En az bir işçi çalıştıran her işveren, işyeri hekimi ve İSG uzmanı görevlendirmek zorundadır ve bu görevlendirmenin işçiye hiçbir maliyeti olamaz. Görevlendirme yükümlülüğü İSG Kanunu olarak bilinen 6331 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, maliyetin çalışana yansıtılamayacağı kuralı ise 4. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alır.[1]
İşe giriş ve periyodik muayenenin parası işverene aittir, maaşınızdan kesilemez; tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde uygunluk raporu olmadan işe başlatılamazsınız. Hekim ve uzmanın çalışan başına ayıracağı aylık süre tehlike sınıfına göre artar. Eksikliği önce kurula ya da işverene yazılı bildirirsiniz; ciddi ve yakın tehlikede tedbir alınana kadar ücretiniz saklı kalarak çalışmaktan kaçınabilirsiniz.
İçindekiler6 başlık
İşverenin Görevlendirme Yükümlülüğü
İşveren iş güvenliği uzmanını ve işyeri hekimini kendi çalışanları arasından seçebilir, bu nitelikte kimse yoksa hizmeti OSGB denen dışarıdaki yetkili kuruluşlardan ya da Sağlık Bakanlığına bağlı ÇASMER’lerden alır. Hangi yolu seçerse seçsin sorumluluk işverende kalır.[2]
Bir istisna var. Az tehlikeli sınıfta ve 50’nin altında çalışanı bulunan işyerinde işveren veya vekili, Bakanlığın ilan ettiği eğitimi tamamlarsa hizmeti kendisi yürütebilir, ama işe giriş muayenesi ile periyodik muayene bu istisnanın dışında kalır.[3] Yani küçük bir büroda bile muayeneniz bir hekim tarafından yapılmak zorundadır.
Bu küçük işyerleri için Kanunun 38. maddesinde yıllarca uzatılan bir erteleme tarihi vardı. Bugün o maddede küçük işyerlerine özgü bir başlangıç tarihi kalmadı.[4]
Hekim ve Uzmanın Size Ayırması Gereken Asgari Süre
Yönetmelikler hekim ve uzman için çalışan başına aylık en az bir süre belirler. Tehlike sınıfı, işyerinin asıl işinin faaliyet koduna göre İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekindeki listede belirlenir. Aşağıdaki tablo hem bu süreleri hem periyodik muayene aralığını gösteriyor.
| Tehlike sınıfı | Hekim, kişi başı aylık | Uzman, kişi başı aylık | Periyodik muayene (en geç) |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | 5 dakika | 10 dakika | 5 yılda bir |
| Tehlikeli | 10 dakika | 20 dakika | 3 yılda bir |
| Çok tehlikeli | 15 dakika | 40 dakika | Yılda bir |
Hekim süreleri ve muayene aralıkları işyeri hekimlerine ilişkin yönetmelikten, uzman süreleri iş güvenliği uzmanlarına ilişkin yönetmelikten alındı.[5] Çocuk, genç ve gebe çalışanlarda periyodik muayene en geç altı ayda bir tekrarlanır.
Sürenin Somut Karşılığı
Tehlikeli sınıfta 30 kişinin çalıştığı bir atölyeyi düşünün. Hekimin bu işyerine ayda en az 300 dakika, yani 5 saat, uzmanın ise 600 dakika, yani 10 saat ayırması gerekir.
Çok tehlikeli sınıfta 120 kişilik bir şantiyede aynı hesap hekim için ayda 30 saat, uzman için 80 saat eder. Hekimi yılda bir kez imza atmaya gelen, uzmanı hiç görülmeyen bir işyerinde bu süreler doldurulmuyor demektir.
Süre, hekimin ya da uzmanın işyerinde fiilen geçirdiği zamandır. Sözleşmede yazan saat ile sahada görülen kişi arasındaki farkı kendi notlarınızla tarih tarih tutabilirsiniz.
İşe Giriş Muayenesi ve Formdaki Beyanınız
İşveren işe girişte, iş değişikliğinde ve düzenli aralıklarla sağlık muayenenizi yaptırmak zorundadır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, işe uygun olduğunuzu gösteren rapor olmadan işe başlatılamazsınız.[6]
Bu muayenenin ve gereken tetkiklerin parası işverene aittir, maaşınızdan kesilemez ya da sizden istenemez.[7] Muayene sonucunda öğrenilen sağlık bilgileriniz gizli tutulur.[8]
Formdaki sorulara doğru cevap vermek sizi korur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 03.03.2026 tarihli, E.2026/204 K.2026/1885 sayılı kararına konu dosyada işçi, işe giriş muayene formunda bel fıtığı nedeniyle daha önce hastanede yattığını yazmıştı, işveren ise onu sağlık konusunda yanılttığı gerekçesiyle 42 koduyla çıkardı.
