İşverenin haklı fesih sebepleri İş Kanunu m.25’te dört grupta sayılır: sağlık, ahlak ve iyiniyet kuralları, zorlayıcı sebep ve gözaltı ya da tutukluluk. İşveren sizi bu gruplardan biriyle çıkardıysa bildirim süresini beklemez. Tazminatlarınızın kaderi ise hangi gruba dayandığına bağlıdır.[1]
Hiçbir grupta ihbar tazminatı doğmaz, kıdem tazminatını ise yalnız 25/II ahlak ve iyiniyet bendi ortadan kaldırır. Bu bentte işveren olayı öğrendiği günden itibaren altı iş günü içinde fesih yapmak zorundadır; sebebi kabul etmiyorsanız tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade, ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı yolunu kullanabilirsiniz.
İçindekiler8 başlık
- Sebep Grubuna Göre Hak Tablosu
- Sağlık Gerekçesinde Bekleme Süresi
- Ahlak ve İyiniyet Bendinde Sorulacak Üç Soru
- Altı İş Günü Kuralını Takvimle Sınayın
- Fesih Bildiriminde Bakılacak Beş Nokta
- Tazminatsız Çıkarıldıysanız Hangi Yola Gidersiniz
- Haklı Fesih Gerekçesi ve İşsizlik Ödeneği
- İşverenin Haklı Fesih Sebepleri Hakkında Sorular
Sebep Grubuna Göre Hak Tablosu
Kanun dört grubu aynı derhal fesih yetkisiyle tanır ama sonuçları aynı değildir. Tek ortak nokta, hiçbirinde ihbar tazminatının doğmamasıdır.[2]
| Sebep grubu | Örnek olay | Kıdem tazminatı | İhbar tazminatı |
|---|---|---|---|
| 25/I Sağlık | Tedavisi mümkün olmayan hastalık, bekleme süresini aşan uzun rapor | Alırsınız | Alamazsınız |
| 25/II Ahlak ve iyiniyet | Hırsızlık, hakaret, taciz, sarhoş gelme, devamsızlık, görevi yapmama | Alamazsınız | Alamazsınız |
| 25/III Zorlayıcı sebep | İşyerinde bir haftadan uzun süren iş durması | Alırsınız | Alamazsınız |
| 25/IV Gözaltı ya da tutukluluk | Devamsızlığın ihbar önelini aşması | Alırsınız | Alamazsınız |
Kıdem tazminatını ortadan kaldıran tek grup 25/II‘dir. Size bu bent gösterildiyse tazminatsız çıkarılıyorsunuz demektir ve bildirimi en dikkatli bu noktada okumalısınız.
Diğer alacaklarınız gruba bakmaksızın ödenir. Çalıştığınız günlerin ücreti, kullanmadığınız yıllık izin ücreti ve varsa fazla mesai alacağı haklı fesihte de kalır.
Sağlık Gerekçesinde Bekleme Süresi
Hastalık ya da kaza nedeniyle işe gelemiyorsanız işveren genel olarak hemen fesih yapamaz. Kanun, devamsızlığın ihbar önelinin üstüne altı hafta daha sürmesini bekler. Bu bekleme süresi hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hâller içindir; hastalığın kendi kastınızdan, derli toplu olmayan yaşayışınızdan ya da içkiye düşkünlüğünüzden doğması (ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş günü devamsızlık) ile tedavi edilemeyen hastalığın Sağlık Kurulunca saptanması ayrı düzenlenmiştir.[3]
Ön süre kıdeminize göre değişir. Altı aydan az çalıştıysanız iki hafta, üç yılı aşan kıdemde sekiz hafta ihbar önelidir ve altı hafta bunun üstüne eklenir. Doğum ve gebelikte süre, doğum sonrası izin süresinin bitiminde başlar.
Bu sürenin dolmadığı bir gün fesih yapıldıysa sağlık gerekçesi erken kullanılmış olur. Raporlu olduğunuz günleri ve rapor bitiş tarihlerini bir listeye yazıp bildirimdeki fesih tarihiyle yan yana koyun.
Ahlak ve İyiniyet Bendinde Sorulacak Üç Soru
25/II dokuz alt bentten oluşur: yanıltma, hakaret, taciz, sataşma ve sarhoşluk, güveni kötüye kullanma ve hırsızlık, hapis cezası alma, devamsızlık, görevi yapmamakta ısrar, iş güvenliğini tehlikeye düşürme. Size hangi alt bent gösterilirse gösterilsin üç soru değişmez. Gözaltı ya da tutukluluk yüzünden işe gelememişseniz bekleme süresinin nasıl işlediğini tutuklanan işçi için fesih süreleri yazısında bulursunuz.
- Olay gerçekten yaşandı mı? Tutanak, kamera kaydı, tanık ya da yazışma var mı, tek başına sizin imzanız dışında bir delil mi?
- Olay bent kapsamına giriyor mu? Bir kez geç kalmak devamsızlık bendini doldurmaz, bendin kendi sayısal eşiği vardır.
- İşveren süresinde mi davrandı? Bunun cevabı bir sonraki bölümde.
Kanun bu alt bentlerin sonuna “benzerleri” ifadesini koyar. Gösterilen olay listede birebir yazmasa da işveren ona dayanabilir, bu durumda tartışma olayın ağırlığına ve sizinle çalışmaya devam etmesinin beklenip beklenmeyeceğine kayar.
