Evlat Edinen İşçi: 8 Hafta İzin, Yarım Çalışma Ödeneği ve İki Dilekçe

Evlat edinen işçinin izni, üç yaşını doldurmamış çocuğun aileye fiilen teslim edildiği günden itibaren işleyen sekiz haftalık analık hali iznidir ve bunun ardından isteğe bağlı olarak altı aya kadar ücretsiz izin gelir. Kanun bu sekiz haftayı “ücretli” diye nitelemez, SGK da bu süre için analık ödeneği ödemez.^[1] Evlat edinen işçiye para olarak yansıyan tek kamusal destek, İŞKUR’un ödediği yarım çalışma ödeneğidir.

Altı aylık ücretsiz iznin prim ve kıdem etkisi için Doğum Sonrası Ücretsiz İzin: Prim, Kıdem, İşe Dönüş ve Erken Dönüş yazısına bakabilirsiniz.

Evlat Edinen İşçinin İzin Hakları Tablosu

Evlat edinmede altı ayrı hak var ve her birinin başlangıç günü, ödeyeni ve dayanağı farklı.

Hak	Süre	Başlangıç	Parayı kim öder	Dayanak
Evlat edinme izni	3 gün	Evlat edinme	İşveren (ücretli)	4857 Ek m.2
Analık hali izni	8 hafta	Fiili teslim günü	Kanunda ücret yok, SGK ödeneği yok	4857 m.74/1
Yarım çalışma	60, 120 ya da 180 gün	8 haftanın bitimi	İŞKUR yarım çalışma ödeneği	4857 m.74/2, 4447 Ek m.5
Ücretsiz izin	6 aya kadar	8 haftanın bitimi	Ödeme yok	4857 m.74/6
Kısmi süreli çalışma	İlkokul çağına kadar	İzinlerin bitimi	Çalışılan saat kadar ücret	4857 m.13/5
Koruyucu aile izni	10 gün	Çocuğun teslimi	Ödeme yok (ücretsiz)	4857 m.74/1 son cümle

Üç günlük izin dışındaki bütün haklar üç yaş sınırına bağlıdır. Üç günlük izinde çocuğun yaşı aranmaz, ergin birini evlat edinen işçi de bu izni kullanır.^[2]

Sekiz Haftalık İznin Ücret ve Ödenek Durumu

Sekiz haftalık izin süresince işveren kanunen ücret ödemek zorunda değildir. Madde metni izni “kullandırılır” diyerek zorunlu kılar, ama doğum izninde olduğu gibi ücretin kimden karşılanacağını söylemez.

Doğum yapan kadın işçi bu dönemde SGK’dan geçici iş göremezlik ödeneği alır. Evlat edinen işçi alamaz, çünkü ödenek maddesi yalnızca “sigortalı kadının analığı” halinde, doğumdan önceki ve sonraki haftalar için ödeme öngörür.^[3]

Bu boşluğu toplu iş sözleşmesi ya da işyeri yönetmeliği doldurabilir, dilekçeden önce bu belgelerde “evlat edinme” geçen bir madde arayın.

7578 sayılı Kanun doğum sonrası izni 8 haftadan 16 haftaya çıkardı, evlat edinme izni ise 8 haftada kaldı.^[4]

Evlat Edinen Erkek İşçi ve Annenin Hakları Arasındaki Fark

Sekiz haftalık izin ve altı aylık ücretsiz izin cinsiyete göre değil, eşlerden birine ya da tek başına evlat edinene verilir. Eşiyle birlikte evlat edinen erkek işçi, eşi bu izinleri kullanmıyorsa aynı hakları kendisi kullanır.

Yarım çalışmada kanun “kadın veya erkek işçilere” diyerek bu sonucu açıkça yazar. Doğumda yarım çalışma yalnız kadın işçiye tanındığı için evlat edinme, erkek işçinin bu haktan yararlanabildiği tek durumdur.^[5]

Babalık izni ise evlat edinmede işlemez. On günlük izin “eşinin doğum yapması” haline bağlıdır, evlat edinen baba bunun yerine üç günlük evlat edinme iznini alır. Eşi doğum yapan işçinin izni için Eşiniz Doğum Yaptı: İşçi Olarak 10 Günlük Babalık İzni Nasıl Kullanılır? yazısı ayrıntılı bilgi veriyor.

