İş kazası bildirimi, kazayı çalıştıran işverenin yapmak zorunda olduğu bir bildirimdir ve iki yere yapılır. Yetkili kolluğa derhal, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir.[1] İşçi bildirimi kendisi yapmaz, ama kazanın kayda geçmesi onun ödeneğini ve gelecekteki gelir hakkını belirlediği için süreci takip etmek işçiye düşer.
Bildirimin yapılmaması olayın iş kazası olmadığı anlamına gelmez: işveren bildirmezse SGK’ya dilekçeyle başvurup inceleme isteyebilir, Kurum olayı iş kazası saymazsa iş mahkemesinde tespit davası açabilirsiniz. İstirahat raporuyla geçen günler için SGK geçici iş göremezlik ödeneği öder; ayaktan tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide yarısı ödenir.
İş Kazası Bildiriminin Kime ve Ne Zaman Yapılacağı
Bildirim yükümlülüğü, çalışma biçimine göre farklı kişilere ve farklı sürelere bağlanmıştır. Aşağıdaki tablo kanundaki süreleri bir arada gösterir.
| Bildirimi yapan | Kime | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşveren | Yetkili kolluk kuvvetleri | Derhal | 5510 m.13/2-a |
| İşveren | SGK | Kazadan sonraki 3 iş günü | 5510 m.13/2-a, 6331 m.14/2-a |
| Sağlık hizmeti sunucusu (hastane) | SGK | En geç 10 gün | 6331 m.14/4 |
| Kendi adına ve hesabına çalışan sigortalı (4/b) | SGK | Rahatsızlığı engel olmadığı günden sonra 3 iş günü, en çok bir ay | 5510 m.13/2-b |
Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa üç günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar.[2] Örneğin kaza salı günü olduysa işverenin SGK’ya bildirim için son günü cumadır, hafta sonuna denk gelen kazalarda sayım için SGK’nın iş günü tanımına bakılır.
Bildirime Konu Olan Olayların Kapsamı
Kanun iş kazasını beş halde sayar ve olayın sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hale getirmesini arar. Sayılan hallerden birinin gerçekleşmesi yeterlidir, hepsinin bir arada bulunması gerekmez.[3]
- İşyerinde bulunduğunuz sırada
- İşverenin yürüttüğü iş nedeniyle, kendi hesabına çalışan sigortalıysanız o iş sırasında
- Görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinizde, asıl işinizi yapmadığınız zamanlarda
- Emziren kadın işçinin süt izni için ayrılan zamanlarda
- İşverenin sağladığı servisle işe gidiş gelişte
Kendi aracınızla işe giderken yaşadığınız kaza bu listede yer almaz. Bu durum bildirimin yapılmasını değil, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağını etkiler.
Kaza Günü İşçinin Yapacakları
İşveren bildirimi yapsa da yapmasa da, kaza anından başlayarak tutacağınız kayıtlar sonradan elinizdeki tek güvencedir. Sıra şöyle ilerler. Dava aşamasında hangi belgelerin gerekeceğini tazminat dilekçesi için belge listesi gösterir.
- Kazayı yazılı bildirin. Amirinize ya da işverene sözlü söylemekle yetinmeyin, tarih, saat, yer ve olay anlatımını içeren kısa bir mesaj veya dilekçe gönderin.
- Sağlık kuruluşuna başvurun ve yaralanmanın iş sırasında olduğunu açıkça söyleyin. Hastane iş kazalarını SGK’ya kendisi de bildirmek zorundadır.[4]
- İstirahat raporu alırsanız aslını ya da fotoğrafını saklayın, ödenek bu rapora bağlıdır.
- Kaza anını gören iş arkadaşlarının adını ve telefonunu not edin, olay yerini mümkünse fotoğraflayın.
- Bildirim süresi dolunca SGK’ya sorarak bildirgenin verilip verilmediğini öğrenin.
İşverenin Bildirim Yapmaması Halinde Sonuçlar
Bildirimi geciktiren ya da yapmayan işveren yaptırımla karşılaşır ve bu yaptırım doğrudan işçiye zarar vermez. Kaza süresinde bildirilmezse bildirim tarihine kadar geçen süre için işçiye ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.[5]
İşverene ayrıca idari para cezası uygulanır. 6331 sayılı Kanun bu bildirim yükümlülüğü için ayrı bir ceza öngörür ve bu cezayı doğrudan SGK verir.[6]
Bildirimin yapılmamış olması, olayın iş kazası olmadığı anlamına gelmez. İşçinin kazadan doğan haklarını kaybetmesi için kanunda böyle bir sonuç bağlanmamıştır.
Bildirim Yapılmamışsa SGK Başvurusu ve Tespit Davası
İşveren bildirmemişse SGK’ya dilekçeyle başvurup olayın iş kazası olarak incelenmesini isteyebilirsiniz. Kurum gerektiğinde denetim memurları veya iş müfettişleri aracılığıyla soruşturma yapar ve olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağına karar verir.[7]
Kurum olayı iş kazası saymazsa iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılır. Hukuk Genel Kurulu, bu davada SGK ile işverenin zorunlu dava arkadaşı olduğunu ve verilen hükmün üç taraf için de kesin olacağını belirtmiştir.[8] Aynı kararda dava açıldıktan sonra Kurum olayı iş kazası kabul etmişti ve mahkeme davanın konusuz kaldığına karar verdi, yargılama giderleri ise tarafların haklılık durumuna göre değerlendirildi.
Geçici İş Göremezlik Ödeneğinin Hesabı
İş kazası nedeniyle işe gidemediğiniz günler için SGK’dan ödenek alırsınız ve bunun için tek şart yetkili hekim ya da sağlık kurulundan alınmış istirahat raporudur.[9] Ödenek yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir.[10]
Günlük kazancınız 1.101 TL olsun (örnek varsayımdır, gerçek tutar m.17’ye göre sizin prime esas kazancınızdan hesaplanır). Aşağıdaki tablo on günlük rapor için sonucu gösterir.
| Tedavi türü | Oran | Günlük ödenek | 10 gün |
|---|---|---|---|
| Ayaktan | 2/3 | 734,00 TL | 7.340,00 TL |
| Yatarak | 1/2 | 550,50 TL | 5.505,00 TL |
Kazadan sonra iş göremezlik sürekli hale gelirse meslekte kazanma gücü kaybı oranı Kurum Sağlık Kurulu tarafından belirlenir. Sürekli iş göremezlik geliri için bu kayıp oranının en az %10 olması gerekir.[11]
Kaza Sonrası Tazminat Yolu ve Süre
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit ve rücu davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[12] Haksız fiilden doğan tazminat zamanaşımı, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıldır, kazaya ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı bağladığı bir suç da neden olmuşsa o süre uygulanır.[13]
Bu yazı genel bilgi verir, kazanızın koşulları sonucu değiştirebilir. Kurumun işverene açacağı rücu davası sizin tazminatınızı da ilgilendirebilir: gelir, kusur ve tazminat ilişkisi. Bildirimin yapılıp yapılmadığı ya da tazminat süresi konusunda şüpheniz varsa belgelerinizle bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.13/2-a ↩
- 5510 sayılı Kanun m.13/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.13/1; Y. HGK E.2024/276 K.2025/347 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.14/4 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/2 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.26/1-e ve m.26/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.13/3 ↩
- Y. HGK E.2024/276 K.2025/347 (28.05.2025) ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18/1-a ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18/3 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72/1 ↩