Altı İş Günü Kuralını Takvimle Sınayın
Ahlak ve iyiniyet bendinde işveren, olayı öğrendiği günden sonra altı iş günü içinde fesih yapmak zorundadır. Her durumda olaydan itibaren bir yıl geçince fesih hakkı kalmaz, işçi olayda maddi çıkar sağladıysa bir yıllık sınır uygulanmaz.[4]
Örnek: Pazartesiden cumaya çalışılan bir işyerinde işverenin yetkilisi olayı perşembe öğrendi. Öğrenme günü sayılmaz, cuma 1., ertesi pazartesi 2., salı 3., çarşamba 4., perşembe 5. ve cuma 6. iş günüdür. Fesih en geç o cuma gününün sonunda yapılmalıydı.
Bildirimde yazılı olay tarihi, fesih tarihinden altı iş gününden önceyse işverene şu soruyu sorabilirsiniz: olayı ne zaman öğrendiniz? Süre aşılmışsa haklı fesih dayanağı düşer ve kıdem ile ihbar tazminatı talebiniz güçlenir. Fesih tazminatsız yapıldıysa hangi noktada takıldığını beş soruluk kontrol topluca gösterir.
Tüzel kişi işverende süre, feshe yetkili kişi ya da kurulun olayı öğrendiği günden işler. Soruşturma raporunun yazıldığı gün değil, olayın feshe yetkili kişiye ya da kurula ulaştığı gün esastır.
Fesih Bildiriminde Bakılacak Beş Nokta
İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açık ve kesin biçimde yazmak zorundadır.[5] Elinizdeki yazıyı aşağıdaki listeyle okuyun.
- Fesih tarihi ve yazının size ulaştığı tarih yazılı mı?
- Sebep olay, tarih ve kişiyle somut anlatılmış mı, yoksa yalnızca “iş disiplinine aykırılık” gibi genel bir ifade mi?
- Dayanılan kanun maddesi ve bent açıkça belirtilmiş mi?
- Olay tarihi ile bildirim tarihi arasında altı iş günü geçmiş mi?
- SGK çıkış bildirgesindeki sebep, yazıdaki sebeple uyuşuyor mu?
Savunma alınmaması 25/II bendinde feshi kendiliğinden geçersiz kılmaz. Kanun, davranış ya da verim nedeniyle yapılan fesihlerde savunma alma şartını aramakla birlikte, işverenin 25/II bendindeki fesih hakkını bu şartın dışında tutar.[6] Buna karşılık sebep yazıya hiç geçmemişse bu eksiklik bildirimin kendisini zayıflatır.
Tazminatsız Çıkarıldıysanız Hangi Yola Gidersiniz
Sebebi kabul etmiyorsanız iki yol var ve ikisi birbirini dışlamaz. Önce işe iade, sonra gerekirse alacak.
İşe iade yolu için işyerinde en az otuz işçi çalışmalı, sözleşmeniz belirsiz süreli olmalı ve en az altı aylık kıdeminiz bulunmalıdır.[7] Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur, anlaşma çıkmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir.[8]
Alacak yolu bu şartlara bağlı değildir. Kıdem ve ihbar tazminatı davasından önce de arabulucuya başvurmak dava şartıdır, bu tazminatların zamanaşımı süresi ise beş yıldır.[9]
İhbar tazminatını şu basit hesapla görürsünüz. Üç yılı aşan kıdemde sekiz hafta, yani 56 günlük ücret söz konusudur. Aylık brüt ücreti 30’a böler, 56 ile çarparsınız.
Haklı Fesih Gerekçesi ve İşsizlik Ödeneği
İşsizlik ödeneği, işverenin 25/II dışındaki bentlerle yaptığı bazı fesihlerde doğabilir. 4447 sayılı Kanun m.51, sağlık sebepleri ile zorlayıcı sebeplere dayanan fesihleri ödenek hakkı doğuran haller arasında sayar.[10]
Ahlak ve iyiniyet bendiyle yapılan fesihte ise kanun ödeneği saymaz. Bu yüzden çıkış kodunuz yalnız tazminatınızı değil, İŞKUR başvurunuzun sonucunu da belirler. Suçlama hırsızlıksa savunmanın nasıl kurulacağı hırsızlık suçlamasına karşı savunma adımlarında sıralanmış.
İşverenin Haklı Fesih Sebepleri Hakkında Sorular
İşçilerin tazminatsız çıkarılma sonrası en çok sorduğu beş soru ve kısa cevapları aşağıda.
Bu yazı genel bilgi verir ve bütün olay türlerini kapsamaz. Elinizdeki bildirim, tutanak ve kayıtlar sonucu değiştirebilir, arabulucuya gitmeden önce dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25 ve 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1, 1475 sayılı Kanun m.14’teki atıf 4857’ye (ilgili hüküm m.25) yapılmış sayılır, 4857 sayılı Kanun Geçici m.1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/I ikinci fıkra ve m.17 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ve 4857 sayılı İş Kanunu Ek Madde 3 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.51/1-c, atıf yapılan 1475 sayılı Kanun m.17 hükmü, 4857 sayılı Kanun Geçici m.1 uyarınca 4857’ye (ilgili hüküm m.25) yapılmış sayılır ↩