İşveren WhatsApp mesajlarınızı kural olarak okuyamaz. Telefon ya da hesap şirkete ait olsa bile denetim ancak önceden bildirilmiş, meşru bir amaca bağlı ve ölçülü olursa hukuka uygun sayılır.
Kişisel telefonunuzu teslim etmeye ya da kilidini açmaya zorlayan bir kanun hükmü yoktur. Şirket telefonunda iş verileri incelenebilir, ancak kişisel yazışmaların önceden bildirim yapılmadan ve ölçüsüzce okunması hukuka aykırılık riski taşır. Hukuka aykırı yoldan elde edilen mesajlar mahkemede ispat için dikkate alınamaz, işveren de derhal fesih yetkisini olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde kullanmak zorundadır. Mesajlara dayanılarak çıkarıldıysanız işe iade için fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
İçindekiler8 başlık
- Telefonun Sahibine Göre İşverenin Yetkisi
- Sınırı Çizen Kanun Hükümleri
- İşe Girerken İmzaladığınız Belgeler
- Kayıt Tutma Zorunluluğu Olan İşlerde Durum
- Telefonunuz İstendiğinde Atılacak Adımlar
- Mesajlara Dayanılarak Yapılan Fesih
- Mesajlarınız Okunmuşsa Açık Yollar
- İşveren Mesajlarınızı Okuyabilir mi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Telefonun Sahibine Göre İşverenin Yetkisi
İşverenin neye bakabileceğini belirleyen ilk şey, cihazın ve hesabın kime ait olduğudur. Aşağıdaki tablo üç yaygın durumu ayırıyor.
| Durum | İşverenin isteyebileceği | İşverenin yapamayacağı |
|---|---|---|
| Kendi telefonunuz, kendi WhatsApp hesabınız | İş için gerekli bir yazışmanın sizden istenmesi | Telefona el koymak, mesajlarınıza kendisi bakmak ya da bakmanız için sizi zorlamak |
| Şirketin verdiği telefon, sizin kişisel hesabınız | Cihazı zimmet kaydıyla geri almak ve iş verilerini incelemek | Bildirim ve ölçü olmadan kişisel yazışmaları okumak, bu hukuka aykırılık riski taşır |
| Şirketin açtığı hesap (ortak müşteri hattı gibi) | Yazışmaları iş kaydı olarak saklamak ve bildirdiği çerçevede incelemek | Hesabı, kişisel kullanımınızı da kapsayacak biçimde sınırsız izlemek |
Tablodaki üçüncü satırda bile belirleyici olan, size önceden ne söylendiğidir. Size bir politika bildirimi yapıldıysa, teslim alma ve cevap adımları işyeri politikası bildirimi yazısında. Bildirilmemiş bir denetim, hesap şirketin olsa da tartışmalı hale gelir.
Sınırı Çizen Kanun Hükümleri
4857 sayılı İş Kanunu’nda işçinin telefonunun ya da mesajlarının denetlenmesini düzenleyen bir madde yok. Sınır, birkaç ayrı kanundaki hükümlerin birlikte okunmasından çıkıyor. Kamera kayıtlarında sınırın nasıl çizildiği işyeri kamerası ve kayıt talebi yazısında anlatılıyor.
Anayasa herkesin özel hayatının gizliliğini ve haberleşme hürriyetini güvence altına alıyor, kişisel verilerin ancak kanunun öngördüğü hallerde ya da kişinin açık rızasıyla işlenebileceğini söylüyor.[1] Borçlar Kanunu işverene daha dar bir alan bırakıyor.
“İşveren, işçiye ait kişisel verileri, ancak işçinin işe yatkınlığıyla ilgili veya hizmet sözleşmesinin ifası için zorunlu olduğu ölçüde kullanabilir.” (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.419/1)
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu da işvereni bağlar. Veriler hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun, belirli ve meşru amaçlarla, amaçla bağlantılı ve ölçülü biçimde işlenmelidir.[2] İşveren ayrıca verinin hangi amaçla ve nasıl işleneceğini size önceden bildirmekle yükümlüdür.[3]
İş Kanunu m.75/2 de işverenin, işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kurallarına ve hukuka uygun kullanmasını ister.
