Gönül ilişkisi gerekçesiyle işten çıkarıldıysanız, ilk yapacağınız iş fesih yazısında hangi sebebin yazdığına bakmaktır. İlişkinin varlığı tek başına işveren için yeterli sayılmaz, işveren ilişkinin işyerine somut olarak zarar verdiğini kanıtlamak zorundadır.[1]
İşveren bildirimsiz haklı fesih yetkisini olayı öğrendiği tarihten itibaren altı iş günü içinde kullanmak zorundadır ve feshin geçerli sebebe dayandığını kanıtlamak da işverene düşer. Hukuka aykırı yoldan elde edilen mesajlar delil olarak dikkate alınamaz. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur; fesih geçersiz sayılır ve işveren sizi işe başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir.
Fesih Yazısında Bakılacak Dört Nokta
Fesih bildirimi yazılı olmalı ve sebebi açık ve kesin biçimde göstermelidir.[2] “Ahlak ve etik kurallarına aykırı davranış” gibi genel bir cümle, olayı ve tarihini içermiyorsa işverenin ilk eksiğidir.
| Neye bakılır | Neden önemli | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Dayanılan hüküm (25/II mi, bildirimli fesih mi) | 25/II’ye dayanan bildirimsiz fesihte kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez, bildirimli fesihte şartları varsa ödenir | Yazıdaki madde numarasını not edin |
| Olayın anlatımı | Kim, ne zaman, hangi davranış belli değilse sebep belirsizdir | Yazıdaki cümleleri aynen saklayın |
| Tebliğ tarihi | Arabulucuya başvuru süresi bu günden başlar | Zarfı, KEP kaydını ya da imzaladığınız teslim belgesini saklayın |
| İşverenin olayı öğrendiği gün | Haklı fesih hakkı öğrenmeden sonra altı iş günü içinde kullanılır | Olayın ne zaman duyulduğunu yazılı kayıtlardan çıkarın |
Altı iş günü kuralı yalnız ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa (25/II) dayanan bildirimsiz fesih için işler. İşveren olayı öğrendikten sonra bu süreyi geçirip yine de bildirimsiz fesih yapmışsa, haklı fesih hakkı düşer; mahkeme bunu kendiliğinden gözetir ve fesih haklı sayılmaz. Fiilin üzerinden bir yıl geçmişse süre kesin olarak dolar, yalnız işçinin maddi çıkar sağladığı hallerde bir yıl uygulanmaz.[3]
Fesih yazısını imzalamaya zorlanırsanız “teslim aldım” ibaresiyle imzalayın, “kabul ediyorum” yazmayın. Tebliğ tarihi süreyi belirler.
Savunma İstenmişse Yazılı Cevap Verme
İşveren davranışa dayanan bildirimli bir fesih yapacaksa önce savunmanızı almak zorundadır. Bildirimsiz haklı fesih hakkı bu zorunluluktan bağımsız saklıdır.[4] Savunma çağrısı gelirse sözlü geçiştirmeyin, yazılı cevap verin ve bir örneğini imzalı teslim kaydıyla saklayın.
Savunmada işe etkiyi anlatın: devamlılığınız, hedefleriniz, üstlerinizden aldığınız yazılı uyarı olup olmadığı, ekip içindeki işleyiş. İlişki iddiasını kabul ya da inkar ederken tutarlı kalın, savunmanızda söylediğiniz bir şeyi davada tersine çevirmek inandırıcılığı azaltır.
[İşveren unvanı] İnsan Kaynakları Müdürlüğü’ne
[Tarih] tarihli savunma isteminizi [elden / KEP ile / e-posta ile] aldım. İstemde bana yöneltilen iddianın hangi olaya, tarihe ve kişiye dayandığı belirtilmemiştir.
İddiaya dayanak yapılan yazışma, tutanak ve şikayet varsa örneklerinin bana verilmesini talep ederim. Savunmamı bu belgeleri inceledikten sonra tamamlama hakkımı saklı tutarım.
Şimdilik şunu bildiririm: [Başlangıç tarihinden] bu yana [görev] olarak çalışıyorum. Bu süre içinde iş performansım, devamlılığım ve ekip içindeki çalışma düzenimle ilgili bana yapılmış yazılı bir uyarı ya da disiplin kaydı bulunmamaktadır.
[Ad Soyad]
[Tarih] (İmza)
İşverenin Kanıtlaması Gereken Olgular
Anayasa Mahkemesi, iki çalışan arasındaki ilişkinin fesih nedeni sayılabilmesi için işverenin üç şeyi ortaya koymasını ister: ilişkinin varlığı, işin yürütülmesine olumsuz etkisi ve iş sözleşmesinin sürdürülmesinin beklenemeyeceği.[5] Kanun da feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükünü işverene yükler.[6]
Anılan başvuruda bir mağaza sorumlusu, evli ve üst konumdaki bir çalışanla ilişkisi yüzünden işten çıkarılmıştı. İlk derece iş mahkemesi, ilişkinin işyerinde bilinmediğini ve işe yansımadığını saptayıp işe iadeye karar verdi. Bölge Adliye Mahkemesi bu kararı kaldırıp davayı reddetti, çünkü evli ve üst konumdaki çalışanla yaşanan ilişkinin bitmiş olsa bile iş barışını bozacağını kabul etti.
