Sağlık nedeniyle haklı fesih, yaptığınız iş sağlığınızı ya da yaşayışınızı tehlikeye soktuğunda iş sözleşmesini ihbar süresini beklemeden bitirme hakkıdır. Hak doğduysa ve fesih doğru kurulduysa en az bir yıllık kıdemde kıdem tazminatı alırsınız, ihbar tazminatı ödemezsiniz.
Zor olan kısım, hastalığınızın olması değil, hastalığın işten kaynaklandığını belgeyle göstermektir. Rapor fesihten önce alınmalı, fesih yazısına gerçek sebep yazılmalıdır; çünkü yargılamada bildirimde yer almayan bir sebebe dayanılamaz ve işsizlik ödeneği başvurusu fesihten sonraki otuz gün içinde yapılır.
Kanundaki İki Sağlık Sebebi
İş Kanunu’nun 24. maddesinin birinci bendi işçiye iki sağlık sebebi tanır. Birincisi, işin niteliğinden doğan bir sebeple yaptığınız işin sağlığınız veya yaşayışınız için tehlikeli olmasıdır. İkincisi, sürekli yakından görüştüğünüz işverenin ya da bir iş arkadaşınızın bulaşıcı veya sizin işinizle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanmasıdır.[1]
Kanun metninde sizin herhangi bir hastalığa yakalanmanız ayrı bir sebep olarak yazmaz. Hastalığınız işle ilgisizse sözleşmeniz raporlu günlerde askıda kalır, bu durumda feshe karar verme hakkı kural olarak işverene geçer.[2]
| Durumunuz | Sağlık sebebiyle haklı fesih | Gerekli belge |
|---|---|---|
| Kimyasalla çalışıyorsunuz, cilt ve solunum şikayetiniz var | 24/I-a olabilir | İş ile bağlantıyı yazan hastane raporu |
| Bel fıtığınız var, işiniz sürekli ağır yük taşımak | 24/I-a olabilir | Çalışmanın sakıncalı olduğunu yazan sağlık kurulu raporu |
| Birlikte çalıştığınız kişi bulaşıcı hastalığa yakalandı | 24/I-b olabilir | Hastalığın bulaşıcılığını gösteren rapor ve sürekli temas bilgisi |
| İşle ilgisiz bir hastalık nedeniyle iki aydır raporlusunuz | Hayır, sözleşme askıdadır | Bu yoldan fesih yerine rapor ve ödenek süreci yürür |
| Hastalığınız var ama hiçbir tıbbi belgeniz yok | İspat sorunu doğar | Önce muayene ve rapor |
Fesihten Önce Toplanacak Belgeler
Mahkeme sağlık sebebini sizin söylemenize göre değil, tıbbi belgeye göre değerlendirir. Rapor iş ile hastalık arasındaki bağlantıyı ya da işin sakıncasını açıkça yazmıyorsa fesih haklı sayılmayabilir.
- Üniversite veya eğitim araştırma hastanesinden, işinizi ve çalışma ortamınızı tarif ederek rapor isteyin.
- Raporda hastalığın tanısı, işin niteliğiyle bağlantısı ve işte çalışmaya devam edip edemeyeceğiniz yazılı olsun.
- İşyeri hekimi varsa muayene kaydınızı ve işe giriş sağlık raporunuzu isteyin, ikisini karşılaştırmak bağlantıyı gösterir.
- İşverenden daha hafif bir göreve geçişi yazılı isteyin ve cevabı saklayın.
- Maruz kaldığınız ortamı fotoğraf, koruyucu donanım kaydı ve iş arkadaşı bilgisiyle belgeleyin.
Kendi belgelerinizi fesih tarihinden önce tamamlayın. Fesihten çok sonra alınan bir rapor, fesih tarihinde tehlikenin var olduğunu göstermiyorsa işe yaramayabilir.
