Çalışan açık rıza formu, işvereninizin kişisel verilerinizi yalnızca sizin onayınızla işleyebileceği durumlarda imzanızı aldığı belgedir. Kanuna göre geçerli bir rıza belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle verilmiş olmalıdır.[1] Bu üç şartı taşımayan bir imza, işvereni korumaz ve sizi bağlamaz.
Maaş için IBAN, SGK bildirimi için kimlik numarası ya da bordro bilgisi gibi işin yürütülmesi için zorunlu veriler rızanız aranmadan işlenir; fotoğrafın tanıtımda kullanılması gibi zorunlu olmayan işlemeler ise ayrı ve kalem kalem verilen rızaya bağlıdır. Rızanızı istediğiniz zaman yazılı bildirimle geri alıp verinin silinmesini isteyebilirsiniz, işveren başvurunuzu 30 gün içinde cevaplamak zorundadır.
Rıza İstenmeyen Çalışan Verileri
İşveren, işi yürütmek için zorunlu verileri rızanıza bakmadan işler. Kanun bunu sözleşmenin ifası, hukuki yükümlülük ve kanunda açıkça öngörülme hallerinde serbest bırakır.[2] Borçlar Kanunu da işverenin işçi verisini yalnızca işe yatkınlıkla ya da sözleşmenin ifasıyla ilgili ve zorunlu ölçüde kullanabileceğini söyler.[3]
Bu yüzden maaş için IBAN’ınız, SGK bildirimi için kimlik numaranız ya da bordro bilgileriniz için ayrı bir form imzalamanız gerekmez. Form önünüze konduysa asıl soru, o verinin gerçekten rızaya dayanıp dayanmadığıdır.
| Veri ve kullanım | Genel durum |
|---|---|
| Kimlik, IBAN, SGK ve bordro bilgisi | Sözleşme ve kanun gereği işlenir, rıza istenmez |
| İşyeri hekiminin sağlık muayenesi | İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğüne dayanır |
| Fotoğrafınızın web sitesinde ya da broşürde kullanımı | İşin ifası için zorunlu değildir, rıza aranır |
| Parmak izi veya yüz tanıma ile giriş | Özel nitelikli veridir, dayanağı ayrıca sorulur |
| Verilerin yurt dışındaki grup şirketine aktarılması | Yalnızca rızaya dayandırmak sınırlıdır, aşağıda açıklandı |
Sağlık ve Biyometrik Verilerde Değişen Kural
Sağlık, biyometrik ve genetik veriler özel nitelikli sayılır ve işlenmeleri kural olarak yasaktır.[4] Kanun 2024’te 7499 sayılı Kanunla değişti. İstihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlikteki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olan işleme artık rızasız mümkündür.[5]
Eski formlarda sağlık verisi için rıza satırı görürseniz, o verinin bu yükümlülüklerden biri için zorunlu olup olmadığını sorun. Zorunlu değilse rıza hala gerekir, zorunluysa form tek başına dayanak olmaz.
Yurt Dışına Aktarımda Rıza
Yurt dışına aktarım düzeni 2024’te yeniden yazıldı. Yeterlilik kararı ya da uygun güvence yoksa aktarım, ancak arızi olmak kaydıyla ve sayılan hallerden biriyle yapılır, bunlardan biri de riskler hakkında bilgilendirilmiş kişinin açık rızasıdır.[6] Her ay tekrarlanan grup içi veri paylaşımını tek bir imzayla meşrulaştırmak bu yüzden tartışmalıdır.
İmzadan Önce Sorulacak Altı Soru
Formu imzalamadan önce okumak için süre isteyebilirsiniz. Aşağıdaki liste, geçerli rızanın şartlarını masada kolayca denenecek sorulara çevirir.
- Hangi veri? Form “kişisel verilerim” gibi genel bir ifade kullanıyorsa belirli bir konu yoktur.
- Hangi amaç? Her veri kaleminin karşısında tek ve açık bir amaç yazmalıdır.
- Aydınlatma yapıldı mı? Verinin kime aktarılacağı ve nasıl toplanacağı size ayrı bir metinle anlatılmış olmalıdır.[7]
- Ret kutusu var mı? Yalnızca “kabul ediyorum” seçeneği olan form özgür iradeyi göstermez.
- Kalem kalem mi? Fotoğraf, parmak izi ve yurt dışı aktarım tek imzaya bağlanmışsa her birini ayrı onaylamak mümkün olmalıdır.
- İşe bağlanmış mı? “İmzalamazsan sözleşme yapılmaz” cümlesi rızanın özgür olmadığını gösteren en güçlü işarettir.
Aydınlatma metni işverenin size verdiği bilgidir ve onay içermez. Rıza formu ise sizin kararınızı yazar, iki belge birbirinin yerine geçmez.
İş sözleşmesinin sonuna eklenen genel bir “KVKK onayı” paragrafı ilk iki soruda takılır. Bu tür paragraflar çoğunlukla hiçbir veriyi ve amacı ayırmaz. Kamera kaydınız hakkında bilgi istemek ise ayrı bir yoldur; kayıt talebi ve şikayet yolu ayrı yazıda anlatılıyor.
