için süre Şubat’ın son günü dolar.
Bu tarihi telefonunuza not edin. Fesih bildirimi o günden sonra yapılırsa artık deneme kuralları değil, olağan fesih kuralları uygulanır. Sözleşmeniz belirli süreliyse ve deneme süresinden sonra erken bitirildiyse kalan süre tazminatının nasıl hesaplandığına ayrıca bakmanız gerekir.
İlk Günden İşleyen Haklarınız
Deneme süresinde çalışan işçi, sözleşmesi kesinleşmiş işçiyle aynı haklara sahiptir. Kanun bu dönemde yalnız fesih usulünü kolaylaştırır, hakları azaltmaz.[4]
- Sigorta girişi: İşveren sizi işe başlamadan önce SGK’ya bildirmek zorundadır. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bildirim en geç işe başladığınız gün yapılır.[5] e-Devlet’te “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” ekranından ilk haftada kontrol edin.
- Ücret ve fazla çalışma: Sözleşmedeki ücretin tamamı ödenir. Haftalık çalışma süresini aşan çalışmanın karşılığı da deneme süresinde aynen işler.
- Kıdem süresi: Kıdem tazminatında süre işe başladığınız tarihten sayılır, deneme ayları bu süreye dahildir.[6]
- Yıllık izin: İzne hak kazanmak için gereken bir yıllık çalışma, deneme süresi de içinde olmak üzere hesaplanır.[7]
Deneme süresi bittiğinde işveren size yeni bir sözleşme imzalatmak zorunda değildir. Sözleşmeniz kendiliğinden devam eder ve işe başlama tarihiniz değişmez.
Deneme Süresinde Sözleşmenin Sona Ermesi
Deneme süresi içinde işveren de siz de sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden bitirebilirsiniz. Kanun bu dönemdeki fesih için gerekçe göstermeyi şart koşmaz.
İşverenin Sizi Çıkarması
İşveren deneme süresinde sizi çıkarırsa ihbar tazminatı ve kıdem tazminatı doğmaz. Buna karşılık son maaş gününden çıkış gününe kadar çalıştığınız günlerin ücreti, varsa fazla çalışma ücreti ve diğer ödemeler eksiksiz ödenir.
Ayrılırken işveren size işinizin türünü ve süresini gösteren çalışma belgesini vermek zorundadır.[8] Belgeyi istemekten çekinmeyin, yeni işe başvururken işinize yarar.
Sizin Ayrılmanız
İşi beğenmediyseniz siz de deneme süresi içinde bildirim süresi beklemeden ayrılabilirsiniz. İşveren bu durumda sizden ihbar tazminatı isteyemez.
Ayrılığı yazılı ve tarihli bildirin, bir nüshasını alındı imzasıyla saklayın. Sözlü ayrılıkta tarih tartışması çıkarsa son günün deneme süresi içinde kaldığını kanıtlamak zorlaşır.
SGK Çıkış Kodunun Kontrolü
Çıkıştan sonraki günlerde e-Devlet’te işten ayrılış nedeninize bakın. SGK listesinde deneme süresinde işverenin feshi için 01, işçinin feshi için 02 kodu bulunur.
Deneme süresinde çıkarılan işçiye işvereni yanıltma ya da ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık gibi haklı fesih kodu yazılması, sonraki iş başvurularınızda sizi zor durumda bırakabilir. Böyle bir kodun düzeltilmesi için dava açılabilir.
İşe giriş formunda hastanede yattığını yazmış bir işçi (işveren bunu bel fıtığı ameliyatı olarak savundu), işe başladıktan birkaç gün sonra 42 koduyla, yani işvereni yanıltma gerekçesiyle çıkarıldı. Konya Bölge Adliye Mahkemesi, işçinin bilgileriyle işvereni yanıltmasının söz konusu olmadığını kabul etti ve kodun düzeltilmesi gerektiğini tespit etti. Yargıtay bu kararı onadı.[9]
Aynı kararda Bölge Adliye Mahkemesi, çıkış kodunun düzeltilmesi davasının SGK’ya değil işverene karşı açılması gerektiğini de belirtti. Bu kararın size anlattığı şey açık. Sağlık durumunuzu işe giriş formunda doğru yazdıysanız, sonradan yanıltma gerekçesiyle çıkarılmanız o dosyada olduğu gibi haklı fesih koduna dayanak yapılamaz. (O dosyada işçi başvuru formunda “sağlık sorunu yok” demişti; karar bu ayrıntıya rağmen verildi, her dosyada aynı sonuç çıkmayabilir.)
