İşçi kamerayla izlenebilir mi sorusunun cevabı, ancak belirli şartlarla evettir. İşverenin kamerayı koyma gerekçesi somut olmalı, kamera ölçülü yerleştirilmeli ve siz kaydın yapıldığından önceden haberdar edilmelisiniz.
Tuvalet, soyunma ve dinlenme alanı gibi mahrem yerlerde kamera sorunludur, kamerada ses kaydı ise ayrı ve çok daha güçlü bir gerekçe ister. Kayıt hakkında işverene yazılı bilgi talebinde bulunabilirsiniz; işveren 30 gün içinde cevap verir, cevap gelmez ya da yetersiz kalırsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikayet yolu açılır.
İçindekiler6 başlık
Kamerayı Kontrol Eden Üç Soru
İşyerindeki kameranın hukuka uygun olup olmadığını üç soruyla ilk bakışta anlayabilirsiniz. Cevaplar belirsizse kamerayla ilgili bilgi isteme hakkınızı kullanmanın zamanı gelmiştir.
| Soru | Sağlam cevap | Sorunlu cevap |
|---|---|---|
| Kamera ne için var? | İş güvenliği, hırsızlığın önlenmesi, kasa ya da depo koruması gibi somut amaç | “Genel kontrol”, “çalışanlar rahat durmasın” |
| Nereye bakıyor? | Giriş, depo, kasa, üretim hattı gibi riskli ortak alan | Tuvalet, soyunma odası, dinlenme alanı, tek bir işçinin masası |
| Size söylendi mi? | Kayıt yapıldığı yazılı olarak ve işyerinde görünür biçimde duyuruldu | Kamera ilk kez bir disiplin tutanağında ortaya çıktı |
İşverenin işçiyi gözetleme yetkisi sınırsız değildir, çünkü Anayasa herkesin özel hayatının gizliliğini ve kişisel verilerinin korunmasını güvence altına alır.[1] Kamera görüntüsü de kişisel veridir, bu yüzden kişisel veri kanunu kamerayı da bağlar.
Kanuna göre veri ancak şu ilkelere uygun olarak işlenir:[2]
- Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk
- Belirli ve meşru amaç
- Amaçla bağlantılı ve ölçülü olma
- Yalnız gerekli süre kadar saklama
İşveren ayrıca sizi kimliği, amacı, hukuki sebebi ve haklarınız konusunda bilgilendirmek zorundadır.[3]
İş sağlığı ve güvenliğini sağlamak işverenin kanuni görevidir ve kamera bu görevi yerine getirmenin yollarından biri olabilir.[4] Ancak görev, her yere ve her amaçla kamera koyma izni vermez.
Kurulun İşyeri Kameralarında Çizdiği Sınır
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, kağıt üretimi yapan bir fabrikadaki kamera şikayetini incelemiş ve kararında çalışanların soyunma odası, tuvalet, duş, mescit, dinlenme ve emzirme odası gibi yerlerde makul bir mahremiyet beklentisi taşıdığını belirtmiştir. Kurul bu alanlarda veri işlenmesini çalışanların özel alanını işgal sayılabilecek bir müdahale olarak görmüştür.[5]
Aynı kararda iş güvenliği gibi gerekçelerle kamera kullanımının kanundaki işleme şartları kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmiş, ancak kameraların çalışanların mahremiyet beklentisini zedeleyecek şekilde yerleştirilmesi dürüstlük ilkesine aykırı bulunmuştur. Kurul işverene kameraların konumlarını gözden geçirmesi ve sonucu otuz gün içinde bildirmesi talimatını vermiştir. Rıza gerekip gerekmediğini tartarken açık rıza formundaki altı soru yol gösterir.
İşverenin tuvalet koridorundaki kameranın görüntü almadığını, yalnızca caydırıcı olduğunu savunması da kararda ayrıca değerlendirilmiştir. Kurul, kişisel veri işleniyormuş izlenimi vermenin işçileri mahrem alanlarında her an izleniyormuş hissine sokabileceğini ve bunun dürüstlük ilkesine aykırı olduğunu belirtmiştir.
