Fazla mesai hesabını kendiniz yapmak için çizelgenizdeki her günün işyerinde kalış süresinden ara dinlenmesini düşer, haftalık net toplamın 45 saati aşan kısmını bulur ve bunu brüt aylık ücretinizin 225’e bölünmesiyle çıkan saat ücretinin 1,5 katıyla çarparsınız. Gece çalışıyorsanız bir hesap daha yaparsınız, çünkü gece 7,5 saati aşan süre haftalık toplam 45’in altında kalsa da fazla çalışma sayılabilir. Aşağıda üç ayrı çalışma düzenini aynı sırayla hesapladık.
Fazla Mesai Hesabının Dayandığı Kurallar
Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir.[1] Haftalık süre, anlaşmayla günlere farklı dağıtılabilir ama bir gün 11 saati geçemez.[2] İşçinin gece çalışması da 7,5 saatle sınırlıdır.[3]
Ara Dinlenmesinin Düşülmesi
İşyerinde geçen her saat çalışma sayılmaz, kanunun öngördüğü ara dinlenmesi önce düşülür. Günlük iş 4 saate kadarsa 15 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadarsa yarım saat, 7,5 saati aşıyorsa en az 1 saat ara verilir.[4] Bu süreler en azdır, işveren daha uzun ara veriyorsa fiilen kullandığınız süre düşülür.
12 saatlik nöbetlerde Yargıtay 1 saatle yetinmez ve 1,5 saat ara dinlenmesi düşer. Aynı kararda, işçinin 12 saat boyunca hiç ara vermeden çalıştığının kabulü hayatın olağan akışına aykırı bulunmuştur.[5]
Saat Ücretinde 225 Böleni
Aylık ücretli bir işçinin saat ücreti, brüt aylık ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur. Yargıtay bu yöntemi şöyle açıklar: haftalık 45 saat 6 iş gününe bölündüğünde günlük 7,5 saat çıkar ve 30 günlük ayda bu 225 saat eder.[6] Günlük ücret alıyorsanız günlük ücretinizi 7,5’e bölersiniz.
Bölünen tutar brüt ücrettir. Elinize geçen net maaşı 225’e bölerseniz saat ücretiniz olduğundan düşük çıkar ve bütün hesap aşağı kayar.
Birinci Düzen: Hafta İçi 09.00-19.00
Pazartesi-Cuma 09.00-19.00 çalışan bir işçinin fazla mesaisi yoktur. İşyerinde günde 10 saat kalırsınız, 1 saat ara düşülünce net çalışma 9 saattir ve beş günün toplamı tam 45 saat eder.
Tablo, Cumartesi 09.00-14.00 eklenince değişir. Cumartesi 5 saatlik kalıştan yarım saat ara düşülür, net 4,5 saat kalır ve haftalık toplam 49,5 saate çıkar.
Brüt ücret 39.600 TL ise saat ücreti 39.600 / 225 = 176 TL, zamlı saat ise 176 x 1,5 = 264 TL olur. Haftalık 4,5 fazla saat 1.188 TL eder. Dört Cumartesisi olan bir ayda bu 18 saat ve 4.752 TL, beş Cumartesisi olan ayda 22,5 saat ve 5.940 TL brüt fazla mesai demektir.
İkinci Düzen: Altı Gün Dönüşümlü Vardiya
Haftada altı gün, bir hafta 06.00-16.00, ertesi hafta 16.00-02.00 çalışan işçi her hafta 9 saat fazla mesai yapar. Vardiya 10 saattir, 1 saat ara düşülünce günde net 9 saat kalır, altı günün toplamı 54 saattir ve 45’i aşan kısım 9 saattir.
Akşam haftasında gece sınırını da kontrol edin. Kanunda gece en geç 20.00’de başlar ve en erken 06.00’ya kadar sürer, 16.00-02.00 vardiyasında gece süresine düşen kısım 6 saattir ve 7,5 saati aşmaz. Bu yüzden akşam haftası için ayrıca gece hesabı çıkmaz.
Brüt ücret 36.000 TL ise saat ücreti 160 TL, zamlı saat 240 TL olur. Haftalık 9 saat 2.160 TL, dört haftalık bir dönemde 36 saat ve 8.640 TL brüt eder.
