İnşaat işçisinin kontrol listesi işe girişte başlar: sigortalı işe giriş bildirgesi inşaat işyerlerinde en geç çalışmaya başlatıldığınız gün SGK’ya verilmek zorundadır.[1] Şantiyede işler günlük, taşeron üzerinden ve sözlü yürüyebildiği için bildirge, prim günü, ücret ve güvenlik donanımını kendiniz adım adım sormanız gerekir.
Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili alacaklardan alt işverenle birlikte sorumludur. Zorlayıcı hava olayı yüzünden çalıştırılamayan işçiye bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir; ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir. Kayıt dışı geçen süre, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılacak hizmet tespit davasıyla ispatlanabilir.
İçindekiler7 başlık
İşe Giriş Bildirgesi ve SGK Günü Kontrolü
İnşaat, tarım ve balıkçılık işyerleri bildirge süresi bakımından ayrı tutulmuştur. Diğer işyerlerinde bildirge işe başlatılmadan önce verilir, inşaatta ise çalışmaya başlatıldığınız gün verilmesi süresinde sayılır.[2] O günü geçirip bildirgeyi vermemek süre aşımıdır.
Bildirgenin sizin adınıza verilip verilmediğini ilk haftada öğrenin. SGK hizmet dökümünüzü isteyip ilk ayın sonunda kontrol edin, görünen firma sizi çalıştıran firma olmalıdır.
| Neye bakılır | Neden önemli | Eksikse ilk adım |
|---|---|---|
| Bildirgeyi veren firma | Hizmetiniz o firma altında görünür, dava da o firmaya açılır | Taşeron mu, ana yüklenici mi diye sorun |
| Giriş tarihi | Ücret, kıdem ve izin süresi bu tarihten işler | Fiili başlama gününüzü not edin |
| Aylık gün sayısı | Fiilen çalıştığınız günden az yazılırsa emeklilik günü eksilir | Gün listesiyle karşılaştırın |
| Bildirilen kazanç | Yatan ücret bordrodan fazlaysa fark kayıt dışıdır | Banka dökümü ve bordroyu yan yana koyun |
Çalıştığınız dönem hiç bildirilmemişse kayıt dışı süreyi iş mahkemesinde hizmet tespit davasıyla ispatlayabilirsiniz. Bunun için çalışmanızın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde başvurmanız gerekir.[3]
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, inşaat şirketine karşı açılan bir davada 2004-2006 arası iddia edilen çalışmanın kesintisiz olduğu somut delillerle gösterilemediği gerekçesiyle verilen ret kararını onamıştır. Daha önce bozma kararını veren, sonradan kapatılan Yirmi Birinci Hukuk Dairesi bordro tanıkları ve komşu işyeri çalışanlarının araştırılmasını istemişti.[4]
Şantiyede kimlerle çalıştığınızı bugünden yazmak, ileride aynı delil yolunu sizin için açar.
Alt İşveren Zinciri ve Asıl İşverenin Sorumluluğu
Şantiyede sizi çalıştıran firma ile işi veren firma farklı olabilir. Alt işverenlik ilişkisi kanuna uygun kurulmuşsa asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden ve alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.[5]
Aynı birlikte sorumluluk sigorta primleri için de kuruludur. Üçüncü bir kişi aracılığıyla işe girmiş olsanız bile asıl işveren, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumlu tutulur.[6]
Bu sorumluluk yalnızca o işyeriyle ilgili alacaklar içindir. Taşeron değiştiyse hangi dönemde hangi firmanın altında çalıştığınızı tarihleriyle yazın.
Alt işveren, kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesiyle bildirimde bulunur.[7] Asıl iş, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında bölünerek alt işverenlere verilemez. İlişkinin muvazaalı olduğu kabul edilirse alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.[8]
Muvazaayı ileri sürmek bir dava konusudur, tek başına şantiyedeki kanaatiniz yetmez.
Kendinize şu üç soruyu sorun ve cevaplarını not edin:
- Ücretimi ve yevmiyemi kim ödüyor?
- Günlük işi bana kim söylüyor ve kontrol ediyor?
