İş kazası geçici iş göremezlik ödeneği, kaza yüzünden istirahat raporu alan sigortalıya SGK’nın rapor süresince her gün için ödediği paradır ve hastalık raporundaki gibi bekleme süresi ya da 90 günlük prim şartı yoktur.[1] Yatan tutarın doğru olup olmadığını anlamak için hangi kazancın esas alındığını, hangi oranın uygulandığını ve paranın ne zaman yatması gerektiğini bilmeniz yeter.
Günlük ödenek, kazadan önceki on iki ayın prime esas kazançlarından bulunan günlük kazancın yatarak tedavide yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir. Kurum, rapor kendisine ulaştıktan sonra yedi iş günü içinde ödeme yapmaya yetkilidir. Kaza süresinde bildirilmemiş olsa bile ödenek hakkınız kalkmaz; ödeme gelmezse dava açmadan önce SGK’ya yazılı başvurulur.
İçindekiler7 başlık
Ödeneğe Hak Kazanmanın Şartları
Ödenek için iki şart aranır: olayın iş kazası olması ve Kurumca yetkilendirilmiş bir hekimden ya da sağlık kurulundan istirahat raporu alınmış olması.[2] Kaza işyerinde bulunduğunuz sırada, görevle başka yere gönderilmişken ya da işverenin sağladığı servisle iş yerine gidip gelirken olabilir.[3]
Aşağıdaki tablo iş kazası ödeneği ile sıradan hastalık raporundaki ödeneği yan yana koyar.
| Ölçüt | İş kazası | Hastalık |
|---|---|---|
| Ödeneğin başladığı gün | Raporun her günü | Üçüncü günden itibaren |
| Önceki prim şartı | Yok | Son bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi |
| Dayanak | 5510 m.18/1-a | 5510 m.18/1-b |
Olay SGK tarafından iş kazası olarak kabul edilmemişse hastalık sigortası kuralları işler. Bu yüzden kazanın bildirilmiş ve iş kazası olarak kaydedilmiş olması ödeneğin tutarını doğrudan etkiler.
Günlük Kazancınızın Belirlenmesi
Ödeneğe esas günlük kazanç, kazadan önceki on iki ayın prime esas kazançları toplamının bu kazançlara esas prim gün sayısına bölünmesiyle bulunur.[4] Maaşınızın tamamı değil, işverenin SGK’ya bildirdiği prime esas kazanç esas alınır.
Bu kazanç iki sınırla çevrilidir. Alt sınır asgari ücretin otuzda biri, üst sınır bu alt sınırın 9 katıdır.[5] Maaşınız bildirilen tutardan yüksekse fark ödeneğe yansımaz.
Yeni İşe Girenlerde Hesap
Son on iki ayda 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmişse günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihteki alt sınırın iki katını geçemez.[6] Çalışmaya başladığınız ay içinde kaza geçirdiyseniz ödenek, işe girişinizden kazaya kadar elde ettiğiniz günlük kazanca göre hesaplanır. İşe girdiğiniz gün kaza olmuşsa aynı ya da benzer işteki emsal sigortalının günlük kazancı esas alınır.[7]
Birden Fazla İşyerinde Çalışanlar
Aynı sigortalılık haline tabi olarak birden fazla işyerinde çalışıyorsanız, üst sınır gözetilerek tüm işyerlerindeki kazançlarınız toplanır ve prim gün sayısına bölünür. Aylık 30, toplamda 90 günü geçen gün sayısı hesaba katılmaz.[8]
Ödenek Tutarının Hesabı ve Örnek
Günlük ödenek, günlük kazancın yatarak tedavide yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisidir.[9] Hastanede yattığınız günler yarım, evde dinlendiğiniz günler üçte iki oranıyla hesaplanır.
Örnek: günlük kazancı 1.200 TL olan bir işçi 14 gün raporlu olsun. İlk 5 gün hastanede yatmış, kalan 9 gün evde dinlenmiş olsun. Rakamlar yalnızca örnektir, sizin kazancınız prim kayıtlarınızdan çıkar.
| Dönem | Gün | Oran | Günlük ödenek | Toplam |
|---|---|---|---|---|
| Yatarak tedavi | 5 | 1/2 | 600,00 TL | 3.000,00 TL |
| Ayaktan tedavi | 9 | 2/3 | 800,00 TL | 7.200,00 TL |
| Genel toplam | 14 | 10.200,00 TL |
Rapor boyunca hastanede yatmadıysanız toplam 11.200 TL olurdu. Yatış günlerini gösteren belgenin hastaneden doğru gelip gelmediğini kontrol etmek bu yüzden önemlidir.
Ödemenin Hesabınıza Geçmesi
Kurum, raporun ve ilgili bilginin kendisine ulaşmasını izleyen yedi iş günü içinde geçmiş süreler için ödeme yapmaya yetkilidir. Ödeme sigortalının tanımlı banka hesabına ya da anlaşmalı banka şubelerine yapılır.[10] On günü aşan istirahatlerde ödemeler, asgari on günlük tutar kadar yapılır.