Ciddi ve Yakın Tehlike Halinde Çalışmaktan Kaçınma
Sağlığınızı bugün bozacak bir tehlike varsa İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ayrı bir yol açar. Kuruldan, kurul yoksa işverenden durumun tespitini ve tedbir alınmasını yazılı isteyebilirsiniz. Talep yönünde karar çıkarsa tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilirsiniz ve bu dönemin ücreti saklıdır.[3]
Talep etmenize rağmen gerekli tedbirler alınmıyorsa aynı madde iş sözleşmesini feshetme yolunu da gösterir.[4] Bu yüzden tedbir talebinizi yazılı verip tarihli bir nüsha almak, ileride hem sebebi hem işverenin bilgisini gösterir.
Yargıtay’a Taşınan Bir Dosyada Fesih Bildirimindeki Sebep
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi önündeki bir dosyada temizlik işçisi, kimyasal maddelerle koruyucu donanım olmadan çalıştığı için sağlığının bozulduğunu söyleyerek ayrılmıştı. İşçinin imzalı fesih yazısında yalnızca sağlık sorunu ve daha hafif iş bulması yazılıydı, fazla çalışma gibi alacaklar dava dilekçesinde sonradan eklenmişti.[5]
Bozma kararında kapatılan 22. Hukuk Dairesi, işçinin fesih bildiriminde dayandığı sebeple bağlı olduğunu, bildirimde yer almayan sebeplerin yargılamada fesih nedeni olarak ileri sürülemeyeceğini yazmış, sağlık sebebi için de heyet raporu alınmasını istemişti.
Yeniden yargılamada ilk derece mahkemesi, heyet raporlarında işin sağlık için tehlikeli olduğuna dair kanaat bulunmadığı ve fesih tarihine ilişkin resmi kayıt çıkmadığı için haklı fesih iddiasını ispatsız bularak kıdem tazminatını reddetti, 9. Hukuk Dairesi de bu kararı onadı. Ret gerekçesi ilk derece mahkemesine aittir, Yargıtay bozmaya uygunluğu saptamakla yetindi. İşverenin sağlık gerekçesiyle çıkarması durumunda fesih yazısı kontrol listesi ters yönden bakar.
Dosyadan çıkan pratik sonuç iki cümledir: Fesih yazısına gerçek sebebi yazın, sağlık sebebini fesih tarihindeki tıbbi belgeyle birlikte kurun. İşyerinde hekim ya da İSG uzmanı bulunup bulunmadığının kontrolü için işyeri hekimi ve İSG uzmanı yazısına bakılır.
Fesih Yazısı Nasıl Kurulur
Yazı kısa olur ve olaydan çok sebebi, belgeyi ve talebi taşır. Noter, iadeli taahhütlü posta ya da işverenin imzaladığı teslim nüshasıyla gönderilmesi tarihi ispatlar.
[İŞVEREN ÜNVANI]’NA
[Tarih] tarihinden beri [işyeri] işyerinde [görev] olarak çalışıyorum. Görevim gereği [kimyasalla temizlik / ağır yük taşıma gibi] işi yapıyorum.
[Hastane adı] tarafından düzenlenen [rapor tarihi] tarihli raporda, hastalığımın yaptığım işle bağlantılı olduğu ve bu işte çalışmaya devam etmemin sağlığım için sakıncalı olduğu belirtilmiştir. [Tarih] tarihli yazılı talebime rağmen daha hafif bir göreve atanmadım.
Bu nedenle 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/I-a bendi uyarınca iş sözleşmemi bu bildirimin tebliği ile haklı nedenle feshediyorum. Kıdem tazminatımın, ödenmemiş ücret ve kullanılmamış yıllık izin ücretimle birlikte ödenmesini talep ederim.
[Ad Soyad, T.C. kimlik numarası, imza, rapor ve talep yazısı ekleri]
Sürenin başladığı gün konusunda kanun, sağlık sebebinde altı iş günü kuralı koymaz, çünkü bu süre ahlak ve iyiniyet hallerine bağlıdır.[6] Yine de raporu aldıktan sonra uzun süre çalışmaya devam etmek, tehlikenin ciddiyetini zayıflatan bir delil olarak karşınıza çıkabilir.
