Tutukluluk sebebiyle zorunlu fesih, işverenin sizi tutuklu olduğunuz için işten çıkarabilmesi demektir ve bu hak ancak işe gelememe süreniz kıdeminize göre belirlenen bildirim süresini aştığında doğar. Gözaltı da aynı kapsamdadır. Bu süre dolmadan gelen fesih, kanunun aradığı şartı taşımaz.[1]
Fesih hakkı doğduğunda işveren ihbar tazminatı ödemek zorunda değildir. Kıdem tazminatı ise fesih ahlak ve iyiniyet bentlerine dayanmıyorsa, en az bir yıllık çalışmanız varsa ödenir. Beraat etmek, süre dolduktan sonra usulüne uygun yapılmış feshi kendiliğinden ortadan kaldırmaz; işe dönüş çoğunlukla toplu iş sözleşmesindeki bir maddeden doğar.
İçindekiler8 başlık
İşverenin Bekleyeceği Süre
Bekleme süresi, aynı işverende geçen çalışma sürenizle aynıdır. Kanundaki bildirim süreleri iki, dört, altı ve sekiz haftadır. Sayım, işe gelemediğiniz ilk günden başlar.
| Aynı işverendeki çalışma süreniz | Bekleme süresi | Takvim günü |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 14 gün |
| 6 ay ile 1,5 yıl arası | 4 hafta | 28 gün |
| 1,5 yıl ile 3 yıl arası | 6 hafta | 42 gün |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 56 gün |
Kendi tarihinizi bulmak için işe gelemediğiniz ilk günü takvime yazın, üzerine hafta sayısının 7 katı kadar gün ekleyin (örneğin 8 hafta için 56 gün). Uygulamada takvim günü esas alınır, hafta tatilleri ve resmi tatiller de sayılır.
Gözaltında birkaç gün kalıp serbest kaldıysanız devamsızlığınız bu süreye ulaşmaz ve işveren tutukluluğa dayanarak sizi çıkaramaz.
Süre Dolmadan Gelen Fesih Yazısı
İş sözleşmesinin sona erdiğini bildiren her yazı yazılı yapılmak zorundadır. İmzadan kaçınılırsa durum o yerde tutanakla tespit edilir.[2] Telefonla ya da mesajla söylenen sözler tek başına geçerli bildirim sayılmaz.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin onadığı bir dosyada işçi Ağustos 2016’da gözaltına alınmış, 19 Ağustos’ta adli kontrolle serbest bırakılmıştı. İşveren sözleşmeyi 25. maddenin II numaralı bendinin (a) ve (g) alt bentlerine dayanarak bitirdi. Dayanılan bent hırsızlık ya da güveni kötüye kullanma iddiasıysa hırsızlıkla suçlanan işçinin savunma adımları ayrıca önem taşır.
İlk derece mahkemesi, gözaltına bağlı devamsızlığın 14 gün sürdüğünü ve sekiz haftalık süreyi aşmadığını belirtti. Yanıltma iddiasının da kanıtlanamadığını söyleyerek feshi 17. madde kapsamında bir fesih saydı ve kıdem ile ihbar tazminatına hükmetti. Ceza davasında beraat kararı kesinleştikten sonra Yargıtay bu kararı onadı.[3]
Kararın size öğrettiği iş şudur: fesih yazısında yazan sebep ile gerçek olay uyuşmalıdır. İşveren tutukluluk süresini doldurmadan feshettiyse başka bir bent bulmaya çalışır, siz de her bent için gerekli şartın bulunup bulunmadığına bakarsınız.
Fesih Yazısında Bakılacak Beş Nokta
- Yazının tarihi ve size ulaştığı gün. Aile üyesi aldıysa kimin, hangi gün imzaladığı.
- Dayanılan madde. Tutukluluk için 25. maddenin IV numaralı bendi yazmalıdır.
- Devamsızlığın başladığı gün ile fesih günü arasındaki süre. Bildirim süreniz dolmuş mu?
- Başka bir sebep eklenmiş mi? Ahlak ve iyiniyet bentlerinden biri yazıldıysa kıdem tazminatı tehlikeye girer.
- İşten ayrılış bildirgesindeki kod. Zorunlu nedenler ve tutukluluk için çoğunlukla kod 27 girilir, güncel listeden teyit edin. Farklı bir kod yazılmışsa dayanak sorulur.[4]
Bu beş noktadan biri tutmuyorsa yazıya itiraz edebilir, belgeyi saklayarak sürecin geri kalanını yürütebilirsiniz.
