İş arama izni, ihbar süresi içinde çalıştığınız her gün için iş saatlerinde ve ücretiniz kesilmeden kullandığınız en az 2 saatlik izindir.[1] Toplam hakkınız, ihbar süresindeki çalışılan gün sayısının 2 katıdır. Dört haftalık sürede haftada 5 gün çalışan biri 40 saat izin kullanır.
Saatler birleştirilip işten ayrılmadan önceki günlerde tam gün olarak kullanılabilir, bunun için işverene bildirmek gerekir. İzin saatleri için ücretten kesinti yapılamaz; işveren izni kullandırmazsa o sürenin ücretini öder, izin saatinde çalıştırırsa çalıştırılan sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder. İşveren fesih yaptıysa ihbar süresi ve iş arama izni yıllık izinle iç içe geçirilemez.
Kıdeme Göre Toplam İzin Saati
Hak, ihbar süresine bağlıdır. İhbar süresi 2, 4, 6 veya 8 haftadır ve kıdeminize göre belirlenir.[2] Günlük 2 saat yalnızca işe gidilen günler için anlam taşır, bu yüzden hafta tatili ve resmi tatil günlerini toplama katmayın.
| Kıdem | İhbar süresi | Haftada 5 gün çalışana iş günü | Toplam izin |
|---|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 10 gün | 20 saat |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta | 20 gün | 40 saat |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta | 30 gün | 60 saat |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 40 gün | 80 saat |
Haftada 6 gün çalışıyorsanız 4 haftalık sürede 24 iş günü ve 48 saat hakkınız olur. Süre içine bayram düşüyorsa o gün sayıdan düşer. Sözleşmenizde ya da toplu iş sözleşmesinde ihbar süresi uzatılmışsa saat de artar.[3]
Saatleri Tek Seferde Kullanma
İzin saatlerini birleştirip tam gün olarak kullanabilirsiniz. Kanun iki şart arar. Bu günleri işten ayrılacağınız günden önceki günlere rastlatacaksınız ve bunu işverene bildireceksiniz.[4]
Örnek: 4 haftalık sürede 40 saat hakkınız var ve günlük çalışma süreniz 9 saat. Toplu kullanımda bu 4 gün 4 saate denk gelir. Son çalışma gününüzden geriye doğru bu günleri yazılı bildirirseniz fiilen daha erken ayrılmış olursunuz.
| Toplam izin | Günlük 9 saat çalışana karşılığı | Günlük 7,5 saat çalışana karşılığı |
|---|---|---|
| 20 saat | 2 gün 2 saat | 2 gün 5 saat |
| 40 saat | 4 gün 4 saat | 5 gün 2,5 saat |
| 60 saat | 6 gün 6 saat | 8 gün |
| 80 saat | 8 gün 8 saat | 10 gün 5 saat |
Toplu kullanım sözleşmenin bitiş tarihini değiştirmez, sözleşme ihbar süresinin sonunda sona erer. İzin saatleri için ücretiniz kesilmez.
Saat saat kullanımda izin saatlerinin hangi aralığa denk geleceğini kanun belirtmez. Türk Borçlar Kanunu işyerinin ve işçinin haklı menfaatlerinin birlikte gözetilmesini söyler.[5] Mülakat saatlerine denk gelmeyen bir aralık dayatılıyorsa gerekçenizi yazılı bildirin.
İzin Günlerinde Maaş ve Yıllık İzin Ayrımı
İzin kullandığınız saatler için ücretinizden kesinti yapılamaz.[6] Bordroda "izin" adıyla düşülmüş bir tutar görürseniz bu kesintidir ve ödenmesi istenebilir.
İşveren fesih yapmışsa ihbar süresini ve iş arama izinlerini yıllık izin günleriyle iç içe geçiremez.[7] Yani "kalan yıllık izninizi ihbar süresinde kullanın" denmesi, iş arama izninizi ortadan kaldırmaz.
İşveren ihbar süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirirse çalışılan bir süre kalmaz.[8] Uygulamada bu durumda yeni iş arama izni verilmesi gerekmediği kabul edilir.