İşe Girerken İmzaladığınız Belgeler
Telefon denetiminin geçerli olup olmadığı çoğu zaman sizin zaten imzaladığınız bir kağıtta ortaya çıkar. Dosyanızda şu belgeleri arayın:
- İş sözleşmesi eki: Şirket telefonunun yalnız iş için verildiğini ve denetlenebileceğini yazan bir madde var mı?
- Kullanım politikası: Bilgi güvenliği ya da iletişim araçları prosedürü, mesajlaşma uygulamalarını anıyor mu?
- Aydınlatma metni: Hangi verinin neden işlendiği yazılı mı ve size verilmiş mi?
- Zimmet tutanağı: Telefonun hangi koşulla teslim edildiği görünüyor mu?
Bu belgelerin hiçbirinde denetimden söz edilmiyorsa işverenin “bildirmiştik” savunması zayıflar. Belge varsa bile kapsamına bakın, çünkü iş mesajlarının denetimine izin veren bir hüküm kişisel yazışmalarınızın okunmasına izin vermez. İmzaladığınız bir rıza metni varsa onu açık rıza formundaki altı soruyla birlikte okuyun.
Kayıt Tutma Zorunluluğu Olan İşlerde Durum
Bazı işlerde müşteriyle yapılan yazışmaların saklanması mevzuatın aradığı bir kayıt düzenidir. Danıştay 13. Dairesi’nin önüne gelen bir dosya bunun örneğidir.[4]
Uyuşmazlıkta bir aracı kurumun müşteri temsilcileri müşterileriyle WhatsApp üzerinden yazışmış, Sermaye Piyasası Kurulu ise bu yazışmaların kayıtlarını isteyip bulamayınca idari para cezası vermişti. İdare Mahkemesi yazışmaların özel yazışma sayılmadığını, çünkü müşterinin kurum üzerinden yaptığı işlemlere ilişkin olduğunu ve saklanması gereken belgelerden olduğunu kabul etti. Bölge İdare Mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti, Danıştay da oyçokluğuyla kararı onadı.
Bu karar işçinin özel hayatı konusunda bir Danıştay görüşü değil, kayıt yükümlülüğüne dair bir idari dava. Ancak iş emirlerinin ya da müşteri işlemlerinin WhatsApp’tan yürüdüğü yerlerde bu yazışmalar şirketin kayıt düzeninin parçası sayılabilir ve “özel yazışma” itirazı tek başına yeterli olmayabilir.
Kararda karşı oy yazıldı. Karşı oy, bilgilendirme yapılmadan işverenin çalışana verdiği cep telefonundaki yazışmaların denetlenmesinin işverene zorunlu kılınamayacağını savundu, ancak bu görüş kararın çoğunluk gerekçesi değildir.
Telefonunuz İstendiğinde Atılacak Adımlar
Yönetici “telefonunu göster” ya da “şu yazışmayı aç” dediğinde sakin kalıp sırayla ilerleyin. Aşağıdaki sıra, sonradan ispat gücü kazandıran adımları öne alıyor.
- Amacı sorun. Neyin arandığını ve hangi yazışmaya bakılmak istendiğini yazılı olarak (e-posta ya da mesaj) isteyin.
- Telefonun türünü ayırın. Şirket telefonunu zimmet tutanağıyla teslim edebilirsiniz, kişisel telefonunuzun teslimine zorlayan bir kanun hükmü bulunmuyor.
- Kişisel içeriği not ettirin. Şirket telefonunda kişisel hesap ya da yazışma varsa tutanağa “kişisel içerik bulunmaktadır, okunmasına rıza vermiyorum” notunu düşürün.