Fesih Hakkı Doğduktan Sonra Alacaklarınız
25. maddenin IV numaralı bendine dayanan fesihte işveren ihbar süresi tanımak ya da ihbar tazminatı ödemek zorunda değildir. Kıdem tazminatı ise ayrıdır: ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık bendine dayanmayan her işveren feshinde, en az bir yıllık çalışmanız varsa ödenir.[5]
Kullanmadığınız yıllık izin sürelerinin ücreti de sözleşme hangi nedenle biterse bitsin son ücretiniz üzerinden ödenir.[6] Çalıştığınız ama ödenmeyen ücretler, fazla mesai ve benzeri alacaklar da ayrıca durur.
Tutuklu kaldığınız günler için ücret istemek ise zordur. Çalışmadığınız dönemin ücreti işveren açısından doğmaz, sözleşmeniz ya da toplu iş sözleşmeniz bu dönem için başka bir hak tanımıyorsa talep karşılıksız kalır.
Tutuklamanın sebebi işyerinde işlenen bir hırsızlık, güveni kötüye kullanma ya da yedi günü aşan ertelenmeyen bir hapis cezası ise işveren tutukluluğun yanında ahlak ve iyiniyet bentlerine de dayanabilir. O zaman kıdem tazminatı ödenmeyebilir.
Tahliye ve Beraat Sonrası İşe Dönüş
Beraat etmeniz, bekleme süresi dolduktan sonra usulüne uygun yapılmış feshi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Çünkü fesih, suçlu olup olmadığınıza değil işe gelememe sürenize bağlıdır ve kanunda işe dönüş için ayrı bir hak yoktur.
Dönüş çoğunlukla toplu iş sözleşmesindeki bir maddeden doğar.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2023’te onadığı bir dosyada işçi 19 Ekim 2019’da tutuklanmış, işveren sözleşmeyi toplu iş sözleşmesinin ikinci fıkrasına dayanarak sekiz haftalık sürenin dolduğu günde feshetmişti. Dava işe dönüş değil kıdem tazminatı davasıydı: ilk derece mahkemesi işçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebep bulunduğunu, bu halde kıdem tazminatının ödenmesi gerektiğini kabul etti.
Bölge adliye mahkemesi bu gerekçeyi yerinde buldu, Yargıtay da ayrı gerekçe yazmadan kararı onadı.[7]
Sizin için çıkan ders, toplu iş sözleşmenizin tutukluluk maddesini işe başlar başlamaz okumaktır. Başvuru süresi, tahliyeden sonra yazılı başvuru şartı ve eski kıdemle dönüş çoğu kez orada yazar.
Kesinleşmiş Cezanın İnfazı
Kesinleşmiş bir cezayı infaz için cezaevine girmek tutukluluktan farklıdır. Mahkumiyet kararı iş yeri dışında ve işle ilgisiz bir olay yüzünden verilmişse işveren bir haftadan fazla süren devamsızlık için zorlayıcı sebebe dayanabilir.[8] Bu halde bekleme süresi bir haftadır, kıdem tazminatı korunur.
Fesihten Sonra Yapılacaklar
Kendi kıdem ve alacak hesabınızı hazırlamadan önce işverenden hizmet belgesi ve bordroları isteyin. Alacaklar ödenmezse önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.[9]
Feshin geçersizliğini iddia edecekseniz en az 30 işçinin çalıştığı bir işyerinde en az altı aylık kıdeminiz bulunmalı ve fesih bildirimini aldığınız günden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalısınız.[10] Tutuklu iseniz başvuruyu vekiliniz ya da yetkili kıldığınız yakınınız yapabilir.
Tutukluluk ve Zorunlu Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgi verir ve kişisel durumunuza göre değerlendirme içermez. Süreler, hangi bende dayanıldığı ve toplu iş sözleşmesi dosyadan dosyaya değişir, kararınızı vermeden önce belgelerinizi bir avukatla birlikte gözden geçirin.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/IV ve m.17 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.109 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2023/18906 K.2023/18762, 30.11.2023. Gerekçe ilk derece mahkemesine aittir, Daire kararı bozmaya uygun bulup onamıştır. Önceki bozma kararı ceza davasının sonucunun beklenmesini (bekletici mesele) istemiştir. ↩
- SGK işten ayrılış nedenleri listesi, kod 27 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.59/1 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2023/2536 K.2023/5949, 24.04.2023. Gerekçe ilk derece mahkemesine aittir, BAM ilk derece gerekçesini yerinde bulmuş, Yargıtay HMK m.370/1 uyarınca gerekçesiz onamıştır. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/III ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ve m.20/1 ↩