İşveren kameranın “sahte” olduğunu söylese bile konum sorunluysa bunu yazılı olarak bildirin ve kameranın kayıt alıp almadığını sorun.
Sık Karşılaşılan Uygulamalar
| Uygulama | Durum |
|---|---|
| Giriş, depo ve kasa kamerası | Somut güvenlik amacı varsa ve bilgilendirme yapıldıysa genellikle savunulabilir |
| Tuvalet, soyunma ve dinlenme alanı | Mahremiyet beklentisi yüksek olduğundan kamera konulması sorunlu |
| Kamerada ses kaydı | Ayrı ve çok daha güçlü bir gerekçe ister, aşağıda anlatılıyor |
| Girişte yüz tanıma | Biyometrik veridir, imzalattırılan genel “muvafakatname” geçerli rıza sayılmayabilir |
Yüz tanıma konusunda Kurul, çalışana rıza vermeme imkanının gerçekten sunulmadığı durumlarda rızanın özgür iradeyle verilmiş sayılamayacağını belirtmiştir. Aynı kararda kart sistemi gibi daha az müdahaleci alternatifler varken yüz verisinin işlenmesi ölçüsüz bulunmuştur.[6]
Kamerada Ses Kaydı
Görüntü ile ses aynı şey değildir. Kurul, bir işyerindeki güvenlik kulübesinde kameranın ses de kaydetmesini inceleyen bir kararda görüntü kaydını güvenlik amacı için yeterli bulmuş, ses kaydı bakımından ise kanundaki işleme şartlarından hiçbirine dayanılamadığına karar vermiştir.[7]
Kurul hukuka aykırı işlenen ses verilerinin imha edilmesini ve sonucun kendisine bildirilmesini istemiştir. Dava sırasında ses kaydının varlığını öğrenen işçinin şikayeti bu sonucu doğurmuştur. Telefon ve mesaj denetiminde sınırın nereden geçtiğini işverenin WhatsApp mesajlarını okuyabilmesi yazısında görebilirsiniz.
Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları rıza olmadan bir ses alma cihazıyla kaydetmek ayrıca ceza kanununda suç olarak düzenlenmiştir.[8] Kameranın mikrofonunun bu hükme girip girmediği somut olaya göre değerlendirilir ve bunu ceza mahkemesi belirler.
Kayıt Hakkında Bilgi ve Kopya Talebi
Kamera ya da başka bir yolla sizin hakkınızda veri tutuluyorsa, işverene başvurarak verinin işlenip işlenmediğini, amacını ve kimlere aktarıldığını öğrenebilirsiniz.[9] Başvuru yazılı yapılır ve işveren cevabı en geç otuz gün içinde verir; kural olarak ücretsizdir, işlem ayrıca maliyet gerektiriyorsa Kurulun tarifesindeki ücret alınabilir.[10]
İşveren talebinizi kabul edebilir ya da gerekçesini açıklayarak kabul etmeyebilir, her iki halde de cevabı yazılı ya da elektronik ortamda bildirmelidir.[11] Kayıtta diğer çalışanlar da göründüğü için işveren görüntünün kopyasını vermek yerine izlettirmeyi önerebilir, önemli olan cevabın yazılı gelmesidir.
Başvuruyu teslim aldığına dair imza ya da e-posta onayı alın ve gün sayısını takvime işleyin. Aşağıdaki örnek metni kendi durumunuza göre uyarlayabilirsiniz.
[Tarih]
[ŞİRKET ADI] İNSAN KAYNAKLARI MÜDÜRLÜĞÜ’NE
Konu: Kişisel verilerime ilişkin bilgi talebi (kamera kayıtları)
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11 ve m.13 uyarınca, [ÇALIŞTIĞIM BİRİM/ALAN] bölümündeki kamera sistemi ile ilgili aşağıdaki hususlarda bilgi verilmesini talep ederim.