Deneme Kaydının Korumadığı Fesihler
Deneme süresi işverene gerekçesiz fesih imkanı verir ama yasak bir sebeple fesih imkanı vermez. Fesih ayrımcılığa ya da sendika üyeliğine dayanıyorsa deneme kaydı işvereni korumaz. Deneme süresini uzatma yazısı gelmişse imzadan önce deneme süresi uzatma bildirimi örneğine bakmakta yarar var.
- Ayrımcılık: Dil, ırk, cinsiyet, engellilik, din ve benzeri sebeplerle, cinsiyet ya da gebelik nedeniyle farklı işlem yapılamaz. Bu kurala aykırı feshte dört aya kadar ücret tutarında tazminat ve yoksun kalınan diğer haklar istenebilir.[10]
- Sendika üyeliği: Sendikaya üye olduğunuz ya da sendikal faaliyete katıldığınız için çıkarılamazsınız. Aykırı davranışta bir yıllık ücretinizden az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.[11]
Ayrımcılık iddiasında ispat önce sizdedir. Ancak ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsanız, ihlal olmadığını işveren ispat etmek zorunda kalır.[12] Gebeliğinizi bildirdiğiniz gün düşen bir fesih yazısı ya da sendika üyeliğinin işverene ulaştığı tarih bu yüzden saklanması gereken belgelerdir.
Deneme Süresi Bittikten Sonra Değişenler
Deneme süresinin son günü geçtikten sonra işveren sizi bildirimsiz çıkaramaz. İşi altı aydan az sürmüş işçide bildirim süresi iki haftadır, bu süre verilmezse ihbar tazminatı doğar.[13]
İş güvencesi ise otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde altı aylık kıdemi olan işçiyi kapsar.[14] Deneme süresi en çok iki ay olduğu için bu dönemde işe iade davası kural olarak açılamaz, ancak deneme ayları altı aylık kıdeme sayılır.
| Fesih zamanı | Bildirim süresi | İhbar tazminatı |
|---|---|---|
| Deneme süresi içinde | Gerekmez | Doğmaz |
| Deneme bitti, iş 6 aydan kısa | 2 hafta | Bildirim verilmezse doğar |
| İş 6 ay ile 1,5 yıl arası | 4 hafta | Bildirim verilmezse doğar |
Deneme Süresinde Ayrılık Bildirimi Örneği
Deneme süresi içinde kendiniz ayrılmak istiyorsanız aşağıdaki metni kendi bilgilerinizle doldurup işverene imza karşılığı ya da elektronik posta ile iletebilirsiniz.
[Gün]/[Ay]/[Yıl]
[İŞVEREN UNVANI]
İNSAN KAYNAKLARI BİRİMİNE
Konu: Deneme süresi içinde iş sözleşmesinin feshi
[İşe başlama tarihi] tarihinden bu yana [görev unvanı] olarak çalışmaktayım. İş sözleşmemin [madde no] maddesinde öngörülen deneme süresi içinde, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesi uyarınca iş sözleşmemi [son çalışma günü] tarihi itibarıyla bildirim süresine gerek olmaksızın feshediyorum.
Çalıştığım günlere ait ücretimin ve varsa fazla çalışma ücretimin hesap dökümüyle birlikte banka hesabıma ödenmesini, işten ayrılış bildirgemin deneme süresinde işçi tarafından fesih koduyla yapılmasını ve tarafıma çalışma belgesi verilmesini talep ederim.
[Ad Soyad]
[T.C. Kimlik No]
[İmza]
Deneme Süreli Sözleşme Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşe yeni başlayanların en çok sorduğu sorular ve kısa cevapları:
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Sözleşmenizdeki deneme maddesi, fesih tarihi ve çıkış kodu birlikte değerlendirildiğinde sonuç değişebilir, hak kaybı yaşamamak için belgelerinizle bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.15/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.8/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.92/1-3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.15/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.8/1 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.53/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.28/1 ↩
- Konya BAM 9. HD E.2022/2683 K.2025/2860, Yargıtay 9. HD 03.03.2026 tarihli E.2026/204 K.2026/1885 sayılı kararla HMK m.370/1 uyarınca onadı ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/1, 5/3, 5/6 ↩
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25/3-4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/7 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/2-a ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