Otuz yaşını doldurmuş evli olmayan kişi tek başına evlat edinebilir ve izinleri doğrudan kullanır.^[6] Tek başına evlat edinen ebeveynin kısmi süreli çalışma talebinde eşin çalışıp çalışmadığı şartı da aranmaz.^[7]

Koruyucu Aile ile Evlat Edinme Arasındaki İzin Farkı

Koruyucu aile olan işçiye çocuğun teslim edildiği tarihten sonra, isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir. Bu hak 7578 sayılı Kanunla eklendi ve çocuğun yaşına bağlı değildir.^[8]

Koruyucu ailelik evlat edinme değildir, bu yüzden sekiz haftalık izin, altı aylık ücretsiz izin ve yarım çalışma koruyucu aileye uygulanmaz.

Koruyucu aile olarak bakılan çocuk sonradan evlat edinilirse, çocuk zaten evdeyken hangi günün “fiili teslim” sayılacağını kanun söylemez. Kurumdan evlat edinme amaçlı yerleştirme tarihini gösteren bir yazı isteyip dilekçeye o tarihi yazın.

Teslim Tutanağı ve Mahkeme Kararı: İzin İçin Gereken Belge

İzin için mahkeme kararını beklemeniz gerekmez, çünkü süre çocuğun fiilen teslim edildiği günden başlar. Küçüğün evlat edinilmesi için evlat edinenin çocuğa bir yıl bakmış olması şarttır, mahkeme kararı bu yüzden çoğunlukla tesliminden yaklaşık bir yıl sonra çıkar.^[9]

İşverene vereceğiniz belgeler şu sırayla hazırlanır:

1. Çocuğu teslim eden kurumun düzenlediği teslim tutanağı (teslim gününü gösterir)
2. Çocuğun doğum tarihini gösteren belge (üç yaş sınırını kanıtlar)
3. Eşiyle birlikte evlat edinmede, eşin bu izinleri kullanmayacağına dair imzalı beyan
4. Kesinleştiğinde evlat edinme kararı ya da karekodlu nüfus kayıt örneği

Evlat edinmeye ilişkin kayıt ve bilgiler, mahkeme kararı olmadıkça ya da evlatlık istemedikçe açıklanamaz.^[10] İşverene biyolojik aileye dair bilgileri ya da sosyal inceleme raporunu vermeniz gerekmez, teslim gününü ve çocuğun yaşını gösteren kısım yeterlidir.

Yarım Çalışma Ödeneği Şartları ve Hesap Örneği

Yarım çalışma ödeneği, sekiz haftanın bitiminden sonra haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışan işçiye İŞKUR’un İşsizlik Sigortası Fonundan ödediği paradır. Günlük tutarı günlük brüt asgari ücret kadardır ve damga vergisi dışında bir kesinti yapılmaz.^[11]

Ödeneği almak için üç şart birlikte aranır:

• Evlat edinme tarihinden önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi
• Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışmak
• Sekiz haftalık izin bittikten sonra 30 gün içinde yarım çalışma belgesiyle İŞKUR’a başvurmak

Başvuruda gecikilen günler, mücbir sebep yoksa ödenek süresinden düşülür. Bu kural sıralamayı belirler: önce altı aylık ücretsiz izni kullanıp yarım çalışmayı sonraya bırakan işçi, 30 günlük başvuru süresini kaçırır ve ödenekten gecikme kadar kaybeder.

Kanun ödenek süresini haftalık çalışma süresinin yarısına bağladığı için ödenek, yarım çalışılan günlerin yarısı kadar gün için ödenir. Günlük brüt asgari ücret 1.101 TL alınarak hesap şöyle çıkar:^[12]

Birinci çocukta 60 günlük yarım çalışma için 30 gün x 1.101 TL = 33.030 TL brüt ödenek ödenir. İkinci çocukta 120 gün için 60 gün x 1.101 TL = 66.060 TL, sonraki çocuklarda 180 gün için 90 gün x 1.101 TL = 99.090 TL olur.