1. Bu bölümde kamera ile görüntü veya ses kaydı yapılıp yapılmadığı, yapılıyorsa kameraların sayısı ve görüş alanı,
2. Kayıt amacı ve hukuki sebebi, kayıtların saklama süresi ve kayıtlara erişebilen kişi grupları,
3. [TARİH] tarihli [OLAY] ile ilgili olarak hakkımda tutulan kayıt bulunup bulunmadığı, bulunuyorsa kaydın kimlere aktarıldığı.
Talebimin kanunda öngörülen otuz günlük süre içinde yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
[Ad Soyad]
[İmza]
Teslim alan: [Ad, tarih, imza]
Başvuru ve Şikayet Sırası
Sıra önemlidir, çünkü Kuruma şikayet için önce veri sorumlusuna, yani işverene başvurmuş olmanız gerekir.[12] Başvuru reddedilir, yetersiz cevap gelir ya da cevap verilmezse şikayet yolu açılır.
| Adım | Ne yapılır | Süre |
|---|---|---|
| 1 | İşverene yazılı bilgi talebi gönderilir | İşveren en geç 30 gün içinde cevap verir |
| 2 | Cevap yoksa, yetersizse ya da ret çıkmışsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu’na şikayet edilir | Cevabı öğrendiğinizden itibaren 30 gün, her halde başvurudan itibaren 60 gün |
| 3 | Kişilik hakkı ihlali nedeniyle tazminat için genel hükümlere göre mahkemeye gidilir | Şikayet yolu bunu engellemez |
Kurul ihlali tespit ederse hukuka aykırılığın giderilmesine karar verir ve karar en geç otuz gün içinde yerine getirilir.[13] Kişilik hakları ihlal edilenlerin tazminat hakkı saklıdır.[14]
Kayıt Feshe Gerekçe Yapılırsa
İşveren kamera kaydındaki bir davranışı gerekçe göstererek sözleşmenizi derhal feshettiyse, işverenin fesih hakkını kullanma süresi kaydı ya da davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günüdür ve fiilin üzerinden bir yıl geçtikten sonra bu hak kullanılamaz; işçi olayda maddi çıkar sağladıysa bir yıllık süre uygulanmaz.[15] Altı iş günü, işverenin kaydı izleyip davranışı öğrendiği günden başlar; bir yıllık üst süre ise kayıt izlenmese de fiil tarihinden işler. Bu yüzden fesih bildiriminin tarihi ile işverenin kaydı ne zaman izlediği önemlidir.
Feshin geçersiz olduğunu düşünüyorsanız, işe iade talebiyle fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir.[16] Bu süre kaçırılırsa kayıt ne kadar tartışmalı olursa olsun işe iade yolu kapanır.
Mahkeme hukuka aykırı elde edilmiş delili bir vakıanın ispatında dikkate almaz.[17] Kamera kaydının bu kapsama girip girmediğini ise mahkeme olayın niteliğine göre belirler, çünkü her veri koruma ihlali kaydı otomatik olarak delil dışı bırakmaz. Bu soruda son yıllara ait bir Yargıtay kararı tespit edemedik.
Kayıt aleyhinize kullanılıyorsa önce kaydın izlenmesini ve kopyasını yazılı isteyin, tutanak ve savunma yazısını saklayın. Kameranın yerini, tarihini ve size bildirilip bildirilmediğini kendi notlarınıza ekleyin.
Bu yazı genel bilgi verir, her işyerinin kamera düzeni ve olayı farklıdır. Elinizdeki yazışmalarla bir avukata danışmak, hangi adımı ne zaman atacağınızı netleştirir.
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20/1 ve m.20/3 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4/2 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.10/1 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/2 ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.4/1 ↩
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 04.08.2022 tarihli ve 2022/797 sayılı karar özeti ↩
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 04.08.2022 tarihli ve 2022/797 sayılı karar özeti ↩
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 30.11.2023 tarihli ve 2023/2007 sayılı karar özeti ↩
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.133/1 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11/1-a, b, c ve ç ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.13/1 ve m.13/2 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.13/3 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.14/2 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.15/5 ↩
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.14/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.189/2 ↩