Bu düzen yılda 468 saat fazla mesaiye ulaşır. Yıllık 270 saat sınırı işverenin uyması gereken bir yasaktır, sınırı aşan saatler de çalışılmış saattir ve hesabınızdan çıkmaz.
Üçüncü Düzen: 12 Saatlik Gece Nöbeti
20.00-08.00 arası 12 saat çalışıp 36 saat dinlenen işçide fazla mesai haftalık toplamdan değil, gece 7,5 saat sınırından doğar. Bu düzende bir hafta 4, ertesi hafta 3 nöbet tutulur.
Her nöbetten 1,5 saat ara düşülür, net 10,5 saat kalır. Dört nöbetli hafta 42 saat, üç nöbetli hafta 31,5 saattir ve ikisi de 45’in altındadır. Buna karşılık her gece nöbetinde 10,5 – 7,5 = 3 saat fazla çalışma vardır, yani iki haftalık döngüde 12 + 9 = 21 saat.
Yargıtay, aynı düzende çalışan bir güvenlik görevlisi için hesabı bu şekilde kurmuş ve gündüz nöbetleri döneminde haftalık 45 saat aşılmadığından fazla çalışma olmadığını belirtmiştir.[7] Brüt ücret 34.500 TL ise saat ücreti 153,33 TL, zamlı saat 230 TL, iki haftalık 21 saat ise 4.830 TL eder.
Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj işlerinde işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.[8] Yargıtay aynı kararda, böyle bir onay verilmişse onaydan sonraki gece çalışmalarının fazla çalışma sayılıp sayılmayacağının ayrıca değerlendirilmesini istemiştir. Bu işlerden birinde çalışıyorsanız ve onay imzaladıysanız gece hesabınız tartışmalı kalır.
Üç düzenin sonuçları yan yana şöyledir. Bütün tutarlar brüttür.
| Düzen | Günlük net | Haftalık net | Fazla saat | Saat ücreti / zamlı | Örnek tutar |
|---|---|---|---|---|---|
| Hafta içi 09.00-19.00 + Cumartesi 09.00-14.00 | 9 saat (Cumartesi 4,5) | 49,5 saat | Haftada 4,5 | 176 / 264 TL | Dört Cumartesili ay: 4.752 TL |
| Altı gün, 06.00-16.00 / 16.00-02.00 | 9 saat | 54 saat | Haftada 9 | 160 / 240 TL | Dört hafta: 8.640 TL |
| 12/36 gece nöbeti, 20.00-08.00 | 10,5 saat | 42 ve 31,5 saat | Nöbet başına 3 (gece sınırı) | 153,33 / 230 TL | İki hafta: 4.830 TL |
Kendi brüt ücretiniz ve bulduğunuz saat sayısıyla sonucu aşağıdaki araçta görebilirsiniz.
Brüt Fazla Mesai Tutarından Net Ödemeye
Bulduğunuz tutar brüttür ve elinize geçen miktar daha düşüktür. Fazla mesai brütünden yüzde 14 SGK işçi payı, yüzde 1 işsizlik sigortası işçi payı, binde 7,59 damga vergisi ve kalan matrah üzerinden gelir vergisi kesilir.
Asgari ücrete isabet eden gelir vergisi ve damga vergisi istisnası aylık bir tutarla sınırlıdır ve normal maaşınızda zaten kullanılır. Fazla mesai bu yüzden o ay girdiğiniz vergi diliminin oranıyla tam olarak vergilenir. İkinci düzendeki işçinin dört haftalık 8.640 TL’lik fazla mesaisi iki ayrı dilimde şöyle kalır.
| Kalem | Yüzde 15 dilimde | Yüzde 20 dilimde |
|---|---|---|
| Brüt fazla mesai | 8.640,00 TL | 8.640,00 TL |
| SGK işçi payı (yüzde 14) | 1.209,60 TL | 1.209,60 TL |
| İşsizlik sigortası işçi payı (yüzde 1) | 86,40 TL | 86,40 TL |
| Gelir vergisi (7.344 TL matrah üzerinden) | 1.101,60 TL | 1.468,80 TL |
| Damga vergisi (binde 7,59) | 65,58 TL | 65,58 TL |
| Net ele geçen | 6.176,82 TL | 5.809,62 TL |
Aylık brüt 36.000 TL alan bu işçinin yalnız maaşından oluşan kümülatif vergi matrahı, ücret gelirlerinde ilk dilimin sınırı olan 190.000 TL’yi Temmuz ayında geçer.[9] Aynı fazla mesai yılın ikinci yarısında yaklaşık 367 TL daha az net bırakır. Maaş kesintilerinin tamamını görmek için brüt maaş net maaş kesinti tablosu yazısına bakabilirsiniz.
