Ev işleri hizmet sözleşmesi yazılı yapılmak zorunda değildir, ama gün, saat ve ücret yazılmazsa anlaşmanın ne olduğunu sonradan kanıtlamak zorlaşır. Temizlik, yemek ve ütü gibi işler için kurulan bu ilişkiye İş Kanunu değil Türk Borçlar Kanunu uygulanır. Bu yüzden sözleşmedeki her madde, kanunun boş bıraktığı yeri doldurur.
Ayda 10 gün ve üzeri çalışan ev işçisi tam sigortalıdır ve bildirimi işveren yapar; 10 günün altında yalnız iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenir. Sözleşmeye yazılmasa da haftada bir tam gün tatil, bir yıllık çalışmadan sonra en az iki hafta yıllık izin ve hizmet süresine göre iki, dört ya da altı haftalık bildirim süresi geçerlidir. Ücret yazılmamışsa emsal ücret ödenir ve asgari ücretin altına inemez; kırılan eşyanın bedeli çalışanın rızası olmadan ücretten kesilemez.
İçindekiler8 başlık
Yazılı Sözleşme Şartı ve İş Kanunu İstisnası
Hizmet sözleşmesi, kanunda aksi yazılmadıkça özel bir şekle bağlı değildir.[1] Karşılığında ücret verilmesi beklenen bir işi görüp işverenin kabul etmesi de sözleşmeyi kurar.[2]
İş Kanunu ev hizmetlerinde uygulanmaz.[3] İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da ev hizmetlerini kapsam dışında tutar.[4] Buna rağmen işveren, işte sağlık ve güvenlik için gerekli önlemi almakla Borçlar Kanunu’na göre yükümlüdür.[5]
Yazılı belge hakkı doğurmaz, hakkı kanıtlar. Sözleşme olmasa da kanunun tanıdığı haklar sürer, ama kaç gün ve hangi saatte çalışıldığı tanık beyanına kalır.
Çalışma Düzenine Göre Madde Seti
Her ev için aynı sözleşme uymaz. Çocuk ya da yaşlı bakımı için çalışan varsa görev ve izin maddelerini bakıcı sözleşmesi örneğiyle karşılaştırın. Haftada bir gün gelen biriyle yatılı çalışan arasındaki fark, sözleşmede hangi maddelerin ağır bastığını belirler.
| Çalışma düzeni | Mutlaka yazılacak maddeler | Sigorta durumu |
|---|---|---|
| Ayda 10 günden az (haftada 1 ya da 2 gün) | Gelinen günler, günlük saat, günlük ücret, yol ve malzeme gideri | İş kazası primi; uzun vadeli sigorta için çalışan isterse kendisi prim öder |
| Ayda 10 gün ve üzeri düzenli çalışma | Haftalık gün ve saat, aylık ücret, hafta tatili, yıllık izin | Tam sigortalılık, bildirim işverende |
| Yatılı çalışma | Oda ve yemek, dinlenme saatleri, hafta tatili günü, izin dönemi | Ayda 10 gün ve üzeri çalışma tam sigortalılık demektir |
Sigorta sütunundaki ayrım Sosyal Sigortalar Kanunu’nun ek 9. maddesine dayanır. Ayda 10 gün ve üzeri çalışanlar 4/a kapsamında sigortalı sayılır, bildirimi işveren, çalışmanın geçtiği ay bitmeden yapmak zorundadır.[6]
Gün ve Saat Maddesi Sigortayı Belirler
Gün sayısı yalnız ücreti değil sigorta türünü de belirler. Ek 9. madde, 10 günün altında çalışmada çalıştıranın günlük kazanç alt sınırının yüzde 2’si üzerinden yalnız iş kazası ve meslek hastalığı primi ödemesini, 10 gün ve üstünde ise tam sigortalılığı öngörür.[7]
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, ev hizmetlisi olarak çalıştığı ileri sürülen bir kişinin hizmet tespiti davasında, mahkemenin ayda 30 gün çalışıldığı sonucunu yerinde bulmadı. Daire, hangi işin günde kaç saat yapıldığının belirlenip günlük 7,5 saat üzerinden haftalık ve aylık çalışma süresinin çıkarılması gerektiğini söyleyerek kararı bozdu.[8]
Sözleşmede günlerin ve saatlerin yazılı olması, böyle bir hesabın başlangıç noktasını verir. Aşağıdaki örnek bu hesabı gösteriyor:
| Düzen | Haftalık saat | 4 haftalık ay | 5 haftalık ay |
|---|---|---|---|
| Haftada 2 gün, günde 8 saat | 16 | 64 saat, 8,53 gün | 80 saat, 10,67 gün |
| Haftada 3 gün, günde 6 saat | 18 | 72 saat, 9,6 gün | 90 saat, 12 gün |
Tablodaki sonuçlar 7,5 saatlik gün esasına göre yapılmış bir örnektir. Ay içindeki gerçek çalışma saati değiştikçe sonuç da değişir, bu yüzden sigorta türünü her ay yeniden kontrol edin.