Çalışan Açık Rıza Formu Örneği
Aşağıdaki form, işçinin kalem kalem karar verebileceği biçimde kurulmuştur. Köşeli alanları işvereniniz doldurur, kutulardan birini siz işaretlersiniz.
KİŞİSEL VERİLERİN İŞLENMESİNE İLİŞKİN AÇIK RIZA FORMU
Veri sorumlusu (işveren): [Unvan, adres]
Çalışan: [Ad Soyad, sicil no]
Aydınlatma metni: [tarih ve sürüm] tarihli çalışan aydınlatma metni bana [elden / e-posta ile] verildi.
Aydınlatma metnini okudum. Aşağıdaki her kalem için kararımı ayrı ayrı işaretledim.
1. Veri: Fotoğrafım
Amaç: Şirketin web sitesinde ve tanıtım broşüründe kullanılması
Süre: [en çok … ay]
( ) Kabul ediyorum ( ) Kabul etmiyorum
2. Veri: Parmak izi
Amaç: İşyeri giriş çıkış kaydı
( ) Kabul ediyorum ( ) Kabul etmiyorum
3. Veri: Ad soyad ve işyeri e-posta adresim
Amaç: Yurt dışındaki [grup şirketi] ile yıllık eğitim kaydı paylaşımı. Aktarılacak ülke: [ülke]. Riskler hakkında bilgilendirildim.
( ) Kabul ediyorum ( ) Kabul etmiyorum
Bu kararların hiçbiri iş sözleşmemin devamını, ücretimi ya da terfi hakkımı etkilemez. Rızamı istediğim zaman yazılı bildirimle geri alabilirim.
[Tarih]
[Ad Soyad]
(İmza)
Rızayı Geri Alma ve Verinin Silinmesi
6698 sayılı Kanun rızanın geri alınmasını ayrı bir maddede düzenlemez. Rıza tek dayanak olan bir işlemede rızayı çekmek işlemin dayanağını ortadan kaldırır ve işlenmesini gerektiren sebep kalmadığı için verinin silinmesi, yok edilmesi veya anonim hale getirilmesi talep edilebilir.[8]
Geri alma ileriye yöneliktir, o güne kadarki işlemeyi geriye dönük hukuka aykırı yapmaz. Talebi yazılı yapın ve işverenin cevap süresini takvime işleyin.
Veri sorumlusu başvurunuzu en geç 30 gün içinde ücretsiz sonuçlandırmak zorundadır. Cevap gelmezse ya da yetersizse, cevabı öğrendiğiniz günden 30 gün, başvuru tarihinden en çok 60 gün içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet edebilirsiniz.[9]
[Tarih]
[İŞYERİ UNVANI]
İnsan Kaynakları Müdürlüğü’ne
KONU: Açık rızanın geri alınması ve verilerin silinmesi talebi
[Tarih] tarihli açık rıza formunda, [fotoğraf / parmak izi / yurt dışı aktarım] kalemi için verdiğim rızayı bugün itibarıyla geri alıyorum. Bu veriye ilişkin işlemenin durdurulmasını ve verinin sistemlerinizden ve aktarıldığınız üçüncü kişilerden silinmesini, 6698 sayılı Kanunun 7 ve 11 inci maddeleri uyarınca talep ediyorum.
Talebimin sonucunun, Kanunun 13 üncü maddesi gereği en geç otuz gün içinde yazılı olarak ya da elektronik ortamda bildirilmesini rica ederim.
[Ad Soyad], [Sicil No]
(İmza)
Rıza Vermediğiniz İçin Baskı Görürseniz
Kanunda rıza vermemeyi ya da rızayı geri almayı fesih sebebi sayan bir hüküm yoktur. İşveren yine de başka bir sebep göstererek sözleşmeyi feshedebilir.
Otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdeminiz varsa fesih geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.[10] Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmanız gerekir.[11]
Mevzuattan doğan haklarınızı takip için idari makamlara başvurmanın geçerli sebep sayılmadığı da kanunda ayrıca yazılıdır.[12] Rıza baskısını ispatlamak için yazışmaları ve formun hangi tarihte, kimin yanında imzalandığını saklayın.
Kişilik hakkınızın ihlalinden doğan zarar için Kurul şikayeti yanında tazminat hakkı da saklıdır.[13]
Çalışan Açık Rıza Formuyla İlgili Sorular
Çalışanların en sık sorduğu beş durum aşağıda.
Bu yazı genel bilgi içindir, kendi formunuzun geçerliliği için metni inceleten bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3/1-a ↩
- 6698 sayılı Kanun m.5/2-a, c ve ç ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.419 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.6/1 ve m.6/3 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.6/3-f, 7499 sayılı Kanunun 33. maddesiyle değişik ↩
- 6698 sayılı Kanun m.9/4 ve m.9/6-a ↩
- 6698 sayılı Kanun m.10/1 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.7/1 ve m.11/1-e ↩
- 6698 sayılı Kanun m.13/2 ve m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-c ↩
- 6698 sayılı Kanun m.14/3 ↩