İş kazasında kusur, kazanın oluşunda işçinin, işverenin ve varsa üçüncü bir kişinin payıdır. Bu pay yüzde olarak bilirkişi raporuna yazılır ve alacağınız tazminatı doğrudan belirler. Aynı kazada işveren %70 kusurlu çıkarsa tazminatın büyük kısmı işverene yüklenir, size %30 kusur yazılırsa tutar o oranda küçülür.
İşveren tedbir almak, donanım sağlamak, risk değerlendirmesi yapmak ve eğitim vermekle yükümlüdür; işçinin kendi yükümlülükleri bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. İşçiye yazılan pay tazminattan indirilir, ağır kusurda SGK ödeneği ve geliri de azaltılabilir. Kazaya işveren dışında biri de yol açtıysa sorumlular zarardan birlikte sorumlu olur; kusur raporuna tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir.
Kusur Dağılımının Üç Temel Hali
Her iş kazası kusur bakımından bu üç halden birine ya da birkaçının karışımına girer. Hangi halde olduğunuzu bilmek, raporu okurken neye itiraz edeceğinizi belirler.
| Hal | Tipik olay | Tazminata etkisi |
|---|---|---|
| Kusur işverende | Güvenlik ağı kurulmamış, eğitim verilmemiş, makinenin koruyucusu eksik | Zararın tamamı işverene yüklenir |
| Kusur işverende ve işçide | Koruyucu donanım verilmiş ama işçi kullanmamış, işveren de denetlememiş | İşçinin payı kadar tazminat azalır |
| Kusur işverende ve üçüncü kişide | Alt işveren, makine bakım firması ya da başka bir kişi de kazaya yol açmış | Sorumlular zararı birlikte öder, kendi aralarında paylaşır |
Kusur raporundaki yüzdeler toplamda %100 eder. Bir kişiye yazılan pay, başka birine yazılabilecek payı azaltır, bu yüzden her yüzdenin gerekçesi ayrı ayrı okunmalıdır.
İşverene Kusur Yazılan Durumlar
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Tedbir alma, araç gereç sağlama, risk değerlendirmesi yapma ve çalışana eğitim verme bu yükümlülüğün parçalarıdır.[1]
| İşverenin eksiği | Örnek olay | Raporda genellikle |
|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi yok ya da eski | Preste parmak kopmuş, tehlike hiç yazılmamış | İşverene asli kusur |
| Eğitim verilmemiş | Yeni başlayan işçi forklifte bindirilmiş | İşverene asli kusur |
| Koruyucu donanım sağlanmamış | Baret, emniyet kemeri ya da gözlük verilmemiş | İşverene ağır pay |
| Denetim yapılmamış | Donanım verilmiş ama kimse kullanılıp kullanılmadığına bakmamış | İşverene pay, işçiye de pay |
| Yetkisiz kişi tehlikeli alana sokulmuş | Bakım bilgisi olmayan işçi elektrik panosuna gönderilmiş | İşverene asli kusur |
Yargıtay, 6331 sayılı Kanunun işverene yüklediği yükümlülükleri ve buna uygun çıkarılan yönetmelikleri işverenin sorumluluğunu objektifleştiren ölçüler olarak görüyor. Yazılı kurallara uymamak işverenin kusurlu davrandığını gösterir, teknolojinin gerektirdiği ama yazılı olmayan önlemleri almamak da aynı sonucu doğurabilir.[2]
İşveren sorumluluktan kurtulmak istiyorsa kazayla kendi ihmali arasındaki bağın kesildiğini ispat etmek zorundadır. Bu bağ mücbir sebep, zarar görenin kusuru ya da üçüncü kişinin kusuru ile kesilebilir.[3]
İşçiye Kusur Yazılan Durumlar
Çalışanlar da aldıkları eğitim ve işverenin talimatları doğrultusunda kendilerinin ve diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Makinenin güvenlik donanımını söküp çıkarmak ya da koruyucu donanımı doğru kullanmamak kanunda işçinin yükümlülükleri arasında sayılır.[4]
| İşçinin davranışı | Örnek olay | Nasıl değerlendirilir |
|---|---|---|