Ayda 10 günün altında kalan çalışanın sigortalılık tescili, çalışan ve çalıştıranın imzasını taşıyan belgeyle yapılır. İş kazası yardımlarından yararlanmak için kazadan en az on gün önce tescil edilmiş olmak gerekir.[9] Sözleşmeyle birlikte bu belgeyi de vermek bu yüzden önemlidir.
Ücret, Ödeme ve Kesinti Maddeleri
Sözleşmede ücret yoksa emsal ücret ödenir ve bu ücret asgari ücretin altına inemez.[10] Aksine bir uygulama ya da daha kısa süre yazılmadıkça ücret her ayın sonunda ödenir.[11] Gündelikçi için haftalık ya da günlük ödeme yazılabilir.
Üç madde en çok tartışma çıkarır:
- Kırılan eşya: İşveren, işçiden olan alacağını işçinin rızası olmadan ücretle takas edemez. İşçi kusuruyla zarar verirse sorumludur, ama kesinti rızaya bağlıdır (kasten verilip mahkeme kararıyla sabit olan zarar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir).[12]
- Temizlik malzemesi ve yol: İşin görülmesinin gerektirdiği harcama işverene aittir, bunu işçiye yükleyen anlaşma geçersizdir.[13]
- Ceza hükmü: Yalnız işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.[14]
Ücretin banka yerine elden ödendiği düzenlerde, her ödeme için ay yazılı makbuz imzalanır. Ücret ödemesini ispat yükü işverendedir, makbuz bu yüzden iki tarafın da işine yarar.
Sözleşmeye Yazılmasa da Geçerli Haklar
Aşağıdaki haklar sözleşmeye konmasa bile işler. Maddeye yazmak yalnız gün, saat ve usulü netleştirir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hafta tatili | Haftada bir tam gün, kural olarak pazar | TBK m.421/1 |
| Yıllık izin | Bir yıllık çalışmadan sonra en az 2 hafta, 18 yaş altı ve 50 yaş üstünde 3 hafta | TBK m.422 |
| Deneme süresi | En çok iki ay | TBK m.433/1 |
| Bildirim süresi | Hizmet süresine göre 2, 4 ya da 6 hafta (1 yıla kadar, 5 yıla kadar, 5 yıldan fazla) | TBK m.432/2 |
| İş arama izni | Bildirim süresinde günde iki saat | TBK m.421/2 |
| Hizmet belgesi | İstenince işin türü ve süresi yazılı belge olarak verilir | TBK m.426/1 |
| Yatılı çalışmada barınma | Yeterli gıda ve uygun barınak | TBK m.418/1 |
Sosyal sigorta yardımından yararlanamayan çalışan kusuru olmaksızın hastalık ya da kaza nedeniyle çalışamazsa, işveren bir yıla kadar çalışmış işçinin bakım ve tedavisini iki hafta sağlar. Bir yılı aşan her yıl için süre ikişer gün uzar, üst sınır dört haftadır.[15]
Ev İşleri Hizmet Sözleşmesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanları kendi durumunuza göre yazın, gerekmeyen maddeyi silin. Kanunun tanıdığı hakkı daraltan bir madde yazsanız bile uygulanmaz.
