Çalışırken istenebilen işçi alacakları, iş sözleşmesi sürerken muaccel olan ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretiyle ücret niteliğindeki prim ve ikramiyelerdir. Bunları istemek için işten ayrılmanız gerekmez. Asıl risk beklemektir, çünkü her kalemin beş yıllık zamanaşımı kendi gününde ayrı ayrı işler.
Ücret gününde ödenmezse çalışmaya devam edip alacağı isteyebilir, iş görmekten kaçınabilir ya da sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilirsiniz. Alacağı istemenin sırası delil, ihtarname, arabuluculuk ve davadır; arabulucuya başvurmak iş sözleşmesi sürerken de dava şartıdır ve başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.
İçindekiler8 başlık
Çalışırken İstenebilen Kalemler
Bu gruptaki alacakların ortak özelliği, doğmaları için sözleşmenin bitmesinin gerekmemesidir. Kanun bütün bu kalemler için ayrı ayrı hesap kuralı koymuştur.
| Kalem | Hesap | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödenmeyen ücret | Aylık brüt / 30 × ödenmeyen gün | 4857 m.32 |
| Fazla mesai | Aylık brüt / 225 × 1,5 × haftalık 45 saati aşan saat | 4857 m.41 |
| Hafta tatilinde çalışma | Günlük brüt × 1,5 × çalışılan gün | 4857 m.46, Yargıtay uygulaması |
| Genel tatilde çalışma | Günlük brüt × 1 × çalışılan gün (aylık ücrete ek) | 4857 m.47 |
| Prim, ikramiye | Sözleşmede ya da toplu iş sözleşmesinde yazılı koşula göre | 4857 m.32/2 |
Yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı bu tabloda yok. Bunlar sözleşme sona erince muaccel olur ve çalışırken istenmez.[1]
Her Kalemin Zamanaşımı Çizelgesi
Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.[2] Süre, alacağın muaccel olduğu günden başlar ve sözleşme devam etse de durmaz.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bir kararında, ücretin çalışılan ayı izleyen ayın başında muaccel olduğunu, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücretlerinin muacceliyetinin de aylık ücretle aynı olduğunu belirtmiştir.[3] Sözleşmenizde başka bir ödeme günü yazıyorsa o gün esas alınır.
| Çalıştığınız dönem | Muaccel olduğu gün | Beş yıl dolar |
|---|---|---|
| Ocak ayı maaşı ve Ocak ayı fazla mesaisi | Şubat başı (ya da sözleşmedeki ödeme günü) | Beşinci yılın şubat ayı |
| Ramazan Bayramı’nda çalışılan gün | Bayramı izleyen ayın başı | Beşinci yılın aynı ayı |
| Çeyrek prim (sözleşmede ödeme tarihi yazılıysa) | Sözleşmedeki ödeme günü | O günden beş yıl sonra |
Aynı işyerinde yıllarca çalışıyorsanız en eski aylar önce düşer. Beş yıldan eski bir mesai, sözleşmeniz sürse bile artık istenemez.
Beş Kalemin Toplamı: Rakamlı Örnek
Elif, brüt 45.000 TL maaşla çalışıyor. Bir çeyrek boyunca şu alacaklar birikmiş olsun. Bir aylık maaşı ödenmemiş, haftada 5 saat olmak üzere 12 haftada 60 saat fazla mesai yapmış, 4 pazar günü çalışmış, bayramda 2 gün işe gelmiş ve sözleşmesindeki 6.000 TL çeyrek primi alamamıştır.
Günlük ücret 45.000 / 30 = 1.500 TL, saat ücreti 45.000 / 225 = 200 TL olur. Fazla mesai saati 200 × 1,5 = 300 TL eder.
| Kalem | Hesap | Brüt tutar |
|---|---|---|
| Ödenmeyen maaş | Bir aylık | 45.000,00 TL |
| Fazla mesai | 60 saat × 300 | 18.000,00 TL |
| Hafta tatili çalışması | 4 gün × 1.500 × 1,5 | 9.000,00 TL |
| Genel tatil çalışması | 2 gün × 1.500 | 3.000,00 TL |
| Çeyrek prim | Sözleşmedeki tutar | 6.000,00 TL |
| Toplam | 81.000,00 TL |
Tutarlar brüttür. Vergi ve sigorta kesintileri düşüldükten sonra eline geçecek net tutar daha düşük olur, ama dava ve ihtarnamede brüt tutar istenir.
Fazla mesai saatlerini çizelgeden çıkarmak için Çalışma Çizelgesinden Fazla Mesai Hesabı: Üç Düzende Adım Adım Örnek yazısına bakabilirsiniz.