Hesabı Kendiniz Kontrol Etmek İçin Sıra
Çizelgenizi elinize alıp aşağıdaki sırayı izleyin.
- Her günün kalış süresini yazın. Giriş ve çıkış saati arasındaki süreyi gün gün çıkarın, işe başlamadan önce ya da paydostan sonra işyerinde beklediğiniz süreleri ayrı bir sütuna yazın.
- Ara dinlenmesini düşün. Fiilen kullandığınız arayı, bilinmiyorsa kanundaki en az süreyi, 12 saatlik nöbette 1,5 saati çıkarın.
- Haftalık neti toplayın ve 45’le karşılaştırın.
- Günlük 11 saati aşan günleri işaretleyin. Haftalık toplam 45’in altında kalsa da bu günlerin aşan kısmı ayrıca sayılır.
- Gece vardiyalarını ayrıca hesaplayın. Vardiyanızın en az 7,5 saati 20.00-06.00 arasına düşüyorsa, Yargıtay’ın 12 saatlik nöbette yaptığı gibi net çalışmanın 7,5 saati aşan kısmını yazın. Aynı saati hem haftalık hem gece aşımı olarak iki kez saymayın.
- Sözleşmenizi okuyun. Denkleştirme yazılı olarak kararlaştırılmışsa haftalık 45 saat iki aylık ortalamaya göre bakılır. Ücretin fazla mesaiyi kapsadığı yazıyorsa yılda 270 saate kadar ayrıca ödeme çıkmayabilir.
- Brüt ücreti 225’e bölüp 1,5 ile çarpın. Çıkan zamlı saat ücretini fazla saat toplamıyla çarpın ve sonucu bordrodaki brüt fazla mesai satırıyla karşılaştırın.
Bordroda hangi satıra bakacağınızı ve fark görürseniz ilk yazılı adımları fazla mesai ücretiniz doğru ödenmiş mi, bordro kontrolü yazısında ayrıca anlattık.
Fazla Mesai Hesabında Sık Yapılan Hatalar
Hesabı kendi yapan işçilerin en çok düştüğü hatalar, yukarıdaki örneklerin rakamlarıyla şunlardır.
| Hata | Yanlış sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| 12 saatlik gece nöbetinde arayı hiç düşmemek | Nöbet başına 4,5 saat, iki haftada 31,5 saat | 1,5 saat ara düşülür, nöbet başına 3 saat, iki haftada 21 saat |
| Gece nöbetini yalnız haftalık 45 saatle karşılaştırmak | 42 saatlik hafta için fazla mesai yok | Gece 7,5 saat sınırından iki haftada 21 saat |
| Hafta içi 09.00-19.00’u fazla mesai sanmak | Günde 1 saat, haftada 5 saat | Ara düşülünce hafta tam 45 saat, fazla mesai yok |
| Altıncı günü hafta tatili saymak | Altı günlük hafta ayrı bir alacak gibi hesaplanır | Altıncı günün saatleri haftalık toplama girer, yedinci gün dinlenme verildiyse hafta tatilinde çalışma alacağı doğmaz |
Fazla Mesai Hesabı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Örneklerdeki ücretler ve saatler hesap yöntemini göstermek için seçilmiştir. Toplu iş sözleşmesi, denkleştirme anlaşması ya da işyerinizin kayıtları sonucu değiştirebilir, bu nedenle kendi dosyanız için bir avukata danışarak hesabınızı birlikte gözden geçirin.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.68 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 31.03.2026 tarihli E.2025/9767 K.2026/2880 sayılı karar ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 02.04.2026 tarihli E.2026/3406 K.2026/2940 sayılı karar (Dairenin bozma kararında açıkladığı yöntem) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 31.03.2026 tarihli E.2025/9767 K.2026/2880 sayılı karar ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69/3 ↩
- Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332), Resmi Gazete 31.12.2025 ↩