Bölge Adliye Mahkemesi formdaki bu beyana bakarak işçinin işvereni yanıltmadığına, çıkış kodunun düzeltilmesi gerektiğinin tespitine karar verdi. Yargıtay da bu kararı gerekçesiz olarak onadı (HMK m.370/1). Sözleşmede iki aylık deneme süresi bulunduğu için ilk derece mahkemesi kodun 1 (deneme süreli sözleşmenin işverence feshi) olması gerektiğini kabul etmişti.
Sağlık Raporu ve Çalışmaktan Kaçınma Hakkı
Ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaşan işçi, kurula, kurul yoksa işverene başvurup durumun tespitini ve tedbir alınmasını isteyebilir. Talep yerinde bulunursa tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınabilirsiniz ve bu sürede ücretiniz saklı kalır.[9]
Bu hakkı kullanmamanın da bir bedeli olabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi bir iş kazası dosyasında verdiği bozma kararında, 6331 m.13 kapsamında işverene sağlık raporu sunan işçinin tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınma hakkı bulunduğunu, bu hakkı kullanmadan çalışmaya devam ettiği için müterafik kusurlu sayılması gerektiğini belirtti.
İlk derece mahkemesi bozmaya uyarak alınan bilirkişi raporuyla işçiye %20 kusur verdi ve tazminatı buna göre indirdi. Daire bu kararı 06.04.2026 tarihli, E.2026/2649 K.2026/3882 sayılı kararıyla onadı.
Elinizde işinize kısıtlama getiren bir rapor varsa onu işyeri hekimine ve işverene yazılı verin, uygun iş talep edin. Raporu çekmecede tutup eski işe devam etmek, kaza halinde tazminatınızdan pay düşürülmesine yol açabilir.
Eksiklik Fark Eden İşçinin Bildirim Sırası
Hekim hiç gelmiyorsa, muayeneniz yapılmadıysa ya da uzmanın gösterdiği tehlike giderilmiyorsa aşağıdaki sırayla ilerleyebilirsiniz. Sağlık sebebiyle sözleşmeyi bitirmeye bağlanacaksa rapor, bildirim ve kıdem adımları önceden tartılmalıdır. Her adımın yazılı izini saklayın.
- Tehlikeyi ve eksikliği iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurul yoksa işverene yazılı bildirin. Bu sizin için hem hak hem yükümlülüktür.[10]
- İşyeri hekimine ya da iş güvenliği uzmanına durumu anlatın. Onlar eksikliği işverene yazılı bildirmekle, hayati tehlikede tedbir alınmazsa Bakanlığın yetkili birimine, varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirmekle yükümlüdür.[11]
- Ciddi ve yakın tehlike varsa çalışmaktan kaçınma talebinizi kurula ya da işverene yazılı iletin, kararın size yazılı bildirilmesini isteyin.
- Sonuç alamazsanız Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının bölge müdürlüğüne ya da iş müfettişliğine yazılı şikayette bulunun, işyeri adresini ve tarihleri net yazın.
- Talep ettiğiniz tedbir alınmazsa iş sözleşmenizi feshetme imkanınız doğar. Fesih, tabi olduğunuz kanunun hükümlerine göre yapılır.[12]
Son adım geri dönüşü zor bir karardır. Hastalık işten kaynaklanıyorsa fesih bildiriminin sırası meslek hastalığı tanısı sonrası adımlarda görülür. Fesihten önce bildirim yazılarınızı, işverenin cevabını ve tanıklarınızı bir araya getirmeniz, sonraki tazminat tartışmasında elinizi güçlendirir.
Hekimin ya da uzmanın tehlikeyi Bakanlığa bildirmesi nedeniyle işveren onların sözleşmesine son veremez. Bu güvence onların bağımsızlığını korur, şikayetinizi onlarla paylaşmaktan çekinmeyin.
İşçilerin İşyeri Hekimi ve İSG Uzmanı Soruları
İşçilerin bu konuda en çok sorduğu beş soru ve kısa cevapları.
Burada anlatılanlar genel bilgidir, işyerinizin tehlike sınıfı ve kendi sağlık durumunuz sonucu değiştirebilir, dosyanız için bir avukata danışın.
Kaynaklar
- İSG Kanunu (6331) m.6/1-a ve m.4/4 ↩
- İSG Kanunu m.6/1-a ve m.8/2 ↩
- İSG Kanunu m.6/1-a son cümle ↩
- İSG Kanunu m.38/1-a-1 ve mevzuat.gov.tr değişiklik tablosu ↩
- mevzuat.gov.tr yönetmelik no 18615 m.9 ve m.12, no 16923 m.12 ↩
- İSG Kanunu m.15/1-b ve m.15/2 ↩
- İSG Kanunu m.15/4 ve İSG Hizmetleri Yön. m.9 ↩
- İSG Kanunu m.15/5 ↩
- İSG Kanunu m.13/1 ve m.13/2 ↩
- İSG Kanunu m.19/2-c ve İSG Hizmetleri Yön. m.8/1 ↩
- İSG Kanunu m.8/2 ↩
- İSG Kanunu m.13/4 ↩