İş sözleşmesi, yazılı bir fesih bildirimiyle sona erdirilir ve bildirimi yapan tarafın seçtiği yol hangi hakların doğacağını belirler. İşçi olarak önünüzde iki ana yol vardır: önel vererek ayrılmak ya da haklı bir nedene dayanarak hemen ayrılmak. İşveren cephesinde de aynı iki yol bulunur, bunlara deneme süresi, belirli sürenin bitmesi ve karşılıklı anlaşma eklenir.
Belirsiz süreli sözleşmede önel kıdeme göre iki, dört, altı ya da sekiz haftadır; öneli beklemeden ayrılan taraf önel ücreti tutarında tazminat öder. Haklı nedenle derhal fesihte önel gerekmez ve işçi kıdem tazminatına hak kazanır, ancak ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılığa dayanan fesih öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde yapılmalıdır. İşverenin feshine karşı işe iade için tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
İçindekiler8 başlık
Beş Çıkış Yolu ve Haklarınıza Etkisi
Aşağıdaki tablo, sözleşmenin sona erme biçimini bildirimi yapan tarafa, bekleme süresine ve kıdem tazminatına bağlar. Bir yolun başka bir yola dönüşmesi sık görülür, örneğin işveren “istifa edin” diyerek feshi sizin üzerinize yıkabilir.
| Yol | Kim yapar | Bekleme süresi | Kıdem tazminatı |
|---|---|---|---|
| Önelli (süreli) fesih | İşçi ya da işveren | 2, 4, 6 veya 8 hafta | İşveren yaparsa doğar, işçi yaparsa genellikle doğmaz |
| Haklı nedenle derhal fesih | İşçi ya da işveren | Yok | İşçi haklıysa doğar, işveren haklıysa doğmaz |
| Deneme süresinde fesih | İşçi ya da işveren | Yok | Doğmaz, çalıştığınız günlerin ücreti ödenir |
| Belirli süreli sözleşmenin bitmesi | Kendiliğinden | Bildirim gerekmez | Sürenin dolmasıyla bitişte genellikle doğmaz |
| Karşılıklı anlaşma (ikale) | İki taraf birlikte | Anlaşmadaki tarih | Metinde yazılan kadar |
Önel haftaları ve kıdem tazminatı kuralları sözleşmenin bitiş şekline göre değişir, bu nedenle ilk iş bildirimin türünü doğru okumaktır.[1]
Yol Seçmeden Önce Dört Soru
Hangi yola gireceğinizi bu dört sorunun cevapları belirler. Her cevabı not edin ve belgeyle destekleyin.
- Sözleşme belirli mi, belirsiz mi? Belirli süreli sözleşmede süre dolmadan ayrılmak ayrı sonuç doğurur, süre dolunca ise ayrıca fesih gerekmez.
- Deneme süresinde misiniz? Deneme kaydı en çok iki ay sürer, toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkabilir. Bu süre içinde iki taraf da önelsiz ve tazminatsız ayrılabilir.[2]
- Haklı bir nedeniniz var mı? Ücretin ödenmemesi, hakaret ya da tacize uğramak, işin sağlığınızı tehlikeye atması gibi durumlar kanunda sayılmıştır.[3] Yoksa önelli yol kalır.
- Ayrılınca neyi kaybedersiniz? Haklı neden olmadan kendi isteğinizle ayrılırsanız kıdem tazminatı kural olarak doğmaz, işsizlik ödeneği de ayrıca tartışma konusu olur.
Kıdem tazminatı kendi isteğinizle ayrılmanızda da şu durumlarda doğar: muvazzaf askerlik, emeklilik için gereken şartların tamamlanması ve kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması.[4]
Önel Vererek Ayrılmak: Süre ve Sonuç
Belirsiz süreli sözleşmeyi önel vererek feshederken bekleme süresi kıdeminize göre belirlenir. İşiniz altı aydan az sürmüşse iki, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüşse dört, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüşse altı, üç yıldan fazla sürmüşse sekiz hafta beklersiniz.[5]
Önel, bildirimin işverene ulaştığı günden işlemeye başlar. Karşı taraftan gelen bildirimde önelin mi tazminatın mı geçerli olduğunu fesih bildirimi aldığınızda önel ve ihbar tazminatı yazısı ayırır. Örneğin 10 Kasım’da imza karşılığı teslim ettiğiniz bildirimde dört haftalık önel 8 Aralık’ta, altı haftalık önel 22 Aralık’ta, sekiz haftalık önel 5 Ocak’ta biter.