Deneme süresi içindeki fesihte bildirim süresine gerek yoktur.[9] Belirli süreli sözleşme süre bitiminde kendiliğinden sona erdiği için orada da ihbar süresi ve izin söz konusu olmaz.[10]
İzin Kullandırılmadığında Ücret Hesabı
İşveren izni vermez ya da eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret size ödenir.[11] Saatlik ücret için uygulamada aylık ücret 225 saate bölünür (haftalık 45 saat için 30 gün x 7,5 saat).
Örnek: çıplak brüt ücreti 36.000 TL olan işçinin saatlik ücreti 36.000 / 225 = 160 TL olur. 4 haftalık sürede hiç izin verilmediyse 40 saat x 160 = 6.400 TL brüt alacak doğar. Son 8 iş gününde izin verilmediyse 16 saat x 160 = 2.560 TL brüttür.
Bazı kararlarda kullandırılmayan saat zamlı da hesaplanabildiği için gerçek tutar dosyaya göre değişir. Zamlı hesabın bordroda nasıl görüneceğini fazla mesai ücretinin bordro kontrolü örnekleri gösterir.
İşveren sizi izin saatinde çalıştırdıysa kanun, izin kullansaydınız alacağınız ücrete ilaveten çalıştırılan sürenin ücretini yüzde yüz zamlı ödemesini ister.[12] Bir okumaya göre aynı örnekte 2 saat izin saatinde çalışmanın zamlı karşılığı saat başına 320 TL, yani gün başına 640 TL olur. Hesap, zamlı ücretin izin ücretini içerip içermediğine göre değişebilir.
Kanunun ceza maddeleri arasında iş arama iznini kullandırmayan işverene ayrı bir idari para cezası öngören hüküm yoktur. 104. maddenin ilk fıkrasındaki madde listesinde de 27. madde geçmez.[13] Kanunda öngörülen yaptırım, ücretin ödenmesi ve zamlı ücrettir.
İşveren İzin Vermiyorsa Adımlar
- İzin saatlerini ve hangi günlerde kullanacağınızı yazılı bildirin. E-posta, noter ya da KEP kullanılabilir.
- İşverenin cevabını, ret yazısını ya da cevapsızlığını saklayın.
- Giriş-çıkış kaydınızı ve izin saatinde çalıştığınızı gösteren yazışmaları saklayın.
- Son maaş bordronuzda ve ihbar süresi sonunda imzaladığınız ibranamede iş arama izni alacağının bulunup bulunmadığına bakın.
- Ödenmezse dava açmadan önce arabulucuya başvurun, işçilik alacağında bu zorunludur.[14]
Genel ilke olarak izin kullandırıldığını işveren ispat etmek durumundadır. Pratikte işverenler bunu işçinin imzaladığı izin formuyla göstermeye çalışır. Bu yüzden bilmeden imzaladığınız bir "izin kullandım" formu önemlidir.
Sık Karıştırılan Noktalar
| Yanlış bilinen | Doğrusu |
|---|---|
| İzin yalnızca istenirse verilir | Kanun işverenin izin vermeye "mecbur" olduğunu söyler, yazılı talep ispat için yararlıdır |
| Toplam saat takvim günüyle çarpılır | Çalışılan günler esas alınır, hafta tatili ve resmi tatil dışarıda kalır |
| Toplu izin sözleşmeyi erken bitirir | Sözleşme ihbar süresinin sonunda sona erer, izin saatleri için ücret kesilmez |
| Yıllık izin kullanılırsa iş arama izni gider | Fesihte ikisi iç içe geçirilemez |
İstifa edip ihbar süresini bekleyen işçiler için de benzer talepte bulunulur. Kanun metni bildirim süreleri içindeki izni fesheden tarafa göre ayırmaz, Türk Borçlar Kanunu da "belirsiz süreli sözleşmenin feshi" ifadesini kullanır.[15] Bu konuda işverenle görüş ayrılığı çıkabileceği için talebinizi yazılı yapın.
Bu yazı genel bilgi içindir. Hesabınız çalışma düzeninize, kıdeminize ve sözleşmenizdeki ihbar süresine göre değişir, dosyanızın ayrıntısı için bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.421/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.15/2 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.430/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.104/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.421/2 ↩