Gecikmenin üç ortak sebebi vardır. Rapor Kuruma henüz işlenmemiş olabilir, banka hesabı tanımlı olmayabilir ya da işveren istirahat döneminde çalışmadığınızı bildirmemiş olabilir. İşveren bu bildirimi istirahatin bittiği aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin verileceği süre içinde elektronik ortamda yapmak zorundadır, yapmazsa idari para cezası alır.[11]
Toplu iş sözleşmesi uygulanan bazı işyerlerinde ödenek, Kurum adına önce işverence ödenir ve sonra prim borcuna mahsup edilir.[12] Bordronuzda ödenek adı altında bir kalem görüyorsanız bu düzenleme işliyor olabilir.
Ödenek ile Ücretin İlişkisi
Kural olarak ödenek SGK’dan gelir ve bir ücret değil, sigorta ödemesidir. İşverenin ücret yükümlülüğü yalnızca sınırlı hâllerde doğar: uzun süreli hizmet ilişkisinde işçi kusuru olmaksızın kısa bir süre çalışamazsa ve ücret başka bir yolla karşılanmıyorsa işveren hakkaniyete uygun bir ücret öder.[13] İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması fark ödemesini öngörüyorsa bu belgelerdeki şartlara bakılır.
Rapor dönemine denk gelen ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatili günleri de ödeneğe dahildir ve bu günler için ödeme geçici iş göremezlik ölçüsü üzerinden yapılır.[14] İşverenin kaza gibi hallerde bildirimsiz fesih hakkı, çalışılamayan sürenin bildirim süresini altı hafta aşmasından sonra doğar ve çalışılmayan sürede ücret işlemez.[15]
Rapor Dönemindeki Gelir Kaybı Tazminata Girer mi?
Ödenek ücretinizin tamamını karşılamıyorsa aradaki farkı kusurlu işverenden tazminat olarak isteyebilirsiniz.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, sürekli iş göremezlik oranı sıfır çıkan bir kuryenin davasını ele aldığı kararında, raporlu dönemde ücret kaybı doğduğunu, bu dönem için kişinin yüzde yüz iş göremez sayılması gerektiğini ve SGK’nın ödediği ödeneğin yalnızca rücuya tabi kısmının zarardan düşüleceğini belirtti.[16]
Bu dava Kurumdan alacağınızdan ayrıdır ve iş kazasından doğan tazminat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.[17]
Ödeme Gelmezse ya da Eksik Gelirse
Önce eksikliğin nerede olduğunu bulun: rapor, kaza kaydı, günlük kazanç, yatış günleri ya da banka hesabı. Bunun için e-Devlet’ten dönem hizmet dökümünüzü ve ödeme kayıtlarınızı alın, tabloyla karşılaştırın. Raporun türüne göre ödenek de değiştiğinden hastalık, kaza ve analık raporlarındaki farka da bakın.
- Rapor tarihlerini ve tedavi türünü gösteren belgeleri toplayın.
- Prime esas kazançlarınızı hizmet dökümünden okuyun.
- Fark varsa işverenden bordro ve bildirim kaydını isteyin.
- SGK’ya dilekçeyle yazılı başvurun, tarihli kayıt alın.
SGK mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce Kuruma başvurmak zorunludur. Başvuruya 60 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve dava yolu açılır.[18] Dava iş mahkemesinde görülür.[19]
Kaza süresinde bildirilmediği için ödeme gecikmişse, bildirim tarihine kadar geçen süre için ödenek Kurumca işverenden tahsil edilir ve hakkınız ortadan kalkmaz.[20]
Ödeneğin Sona Ermesi
Ödenek rapor süresi bitince, yani iyileşip işe döndüğünüzde son bulur. Tedavi sonunda kalıcı bir kayıp kalmışsa meslekte kazanma gücündeki azalmanın en az yüzde 10 olması halinde Kurum Sağlık Kurulu bunu tespit eder ve sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.[21] Gelir, ödeneğin sona erdiği tarihi izleyen ay başından başlar.[22]
Oran tespiti ve ona itiraz ayrı bir süreçtir. Tedavi sonunda size verilen sağlık kurulu raporlarını ve epikrizleri saklayın.
Bu yazı genel bilgi verir, rapor tarihleriniz ve kazanç kayıtlarınız sonucu değiştirebilir. Ödenek tutarının genel hesabı için rapor parası hesaplama örnek tablosuna bakabilirsiniz. Ödeneğiniz eksik yatmışsa belgelerinizle bir avukata danışmanız yerinde olur.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.18/1-a, m.18/1-b ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.13/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.17/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.82/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.17/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.17/2 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/5 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18/3 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/8 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/9 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.18/6, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/7 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.409 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.48/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/I son paragraf ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2023/9369 K.2023/9628, 12.10.2023. Kural Dairenin kendi bozma gerekçesidir; Daire ilk derece hükmünü bozmuş, BAM kararını kaldırmıştır. ↩
- 7036 sayılı Kanun m.3/3 ↩
- 7036 sayılı Kanun m.4/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.101 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.19 ↩