- İçerik silmeyin. Teslimden önce mesaj silmek, sonradan “delil karartma” iddiasına zemin hazırlar.
- Baskı altında imza atmayın. “Yazışmalarımın okunmasına izin veriyorum” gibi bir belgeyi imzalamadan önce kopyasını isteyin ve düşünmek için süre talep edin.
Her adımda tarih, saat ve kimin ne dediğini kendinize bir not olarak yazın. Okuma gerçekleşirse bu not, olayın akışını anlatmanın en kolay yolu olur.
Mesajlara Dayanılarak Yapılan Fesih
Mesajlarınız okunduktan sonra işten çıkarılırsanız ilk bakılacak şey, işverenin bu mesajlara nasıl ulaştığıdır. Hukuka aykırı biçimde elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz.[5]
İşverenler bu tür fesihleri genellikle haklı nedene dayandırır. Mesajlardaki sözleri işverene hakaret, güveni kötüye kullanma ya da sır açıklama sayarak 25. maddenin ikinci bendine başvururlar.[6]
Mesajların hukuka aykırı elde edilmesi, feshin kendiliğinden haksız çıkması anlamına gelmez. Aynı olayı gösteren tanık, tutanak ya da kamera kaydı gibi başka bir delil varsa fesih ayakta kalabilir, bu yüzden savunmanızı mesajlarla sınırlı tutmayın.
İşverenin derhal fesih yetkisi de süreyle sınırlıdır. Olayı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra bu yetki kullanılamaz.[7] Mesajları ne zaman okuduğunu ve fesih tarihini yan yana koyduğunuzda süre aşımı çıkabilir.
Mesajlarınız Okunmuşsa Açık Yollar
Mesajlarınızın okunduğunu öğrendiğinizde aynı anda üç yol açılır. Bunları birbirine bağımlı olmadan yürütebilirsiniz.
| Yol | Süre | Ne sağlar |
|---|---|---|
| İşe iade davası (arabulucu ile) | Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvuru, son tutanaktan sonra 2 hafta içinde dava | Feshin geçersizliği, işe iade, işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücreti (kıdem ve ihbar alacağı için bu 1 ay/2 hafta süresi geçerli değildir) |
| Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikayet | Önce işverene yazılı başvuru, cevaptan itibaren 30, başvurudan itibaren en çok 60 gün içinde şikayet | Hukuka aykırı veri işlemenin tespiti ve idari yaptırım |
| Suç duyurusu | Haberleşme ve özel hayatın gizliliği suçlarında fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay | Ceza soruşturması |
İşe iade için 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az 6 aylık kıdeminiz gerekir.[8] Bu şartlar yoksa kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar için dava yolu yine açıktır.
Kurul şikayetinin sırası önemlidir, işverene yazılı başvuru yapılmadan şikayet kabul edilmez.[9] Suç duyurusu tarafında ise haberleşmenin gizliliğini ihlal ve özel hayatın gizliliğini ihlal suçları şikayete bağlıdır, kişisel verileri ele geçirme suçu ise şikayete bağlı değildir.[10]
Altı aylık suç duyurusu süresi ile işe iade için bir aylık arabuluculuk süresi ayrı ayrı işler. Fesih bildirimi eline geçtiği gün, önce arabuluculuk süresini takvime yazın.
İşveren Mesajlarınızı Okuyabilir mi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi içindir ve her olayın sonucunu göstermez. Telefonunuzun kime ait olduğu, imzaladığınız belgeler ve fesih tarihiniz sonucu değiştirebileceğinden süreleriniz dolmadan dosyanızı bir avukata danışın.
Kaynaklar
- Anayasa m.20 ve m.22 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.4/2 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.10/1 ↩
- Danıştay 13. Daire, E.2019/141 K.2024/2408, 28.05.2024 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-b, d ve e ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ve m.20/1 ↩
- 6698 sayılı Kanun m.13 ve m.14 ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.132, m.134, m.136, m.139 ve m.73 ↩