| Talimata aykırı çalışma | Makine çalışırken yasak bölgeden elini uzatmış | Rapor işçiye pay verebilir |
| Koruyucu donanımı kullanmama | Verilen baret takılmamış | Donanımın gerçekten verildiği kanıtlanmalı |
| Güvenlik düzeneğini devre dışı bırakma | Sensörü işi hızlandırmak için kapatmış | İşçiye ağır pay yazılabilir |
| Tehlikeyi bildirmeme | Kırık korkuluğu görüp söylememiş | Küçük pay, işveren yine sorumlu |
İşçinin kendi yükümlülükleri, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.[5] Hakim, zarar görenin zararın doğmasında ya da artmasında etkisi varsa tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.[6]
Servis aracındaki emniyet kemeri örneği bunu gösteriyor. Davalılar işçinin kemer takmadığını ileri sürmüştü, ama araçta kemer bulunduğu ortaya konmamıştı. Yargıtay, önce araçta kemer olup olmadığının tespit edilmesini, kemer varsa A sınıfı iş güvenliği bilirkişilerinden oluşan heyetten rapor alınmasını, kemer varlığı kanıtlanamazsa işçiye kusur yazılmamasını istedi.[7]
İşçi Kusurunun SGK Tarafındaki Yansıması
Kusur yalnız işverenden istenen tazminatı etkilemez. Ceza sorumluluğu bulunmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalının geçici iş göremezlik ödeneği ya da sürekli iş göremezlik geliri, kusur derecesi esas alınarak üçte birine kadar Kurumca eksiltilir. Kasıtlı bir hareketle kaza yapılmışsa yarısı ödenir.[8]
Üçüncü Kişiye Kusur Yazılan Durumlar
Üçüncü kişi, işvereniniz dışında kazaya yol açan herkestir. Aynı zarardan birden fazla kişi sorumluysa bunlar zarar gören karşısında birlikte sorumlu olur.[9]
| Üçüncü kişi | Örnek olay | Not |
|---|---|---|
| Asıl işveren | Belediyenin ihale ettiği pazar yeri inşaatında çalışan işçi ölmüş | Belediye asıl işveren sayılıp sorumlu tutulabilir |
| Alt işveren ya da yüklenici | İşi devralan şirketin işçisi, ihale eden şirketin sahasında yaralanmış | Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı birlikte sorumludur |
| İş arkadaşı | Torna temizliği sırasında başka işçi makineyi çalıştırmış | Rapor ayrı bir pay yazabilir |
| Ekipman üreticisi ya da bakım firması | Makinede acil durdurma düzeneği yokmuş | Kusuru varsa raporda ayrı pay alabilir |
| Servis aracının sürücüsü ve sahibi | İşçi servisi virajda devrilmiş | İşveren, araç sahibi şirket ve sürücü birlikte sorumlu tutulabilir |
Asıl işveren ile alt işveren ilişkisinde asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.[10] Belediyenin ihale ettiği bir pazar yeri inşaatında işçinin ölümünde, Yargıtay belediyenin asıl işveren sıfatıyla iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinden sorumlu tutulmasını yerinde buldu, ama işçiye yazılan kusur oranı raporlar arasında çeliştiği için kararı bozdu.[11]
Çok Taraflı Bir Dağılım Nasıl Görünür
Bir boru tesisatı montajında sigortalının yaralandığı dosyada, hükme esas alınan kusur raporu şu dağılımı verdi. Kararda yalnız asıl işveren ve iş güvenliği sorumlusunun payı bu sıfatlarla anılıyor, diğer sorumlular tabloda nötr adlarla gösterildi.[12]
| Kişi | Kusur |
|---|---|
| Asıl işveren şirket | %5 |
| Asıl işverenin iş güvenliği sorumlusu | %20 |
| Diğer davalı şirket | %50 |
| Diğer davalı kişi | %10 |
| Bir başka davalı şirket | %10 |
| Yaralanan işçi | %5 |
İşçiye yazılan pay burada yalnız %5 olduğu için tazminat da yalnız o kadar azaldı. Asıl işverenin payı küçük görünse de ilk derece mahkemesi sorumluları zarardan birlikte sorumlu tuttu.