- Bildirgeyi hangi firma verdi?
Üçünün cevabı farklı firmaları gösteriyorsa ilişki zinciri tartışmalıdır. Ücret ödenmediğinde hangi firmalara ihtar göndereceğinizi bu notlar belirler.
Ücret ve Ek Ödemeler Listesi
Ücret en geç ayda bir ödenir, sözleşmeyle ödeme süresi bir haftaya kadar kısaltılabilir.[9] Yevmiyeli çalışmada haftalık ödeme yaygındır. Ücret ödemesinde işveren size, her ödeme için dönemi ve fazla çalışma, hafta tatili, bayram ücreti gibi eklemeleri ve kesintileri ayrı ayrı gösteren bir ücret hesap pusulası vermek zorundadır.[10]
| Kalem | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan her saat için saatlik ücretin yüzde elli fazlası | 4857 m.41 |
| Fazla çalışma sınırı | Bir yılda 270 saati geçemez | 4857 m.41 |
| Hafta tatili | Çalışılmayan hafta tatili günü için o günün ücreti tam ödenir | 4857 m.46 |
| Ücretin gününde ödenmesi | Ödenmeyen ücrete en yüksek mevduat faizi uygulanır | 4857 m.34 |
Sözleşmede “tüm ek ödemeler ücrete dahildir” yazıyorsa bile hafta tatili ve bayram çalışmasının ayrıca ödenip ödenmediğine bakın. Elden alınan ücretin kaydı yoksa banka dökümü, puantaj fotoğrafı ve çalışma arkadaşı tanıklığı delil olur.
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.[11]
Yağmur ve Kar Nedeniyle İşin Durması
Hava koşulları nedeniyle şantiye durduğunda ücret hakkı, durmanın sebebine ve süresine göre değişir. Zorlayıcı bir sebep yüzünden çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.[12]
Kanun yarım ücreti bir haftaya kadar bağlar. İşyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi, iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir.[13] İşveren için karşılığı, işçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebepte işverenin fesih hakkıdır.[14]
| Durum | Ücret | Dayanak |
|---|---|---|
| Zorlayıcı hava olayı, 1 haftaya kadar durma | Her gün için yarım ücret | 4857 m.40 |
| Durma bir haftayı aşıyor | İşçi derhal fesih hakkı kazanır | 4857 m.24/III |
| İşveren işi engelliyor veya işçiyi kabul etmiyor | Ücret tam ödenir | TBK m.408 |
Hesap örneği: yevmiyesi 1.800 TL olan işçi, kar yüzünden dört gün çalıştırılmadıysa 4 x 900 TL = 3.600 TL yarım ücret alır. Yevmiye rakamı varsayımdır, kendi yevmiyenizi koyup aynı hesabı yapın.
Hava olayının zorlayıcı sebep sayılıp sayılmayacağı olayın niteliğine göre değerlendirilir. İş makinesi arızası veya malzeme gelmemesi gibi işverenin organizasyonundan kaynaklanan sebeplerde işgörmenin işverenin kusuruyla engellendiği veya işverenin edimi kabulde temerrüde düştüğü sayılırsa ücret tam ödenir.[15]
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, maden ve termik santral nakliye işine ilişkin bir ihbar tazminatı davasında, 4857 m.25/III’teki fesih hakkı için zorlayıcı nedenin işyerinde değil işçinin çevresinde ortaya çıkması gerektiğini, işyerinde ortaya çıkan zorlayıcı nedene dayanarak işverenin haklı fesih yapamayacağını belirtmiştir. Karar oy çokluğuyla ve sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozma olarak verilmiştir.[16]
Şantiyede İş Güvenliği ve Kaza Günü Kayıtları
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla, bunun için gerekli araç ve gereçleri vermekle ve alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlüdür.[17] İş sağlığı ve güvenliği eğitimi, işe başlamadan önce ve çalışma yeri değişikliğinde verilir.[18] Şantiye değiştirdiğinizde eğitimin yenilenmesini isteyin.
Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa işverenler iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde iş birliği yapar ve birbirlerini riskler hakkında bilgilendirir.[19] Çalışan temsilciniz aracılığıyla bu konuda bilgi isteyebilirsiniz.
Ciddi ve yakın tehlike varsa kurul bulunan işyerinde kurula, kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespitini ve tedbir alınmasını isteyebilirsiniz. Kurul veya işveren talebiniz yönünde karar verirse tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilirsiniz ve bu dönemin ücreti saklıdır. Tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda usule uymadan tehlikeli bölgeyi terk edebilirsiniz.[20]
Kaza bildirimi işverenin görevidir, kayıtlar sizde de dursun. İşveren kolluğa derhal, SGK’ya kazadan sonra en geç üç iş günü içinde bildirir.[21] Kaza günü olay saatini, yeri, görenlerin adını ve raporunuzu yazın.
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[22]
Kıdem ve İhbar Önelini Hesaplarken Neye Bakılır
Belirsiz süreli sözleşmeyi fesheden tarafın bildirim süresi, işin sürmesine göre iki ile sekiz hafta arasında değişir. Altı aydan az çalışan için iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arası için dört hafta, bir buçuk ile üç yıl arası için altı hafta, üç yıldan fazla için sekiz haftadır.[23]
Kıdem tazminatında aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birlikte hesaplanır.[24] Bu yüzden aynı firmanın farklı şantiyelerinde çalıştıysanız kıdem süreniz kesilmez. Her tam yıl için 30 günlük ücret üzerinden hesap yapılır, ödenecek tutar için güncel kıdem tazminatı tavanı 73.729,87 TL’dir.
Belirli süreli sözleşme, işin bitmesiyle kendiliğinden son buluyorsa kıdem tazminatı doğuran haller arasında süre bitimi yoktur. Ancak esaslı neden olmadan üst üste yenilenen belirli süreli sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.[25] Her şantiye bitiminde yeni sözleşme imzalatılıyorsa imzaladığınız kağıtları saklayın.
Ücret Ödenmediğinde Sıra
Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle işten çıkarılamaz ve yerine yeni işçi alınamaz.[26] Çalışmayı bırakmadan önce eksik ücreti yazılı olarak istemek, kaçınmanın dayanağını belgelemenizi sağlar.
- Eksik ücretin dönemini ve tutarını yazın, puantaj ve banka dökümünü ekleyin.
- Taşeron ve asıl işveren birlikte sorumlu olabileceğinden ihtarı hepsine gönderin.
- Ücretin hesaplanmadığı veya ödenmediği hallerde işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.[27] Fesih kararını vermeden önce süre ve sonuçlar için bir avukata danışın.
- Alacak davasından önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.[28]
Dava ve arabuluculuk hazırlığında puantaj, banka dökümü, bordro ve çalışma arkadaşlarının adlarını bir dosyada toplayın.
Bu yazı genel bilgi verir, şantiyenizdeki sözleşme ve kayıtlar sonucu değiştirebilir. Ücret, bildirim veya kaza konusunda süre kaçırmamak için belgelerinizle bir avukata danışın. Kazada kusurun kimlere nasıl dağıldığını merak ediyorsanız iş kazasında kusur örnekleri tablosuna bakın.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.8/1-a ↩
- 5510 sayılı Kanun m.8/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.86/9 ↩
- Y. 10. HD E.2025/5620 K.2025/15989 (25.11.2025) ↩
- 4857 sayılı Kanun m.2/6 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.12 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.3 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.2/7 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.32 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.37 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.32/son ↩
- 4857 sayılı Kanun m.40 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.24/III ↩
- 4857 sayılı Kanun m.25/III ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.408 ↩
- Y. 9. HD E.2025/5850 K.2025/6491 (17.09.2025) ↩
- 6331 sayılı Kanun m.4/1 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.17/1 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.23/1 ↩
- 6331 sayılı Kanun m.13 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.13/2-a ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/3 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.17 ↩
- 1475 sayılı Kanun m.14 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.11 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.34 ↩
- 4857 sayılı Kanun m.24/II-e ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/1 ↩