Ücret Ödenmediğinde Üç Yol
Maaşınız ödenmediğinde elinizde üç seçenek vardır ve hiçbiri diğerini zorunlu kılmaz. Çalışmaya devam edip alacağı talep edebilir, iş görmekten kaçınabilir ya da sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilirsiniz.
| Yol | Koşul | Dayanak |
|---|---|---|
| Çalışarak talep | Yok, ödeme gününden itibaren | 4857 m.32 |
| İş görmekten kaçınma | Ücretin ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödenmemesi | 4857 m.34 |
| Haklı fesih | Ücretin hesap edilmemesi ya da ödenmemesi, 20 gün şartı yok | 4857 m.24/II-e |
İş görmekten kaçınan işçinin sözleşmesi bu nedenle feshedilemez ve yerine başka işçi alınamaz. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.[4]
Haklı fesih sözleşmeyi bitirir. Sürdürmek istiyorsanız yalnız alacağı talep edin. Fesih süreleri ve bent tablosu için Bende Haklı Fesih Sebebi Var mı? 10 Durum, Bent ve Delil yazısına bakın.
Başvuru Sırası: Delilden Davaya
Alacağı çalışırken istemenin dört adımı vardır ve sıra önemlidir. Delil toplamadan gönderilen ihtarname, işverenin ilk savunmasında zayıf kalır.
- Delil: bordro, banka dökümü, puantaj ya da giriş-çıkış kaydı, mesaj ve e-postalar. Ayrıntılı liste için Fazla Mesai Delil Defteri: Hangi Kayıt Neyi Kanıtlar, Nasıl Saklanır? yazısındadır.
- İhtarname: alacak kalemlerini ve tutarlarını yazılı olarak işverene bildirin. Ödeme günü sözleşmede belirliyse temerrüt ihtarsız da oluşur, ama ihtarname faiz başlangıcını ve talebi kayıt altına alır.[5]
- Arabuluculuk: işçilik alacağı davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır ve iş sözleşmesi sürerken de geçerlidir.[6] Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur.[7]
- Dava: anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Alacağın tamamı belirsizse kısmi dava açılabilir ve talep tahkikatın sonuna kadar bir kez artırılabilir.[8]
Arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin yarısından sorumlu olur.[9] Toplantıya kendiniz ya da vekilinizle mutlaka katılın.
İhtarname Örneği
Aşağıdaki metin ödenmeyen maaş ve fazla mesai için hazırlanmıştır. Köşeli parantezleri kendi bilgilerinizle doldurun, noter ya da kayıtlı elektronik posta gibi gönderildiğini ispatlayan bir yolla yollayın. Başka bir alacak için de yazı gerekirse ihtarname örnekleri kullanılabilir.
[İŞVEREN UNVANI]’NA
[İşyeri adresi]
KONU: Ödenmeyen ücret ve fazla mesai alacaklarının ödenmesi talebidir.
Şirketinizde [işe giriş tarihi] tarihinden beri [görev] olarak, aylık brüt [tutar] TL ücretle çalışmaktayım.
[Ay] ayı ücretim ödeme gününde ödenmemiştir. Ayrıca [dönem] arasında haftalık 45 saati aşan toplam [saat] saat çalışma yapmama rağmen fazla mesai ücretim ödenmemiştir. Hafta tatili ve genel tatil günlerinde yaptığım [gün sayısı] günlük çalışmanın karşılığı da ödenmemiştir.
Bu nedenle [ödeme tarihi] tarihine kadar, aşağıdaki brüt tutarların hesabıma yatırılmasını talep ederim.
Ödenmeyen ücret: [tutar] TL
Fazla mesai: [tutar] TL
Hafta tatili ve genel tatil çalışması: [tutar] TL
Belirtilen tarihe kadar ödeme yapılmaması halinde alacaklarımı gününden işleyecek en yüksek mevduat faiziyle birlikte arabuluculuk ve dava yoluyla talep edeceğimi, 4857 sayılı Kanun m.34 uyarınca iş görmekten kaçınma hakkımı saklı tuttuğumu ihtaren bildiririm.
[Ad Soyad]
[T.C. kimlik numarası]
[İmza ve tarih]
Maaşın bir kısmı elden ödeniyorsa delil sorunu farklıdır. Bu durum için Maaşın Bir Kısmı Elden mi Ödeniyor? Hangi Delil Ne Kadar İşe Yarar yazısına bakın.
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Eski ayları “işten ayrılırken toplarım” diye bekletmek | Beş yıldan eski aylar zamanaşımına uğrar |
| 20 gün dolmadan işe gitmemek | İş görmekten kaçınma hakkı doğmadan devamsızlık sayılabilir |
| Eksik yatan sigorta primi için de kaçınma hakkı aramak | Hak ücretin gününde ödenmemesiyle sınırlıdır |
| İmzaladığı bordroya itiraz etmemek | İmzalı bordro, mesai ve tatil ödemesi yönünden aleyhe delil olur |
| Arabuluculuğa katılmamak | Yargılama giderinin yarısı kazansanız da size kalır |
Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi içindir ve bir dosyaya özgü hukuki görüş yerine geçmez. Kendi sözleşmenize ve belgelerinize bakarak karar vermek için bir avukata danışın.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1 (yıllık izin ücreti), 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (kıdem tazminatı) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.147/1 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2025/7137 K.2025/8621, 06.11.2025 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.34 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.117 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.109/4, 7589 sayılı Kanun m.20 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/12 ↩