Kusur Payı Tazminatı Nasıl Değiştirir
Hesabı basit bir örnekle görelim. Bilirkişinin hesapladığı toplam zarar 600.000 TL olsun. Rapor işverene %55, alt işverene %30, size %15 kusur yazmış olsun. Bu oranların SGK’nın açtığı rücu davasında işçiyi nasıl etkilediği ayrıca önemlidir.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Toplam zarar | 600.000 TL |
| 2 | İşçi payı (%15) | 90.000 TL düşülür |
| 3 | Sorumlulardan istenebilecek tutar | 510.000 TL |
| 4 | Kusurunuz %20 yazılsaydı düşülecek tutar (120.000 TL) ile arasındaki 5 puanlık fark | 30.000 TL |
Kanun indirimin oranını hakimin takdirine bırakır, uygulamada işçinin kusur oranı bu takdirde belirleyici olur.[13] Örneğin kusurunuz %15 yerine %20 yazılsa indirim 90.000 TL yerine 120.000 TL olur, yani beş puanlık küçük bir fark bile bu örnekte 30.000 TL eder, bu yüzden yüzdelerin her biri önemlidir.
Bu rakamlar kurgu örnektir. Gerçek dosyada ücret, kayıp oranı ve SGK’nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri hesaba girer.
Kusur Raporunu Okurken Kontrol Listesi
Rapor size tebliğ edildiğinde iki haftalık itiraz süresi işler. Bu süre içinde raporda eksik gördüğünüz yeri tamamlatmayı, belirsiz yerin açıklanmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden isteyebilirsiniz.[14]
- Heyette iş güvenliği alanında A sınıfı belgeli bilirkişiler var mı? Yargıtay zaman zaman bu nitelikte üç kişilik heyetten yeni rapor alınmasını istiyor.[15]
- Rapor kazanın nasıl olduğunu tek tek yazıyor mu, yoksa yalnızca yüzde mi veriyor?
- İşçiye verilen payın hangi yükümlülüğe aykırılıktan doğduğu yazılmış mı?
- Yüzdelerin toplamı %100 ediyor mu?
- Ceza dosyasındaki, SGK müfettişinin ve mahkemenin raporları arasında çelişki var mı? Çelişki varsa itirazınızda bunları yan yana gösterin.
- Koruyucu donanım ya da eğitim iddiası belgeyle desteklenmiş mi, yoksa yalnızca işverenin beyanına mı dayanıyor?
İş Kazasında Kusur Durumları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kusur dağılımıyla ilgili en çok karşılaşılan altı soru aşağıda.
Bu yazı genel bilgi verir, kendi kazanızın kusur dağılımı raporlara ve olayın ayrıntılarına göre değişir. Raporu aldığınızda bir avukata göstermeniz, itirazınızı süresi içinde ve doğru gerekçeyle yapmanıza yardımcı olur.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4/1, m.10 ve m.17 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/13877 K.2026/5014 (20.04.2026), Dairenin kendi gerekçesi ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/13877 K.2026/5014 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.19/1 ve m.19/2-a, b ↩
- 6331 sayılı Kanun m.4/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52/1 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2024/9016 K.2024/8348 (10.09.2024), bozma, Dairenin kendi gerekçesi ↩
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.22/b, c ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.61 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.2/6 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/13877 K.2026/5014, bozma, Dairenin kendi gerekçesi ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/6090 K.2026/2185 (26.02.2026): kusur dağılımı ilk derece mahkemesinin hükme esas aldığı rapordan, istinaf aynı dağılımı yerinde buldu, Yargıtay maddi tazminat yönünden gerekçesiz onadı. Gerekçe ilk derece ve istinaf mahkemesine aittir ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.281/1 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/13877 K.2026/5014 ve E.2024/9016 K.2024/8348 ↩