Sessiz istifa kanunda yer alan bir kavram değildir ve tek başına işten çıkarma sebebi sayılmaz. Sözleşmedeki işi özenle yapmak zorundasınız, ama sözleşmede olmayan fazladan çabayı göstermek zorunda değilsiniz.[1]
Fazla çalışma için yazılı onayınız gerekir ve bu onayı otuz gün önceden yazılı bildirerek geri alabilirsiniz. İşveren bildirim süresini beklemeden ancak hatırlatıldığı halde görevini yapmamakta ısrar eden işçiyi çıkarabilir, iş güvencesi kapsamındaki işçide geçerli sebebi işveren ispat eder. Fesih yazısı gelirse işe iade için bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
Sözleşmenin İstediği Düzey
İşçinin kanundan doğan borçları açıktır. İşi bizzat yapmak, özenle yapmak ve işverenin genel düzenlemelerine ve özel talimatlarına dürüstlük kuralının gerektirdiği ölçüde uymak bu borçların başında gelir.[2]
Çizgi bu borçların bittiği yerden başlar. Gönüllü toplantıya katılmamak, iş tanımında olmayan projeye talip olmamak ya da mesai bitince işi bırakmak borca aykırılık değildir.
| Davranış | Hukuki durum | Risk |
|---|---|---|
| Mesai bitince işyerinden ayrılmak | Normal çalışma süresinin sonu, borç bitmiştir | Düşük |
| Gönüllü etkinlik ve ek proje tekliflerini kabul etmemek | İş tanımında yoksa borç değildir | Düşük |
| Yazılı fazla çalışma onayını usulünce geri almak | Yönetmelikteki yola uygundur | Düşük |
| İş tanımındaki işi uyarıya rağmen yarım bırakmak | Görevi yapmamakta ısrar iddiası doğabilir | Yüksek |
| Teslim tarihlerini sürekli kaçırmak, işi özensiz yapmak | Özen borcuna aykırılık, geçerli sebep tartışması | Yüksek |
| Yazılı talimatı yanıtsız bırakmak | Talimata uyma borcu, işyeri düzeninin parçası | Orta |
Hukukta ölçü, sizin ne hissettiğiniz değil, sözleşmenizin ve iş tanımınızın ne istediğidir. İş tanımınız belirsizse yazılı bir kopyasını isteyin, çünkü işverenin “görev” dediği her şey görev sayılmaz.
Fazla Çalışma ve Mesai Dışı Talepler
Fazla çalışma yapmak için onayınızın alınması gerekir ve bu onay yazılı olur. Onayı otuz gün önceden işverene yazılı bildirerek geri alabilirsiniz.[3]
İki istisnayı bilmek gerekir. Zorunlu nedenlerle ya da olağanüstü durumlarda yapılan fazla çalışmada bu onay aranmaz.[4] Borçlar Kanunu da zorunluluk doğduğunda, yapabilecek durumdaysanız ve kaçınmak dürüstlük kuralına aykırı olacaksa, karşılığı ödenmek şartıyla fazla çalışmayı üstlenmenizi ister.[5]
Mesai bitiminden sonraki mesaj ve aramalarda ayrı bir kanun hükmü yoktur. Sözleşmenizde nöbet ya da hazır bekleme düzeni yazmıyorsa o saatler normal çalışma süresinin dışındadır, ancak haftalık kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışma sayılır ve ücretlendirilir.[6]
İşverenin Elindeki Araçlar
İşveren önce yazılı uyarı verir. Uyarı genellikle neyin eksik yapıldığını, hangi tarihte ve hangi sürede düzeltilmesini istediğini gösterir.
Sonraki basamaklar kanundaki sınırlara bağlıdır:
- Savunma isteme: Davranışınız ya da veriminizle ilgili sebeple fesih yapılacaksa, hakkınızdaki iddialara karşı savunmanız önce alınmak zorundadır.[7]
- Ücret kesme cezası: Yalnız toplu sözleşmede ya da iş sözleşmenizde gösterilen sebeplerle verilebilir ve bir ayda iki gündelikten fazla olamaz.[8]
- Geçerli sebeple fesih: Otuz ve üzeri işçi çalışan işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçi için işveren, yeterlilik ya da davranışa dayanan geçerli bir sebep göstermek zorundadır.[9]
- Haklı fesih: Hatırlatıldığı halde görevlerini yapmamakta ısrar eden işçi için işveren bildirim süresini beklemeden feshedebilir.[10]
Son maddeye dikkat edin. Bent iki aşama arar: önce görevin size hatırlatılması, sonra yapmamakta ısrar. Hatırlatma almadıysanız ya da tek seferlik bir eksiklik varsa bu iddianın dayanağı zayıftır.
Fesih Yazısı Gelirse
İş güvencesi kapsamındaysanız işveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin göstermek zorundadır.[11] “Sessiz istifa”, “isteksizlik” ya da “motivasyon düşüklüğü” gibi sözler tek başına somut bir sebep değildir.
İşe iade yolunun şartları varsa teslim tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.[12] Geçerli sebebin ispatı işverene aittir.[13]
Fesih geçersiz bulunursa işveren sizi bir ay içinde işe başlatır. Başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder ve boşta geçen süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar doğar.[14]
| İşverenin iddiası | İhbar ve kıdem | Kimin ispatı |
|---|---|---|
| Görevi hatırlatıldığı halde ısrar (m.25/II-h) | İddia ispatlanırsa ikisi de ödenmez | İşveren |
| Verim ya da davranış, geçerli sebep (m.18) | Süresine uyulur, kıdem şartları varsa ödenir | İşveren |
| Sebep gösterilmemiş | İhbar süresi ve kıdem hakkı doğar | İşveren, sebebi göstermek zorunda |
İhbar süresi çalışma süresine göre iki, dört, altı ya da sekiz haftadır.[15] Kıdem tazminatı için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmanız ve feshin 25/II kapsamında olmaması gerekir.[16]
Uyarı ya da Savunma İstemi Alınca Yapılacaklar
Uyarı yazısı kendi başına fesih değildir, ama dosyanın ilk belgesidir. Aşağıdaki sırayı izleyin.
- Yazının tarihini, kimden geldiğini ve hangi işi istediğini not edin, bir nüsha alın.
- İstenen işin iş tanımınızda ya da sözleşmenizde yazılı olup olmadığına bakın.
- Savunma istenmişse süre ve teslim şeklini sorun, yazılı ve tarihli cevap verin.
- Cevabınızda olguları yazın: işin hangi kısmının, neden ve hangi tarihte tamamlanamadığını, varsa iş yükü ve araç eksikliğini belirtin.
- Fazla çalışma onayını geri alacaksanız dilekçeyi yazılı ve tarihli verin, otuz günü hesaplayın.
- İş yükünüz arttıysa bunu e-postayla bildirin, çünkü sonradan “bildirilmedi” denmesini önler.
Tutanak ya da uyarıyı imzalamak suçu kabul etmek anlamına gelmez, çoğu zaman yalnız teslim alındığını gösterir. İmzanın yanına “teslim aldım, içeriğe itirazım saklıdır” yazmak ve bir nüsha almak güvenli yoldur.
Sessiz İstifa Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu sayfadaki bilgiler genel bir çerçeve sunar. İş sözleşmeniz, iş tanımınız ve işyeri yönetmeliği farklı kurallar getirebilir, kendi uyarı ya da fesih yazınızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.396/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.395, m.396/1 ve m.399 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/7 ve Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.9 ↩
- Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m.9/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.398 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.38 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-h ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/1 ve m.21/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