Önele uymadan ayrılırsanız işverene önel ücreti tutarında tazminat ödersiniz.[6] Yeni iş bulmak için de önel boyunca günde en az iki saat ücret kesintisiz izin hakkınız vardır ve bunu toplu da kullanabilirsiniz.[7]
Haklı Nedenle Hemen Ayrılmak
Haklı neden varsa önel beklemeden ayrılabilirsiniz ve bu yolla ayrılırsanız kıdem tazminatına hak kazanırsınız.[8] Önel ücreti ödemeniz gerekmez.
Haklı neden ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı bir davranışsa (hakaret, taciz, ücretin ödenmemesi gibi) fesih hakkı, bunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı iş günü içinde kullanılır; fiilin gerçekleşmesinden itibaren de her durumda bir yıl geçince kullanılamaz.[9]
Bildirimde nedeni açık ve somut yazın. Sonradan dava açılırsa gösterdiğiniz nedeni ispatlamak size düşer, bu nedenle ihtarname ekine bordro, banka dökümü ya da yazışma koyun. Ayrılırken hangi kalemleri isteyeceğinizi baştan belirlemek için fesih türüne göre alacak listesi işe yarar.
Fesih Bildirimi Nasıl Yapılır
Feshin sonucunu doğuracak her bildirim yazılı yapılır. Karşı tarafa imza karşılığı verilir ya da yazılı kabulle kayıtlı elektronik posta (KEP) hesabından gönderilir, imzadan kaçınılırsa durum o yerde tutanakla tespit edilir.
“Yazılı bildirim yapılan kişi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tespit edilir.”
Bu kural 4857 sayılı Kanun’un 109. maddesinde yer alır, 7555 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir.[10] Kanun yazılı bildirimi ister. Yine de Yargıtay, işçinin WhatsApp mesajı ya da e-postayla bildirdiği ayrılma iradesini istifa sayabiliyor; bu yüzden düşünmeden “bıraktım” yazmayın, bildirimi imza karşılığı, KEP ya da noterle yapın. Elinizde bu tür bir kayıt varsa ekran görüntüsünü saklayın.
Ayrılma yazınıza şunları koyun.
- Tarih ve imza. Teslim aldığını gösteren kaşe, imza ve tarihli kopyayı kendinizde tutun.
- Fesih türü. “Önel vererek feshediyorum” ya da “haklı nedenle derhal feshediyorum” cümlesini açıkça yazın.
- Sebep ve dayanak. Haklı fesihte kanun maddesini ve olayı gün gün belirtin.
- Son çalışma günü. Önelli fesihte biteceği tarihi yazın.
- Alacak kalemleri. Ödenmemiş ücret, izin ücreti ve varsa kıdem tazminatı için ödeme talebinizi ekleyin.
Teslim almaktan kaçınılırsa noter aracılığıyla ihtarname çekmek en güvenli yoldur, çünkü içeriği ve tarihi resmi kayda geçer.
İşveren Fesih Yaparsa Ne Değişir
İşveren de bildirimi yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır.[11] Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin sözleşmesini geçerli sebep olmadan feshetmek mümkün değildir.[12]
Feshin geçersiz olduğunu düşünürseniz bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma olmazsa son tutanaktan sonra iki hafta içinde dava açılır.[13]
Davranışınız veya veriminizle ilgili bir nedenle çıkarılacaksanız, savunmanız alınmadan fesih yapılamaz. Haklı nedenle derhal fesihte (m.25/II) bu savunma şartı aranmaz.[14]
Fesih Yolunu Bozan Beş Hata
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Önel bitmeden “bıraktım” demek | İşveren önel ücretini tazminat olarak isteyebilir |
| Ahlak ve iyiniyet nedenini altı iş günü içinde kullanmamak | Hak düşer, kıdem tazminatı kaybolur |
| Sebebi bildirimde yazmamak ya da belirsiz yazmak | Dava aşamasında nedeni ispatlamak zorlaşır |
| İmzalattırılan istifa dilekçesini fark etmeden imzalamak | Feshi siz yapmış sayılırsınız, işe iade ve ihbar yolu zorlaşır |
| Ödeme alırken ibranameyi okumadan imzalamak | Alacaklarınızdan vazgeçmiş görünebilirsiniz |
İmzalamanız istenen kağıdın üstünde “fesih bildirimi”, “istifa” ya da “ikale” yazıp yazmadığına bakın. Üç belgenin sonucu birbirinden çok farklıdır.
İş Sözleşmesinin Feshine İlişkin Sorular
Bu yazı fesih yolları hakkında genel bilgi içindir. Sözleşmenizdeki özel hükümler, işyerinizin işçi sayısı ve kıdeminiz sonucu değiştirebileceğinden, harekete geçmeden önce dosyanızı bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17, m.24, m.25, m.15; 1475 sayılı İş Kanunu m.14 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.15 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (4857 sayılı Kanun Geçici m.6 uyarınca yürürlüktedir) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.27 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24; 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.109 (7555 sayılı Kanun m.23 ile değişik) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