Kanun yarım çalışma sürelerini “birinci doğum, ikinci doğum” diye sayar ve evlat edinilen çocuğun kaçıncı çocuk sayılacağını ayrıca yazmaz. Daha önce doğum yapmış ya da evlat edinmiş işçi, başvurmadan önce süreyi İŞKUR’a yazılı olarak teyit ettirmelidir.

Evlat Edinme İzni Dilekçesi Örneği

İlk dilekçe teslim günü ya da izleyen ilk iş günü verilir ve üç günlük izinle sekiz haftalık izni birlikte ister, son gün ve işbaşı tarihi takvimden sayılarak yazılır.

Altı Aylık Ücretsiz İzin Dilekçesi Örneği

İkinci dilekçe sekiz haftalık izin bitmeden verilir ve ücretsiz iznin kaç ay süreceğini gösterir. Yarım çalışma ile altı aylık ücretsiz iznin ikisi de sekiz haftanın bitiminden başlar ve kanun ikisinin art arda kullanılmasını ayrıca düzenlemez. Önce yarım çalışmayı, sonra ücretsiz izni kullanmak istiyorsanız bu sırayı dilekçeye yazın ve işverenin yazılı onayını alın.

Dilekçenin Teslimi ve Talep Reddedilirse İzlenecek Yol

Islak imzalı nüshayı teslim ederken kopyanıza tarih ve teslim alan kişinin imzasını aldırın, bu mümkün değilse kurumsal e-posta ya da noter kanalını kullanın.

Sekiz haftalık izin, altı aylık ücretsiz izin ve yarım çalışma işverenin takdirine bırakılmamıştır, kanun bunları “kullandırılır” ve “verilir” diye yazar. “Yerinize bakacak kimse yok” gerekçesi de dayanaksızdır, çünkü kanun 74. maddedeki izinler süresince işverene geçici iş ilişkisiyle işçi çalıştırma imkanı tanır.^[13]

Talep reddedilirse işi kendiliğinden bırakmayın, devamsızlık iddiasına zemin hazırlar. Şu sırayı izleyin:

• Red cevabını yazılı isteyin ya da sözlü reddi e-postayla teyit edin
• Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne şikayet başvurusu yapın, iş müfettişi işyerinde inceleme yapabilir
• Kanuni izinlerin hiç tanınmaması, çalışma şartlarının uygulanmaması sayılarak haklı fesih sebebi olarak değerlendirilebilir^[14]

Evlat edindiğiniz ya da izin istediğiniz için işten çıkarıldıysanız bu, geçerli sebep sayılmaz. Kanun “aile yükümlülükleri” nedeniyle yapılan feshi açıkça geçersiz sebepler arasında sayar.^[15] İş güvencesi kapsamındaysanız fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir, anlaşma çıkmazsa işe iade davası açılır.^[16]

Evlat Edinen İşçinin İzni Hakkında Sık Sorulan Sorular

Evlat edinme dosyası süren işçilerin sorduğu sorular şunlar.

Bu yazı evlat edinen işçilere genel bir yol haritası sunar, toplu sözleşmeniz ya da işyeri yönetmeliğiniz daha geniş haklar tanıyabilir. İzniniz reddedildiyse ya da izin nedeniyle işten çıkarıldıysanız süreler kısa olduğundan durumunuzu vakit kaybetmeden bir avukatla değerlendirin.

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 ve m.74/6 ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.2/1 ↩
3. 5510 sayılı Kanun m.18/1-c ↩
4. 7578 sayılı Kanun m.15, RG 01.05.2026 ↩
5. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/2 ↩
6. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.307/1 ↩
7. Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik m.10/1-c ↩
8. 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 son cümle (7578 sayılı Kanun m.15 ile eklenen cümle) ↩
9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.305/1 ↩
10. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.314/son ↩
11. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek m.5/1 ↩
12. Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı, RG 26.12.2025 (aylık brüt 33.030 TL, günlük 1.101 TL) ↩
13. 4857 sayılı İş Kanunu m.7/2-a ↩
14. 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II-f ↩
15. 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-d ↩
16. 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