EV İŞLERİ ÇALIŞMA SÖZLEŞMESİ
Çalıştıran: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [ ], Adres: [ ]
Çalışan: [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [ ], Adres: [ ]
1. İşin kapsamı: Çalışan, [adres] adresindeki konutta [temizlik, yemek, ütü, çamaşır] işlerini yapar. Bu listenin dışındaki işler karşılıklı anlaşmayla eklenir.
2. Başlangıç: Çalışma [tarih] tarihinde başlar ve belirsiz süreli sürer. Deneme süresi [en çok 2] aydır.
3. Gün ve saat: Çalışan her hafta [günler] günleri, [saat] ile [saat] arasında gelir. Günlük çalışma süresi [ ] saattir, bunun içinde [ ] dakika yemek ve dinlenme arası vardır.
4. Ücret: [Günlük / aylık] ücret [rakamla ve yazıyla] TL’dir. Ödeme [haftanın / ayın] [ ]. günü [IBAN’a / elden makbuzla] yapılır.
5. Fazla çalışma: Üçüncü maddedeki süreden uzun çalışma, ancak çalışanın o gün verdiği onayla yapılır. Fazladan çalışılan saat, saat ücretine yüzde elli eklenerek ödenir.
6. Gider: Temizlik malzemesi ve işin gerektirdiği harcamalar çalıştıran tarafından karşılanır. [Yol gideri günlük [ ] TL olarak ücrete ek ödenir.]
7. Tatil ve izin: Haftalık tatil günü [gün] günüdür. Yıllık izin kanundaki süreden az olamaz, izin ücreti izne çıkmadan önce ödenir.
8. Sigorta: Çalıştıran, her ayın fiili gün sayısına bakarak Sosyal Sigortalar Kanunu’nun ek 9. maddesindeki bildirim ve prim yükümlülüğünü yerine getirir. Çalışma on günün altında kalıyorsa tescil belgesi bu sözleşmeyle aynı gün imzalanır.
9. Eşya ve zarar: Kırılan ya da zarar gören eşya için çalışanın ücretinden, yazılı onayı olmadan kesinti yapılmaz.
10. Gizlilik: Çalışan, evde tanık olduğu aile yaşamını başkalarına anlatmaz. Çalıştıran da çalışana ait kimlik ve iletişim bilgilerini yalnız bu ilişkinin yürütülmesi için saklar.
11. Sona erme: Taraflardan biri sözleşmeyi bitirmek isterse Borçlar Kanunu’nun bildirim sürelerini bekler. Beklemeden bitirme yalnız haklı sebeple olur ve sebep yazıyla açıklanır.
12. Nüsha: Sözleşme [tarih] tarihinde iki nüsha düzenlenmiş, her tarafa bir nüsha verilmiştir. Değişiklikler yazılı yapılır.
Çalıştıran: [Ad Soyad]
İmza
Çalışan: [Ad Soyad]
İmza
İmza Sonrası ve Uyuşmazlık
İki nüshanın da imzalı olması, tarafların ilişkiyi belgeleyebilmesi demektir. Gün, saat ya da ücret değişirse yeni bir ek belgeyle yazılı hale getirin.
Uyuşmazlık çıkarsa önce arabulucuya başvurmak gerekir, çünkü bireysel iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat davalarında bu dava şartıdır.[16] Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi çalışanların davalarında iş mahkemeleri görevlidir.[17]
Ev İşleri Hizmet Sözleşmesi Hakkında Sorular
Çalışma düzeniniz bu örneğe uymuyorsa, sözleşmeyi imzalamadan önce kendi durumunuza göre bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.394/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.394/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.4/1-e ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.2/2-c ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun ek m.9/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun ek m.9/1 ve ek m.9/2 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2025/3647 K.2025/8321, 15.05.2025 ↩
- 5510 sayılı Kanun ek m.9/2 ve ek m.9/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.401 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.406/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.400/1 ve m.407/2 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.414/1 ve m.414/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.418/2 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5/1-a ↩