Anayasa Mahkemesi ise işverenin ilişkinin işyerinde nasıl bir olumsuzluğa yol açtığına dair somut bilgi sunmadığını, derece mahkemelerinin de bunu yeterince araştırmadığını belirterek özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi.[7] Karar, dosyanın yeniden yargılanması için ilk derece mahkemesine gönderildi. Yani sonuç işçi lehine kesinleşmedi, ama ölçüt netleşti.
Konum farkı, evlilik, ilişkinin işyerinde sürmesi gibi unsurlar dosyanın ağırlığını değiştirir. Kendi dosyanızda bu unsurların hangisinin var olduğunu önceden dürüstçe tartın.
Mesajlar ve Yazışmalar Delil Olarak
İşverenler çoğu zaman e-posta, mesaj ya da fotoğrafa dayanır. Hukuka aykırı yoldan elde edilmiş delil, bir olayın ispatında mahkemece dikkate alınamaz.[8]
Yukarıdaki dosyada özel mesajlar, ilişkinin diğer tarafı olan bölge sorumlusunun telefonuna işverence kurulan bir uygulama yüzünden işyeri e-posta hesabına düşmüştü. İlk derece mahkemesi bu mesajları özel hayat kapsamında sayıp hukuka aykırı elde edilmiş delil olarak değerlendirdi. Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırırken mesajların işyeri sistemine kendiliğinden düştüğünü saptadı.
Sizin dosyanızda da ilk soru, delilin işverene nasıl ulaştığıdır. Aşağıdaki liste bu soruyu parçalara ayırır.
- İşveren yazışmaları nereden ve nasıl elde etti, tutanak veya e-posta dökümü var mı?
- Mesajlar işyerine ait bir hesapta mı, kendi telefonunuzda mı bulundu?
- İsimsiz bir ihbar varsa içeriği ikinci bir delille doğrulanmış mı?
- Kendi elinizdeki yazışmalardan yalnızca işinize yarayanları değil, tamamını saklayın.
Fesihten Sonraki Süreler ve Haklar
İşe iade davası için otuz veya daha fazla işçi çalıştıran bir işyerinde en az altı aylık kıdeminiz olmalıdır. Daha az işçi çalışan ya da kıdemi altı aydan kısa olanlar bu yoldan yararlanamaz.[9]
| Adım | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Arabulucuya başvuru (işe iade talebi) | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay | 4857 m.20/1 |
| İş mahkemesinde dava | Arabuluculuk son tutanağından itibaren 2 hafta | 4857 m.20/1 |
| Geçersiz fesihte işe başlatma | İşçinin başvurusundan itibaren işveren 1 ay | 4857 m.21/1 |
| İşe başlamak için işverene başvuru | Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü | 4857 m.21/6 |
Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren sizi bir ay içinde işe başlatır. Başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder, ayrıca en çok dört aya kadar boşta geçen süre için ücret ve diğer haklarınız ödenir.[10]
Kıdem ve İhbar Tazminatı Sorusu
İşveren ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hal gerekçesiyle bildirimsiz fesih yaptığında kıdem tazminatı ödenmez, ihbar tazminatı da gerekmez.[11] Bu tazminatlar fesih yazısındaki sebebe bağlıdır. Haklı fesih iddiası çürürse tazminat taleplerinizin yolu açılır.
Alacak taleplerinizi de arabuluculuk başvurusunda ayrıca yazın. İşe iade talebi ile kıdem ve ihbar alacağı birlikte ya da ayrı ayrı istenebilir, ama son tutanakta adı geçmeyen kalem için dava şartı tartışılır.[12]
Bu Süreçte Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Bir aylık süreyi fesih konuşmasından saymak | Süre tebliğden işler, geç kalınırsa dava şartı eksik kalır |
| Savunmayı sözlü vermek | Savunmanın içeriği ispatlanamaz |
| İş e-postasında özel yazışma sürdürmek | İşverene delil sağlar, kendi mahremiyetinizi zayıflatır |
| İlişkiyi önce inkar edip sonra “işe yansımadı” demek | İnandırıcılık kaybı, savunma çelişir |
| Fesih yazısını teslim almamak | Tebliğ tarihi belirsizleşir |
Gönül İlişkisi Nedeniyle Fesihte Merak Edilenler
İşten çıkarılan işçilerin bu konuda en çok sorduğu sorular şunlar.
Bu yazı genel bilgi verir, kendi fesih yazınızdaki süre ve sebebi bir iş hukuku avukatıyla birlikte gözden geçirmeniz sizin için yerinde olur.
Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi, Esra Ünlü, B. No: 2018/4144, 25.02.2021, § 41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Esra Ünlü, B. No: 2018/4144, 25.02.2021, § 41 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Esra Ünlü, B. No: 2018/4144, 25.02.2021, §§ 42-44 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/1 ve m.21/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II; 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 (4857 m.120 ile yürürlükte kalan hüküm) ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ve m.3/2 ↩