Fesihten Sonra Alacaklar ve Hesap
Kanun, işçinin 24. maddeye dayanan feshini kıdem tazminatı doğuran haller arasında sayar.[7] En az bir yıl çalıştıysanız kıdem tazminatı, ödenmemiş ücret ve kullanılmamış yıllık izin ücretiniz istenir. İhbar tazminatı her iki yönde de yoktur, çünkü bildirim süresi beklenmez.
Örnek: 5 yıl 3 ay 10 gün kıdemli işçinin brüt ücreti 36.000 TL, aylık yemek yardımı 2.400 TL, giydirilmiş ücreti 38.400 TL olsun. Kullanılmamış 9 gün izni var. Giydirilmiş ücret kıdem tavanının (01.07.2026-31.12.2026 için 73.729,87 TL) altında kaldığı için tavan uygulanmaz.
| Kalem | Hesap | Brüt tutar |
|---|---|---|
| 5 yıl | 38.400 x 5 | 192.000,00 TL |
| 3 ay | 38.400 x 3 / 12 | 9.600,00 TL |
| 10 gün | 38.400 x 10 / 365 | 1.052,05 TL |
| Kıdem tazminatı | Toplam | 202.652,05 TL |
| Yıllık izin ücreti | 36.000 / 30 x 9 gün | 10.800,00 TL |
| İhbar tazminatı | Bildirim süresi beklenmez | 0 TL |
Örnekte kıdem tazminatından binde 7,59 oranıyla 1.538,13 TL damga vergisi kesilirse net tutar 201.113,92 TL olur.[8] Damga vergisi istisnası ve kesinti hesabı işverenin bordrosunda ayrıca kontrol edilmelidir.
Maaş, yemek yardımı ve izin günü sayısı sizinkine göre değişir, hesabı kendi bordronuzla yeniden yapın.
SGK Kodu ve İşsizlik Ödeneği
İşveren işten ayrılış bildirgesini verirken sağlık nedeniyle işçi feshi için SGK listesindeki 24 numaralı kodu girmelidir.[9] Kodu bordro sistemi ya da e-Devlet hizmet dökümünüzden kontrol edin, yanlış kodlanmışsa teslim kanıtlı fesih yazınızı saklayın.
İşsizlik ödeneği başvurusunu fesih tarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde yapmanız gerekir.[10] Kanun, 24. maddenin sağlık sebebiyle fesihte ödenek hakkını tanır, prim şartlarını sağlamanız kaydıyla.[11]
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Rapor almadan fesih yazısı göndermek | Sebep ispatsız kalır | Önce işle bağlantıyı yazan rapor |
| Yazıya yalnız “sağlık nedeniyle” yazmak | Hangi iş, hangi belge belli olmaz | Görev, rapor tarihi, talep tarihi yazılsın |
| Fazla mesai gibi alacakları fesih sebebi saymak | Fesih bildirimindeki sebeple bağlı kalırsınız | Gerçek sebepleri bildirimde sayın |
| Çıkışta “tüm haklarımı aldım” imzalamak | İbra savunması doğar | Tutarı ve türü yazmayan belgeyi imzalamayın |
| Önce işten çıkıp sonra rapor aramak | Fesih tarihindeki durum ispatlanamaz | Belgeler fesihten önce tamam olsun |
Sağlık Nedeniyle Haklı Fesih Hakkında Sorular
Bu yazı genel bilgi verir, sağlık sebebi her dosyada rapora ve işin niteliğine göre değişir. Fesih yazısını göndermeden önce belgelerinizle bir avukata danışmanız doğru kurmanızı kolaylaştırır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.24/I-a ve b ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/I son paragraf ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.13/1-2 ↩
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.13/4 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2023/8636, K.2023/8637, 05.06.2023 (kararın gerekçe bölümü kısa, bozma kararındaki ilke bu kararda anılıyor) ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.26/1 ↩
- 1475 sayılı İş Kanunu m.14/1 ve 4857 sayılı İş Kanunu geçici m.1 ↩
- 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu ve ekli (1) sayılı tablo, binde 7,59 oranı ↩
- SGK, İşten Ayrılış Nedenleri listesi, kod 24: “İşçi tarafından sağlık nedeniyle fesih” ↩
- 4447 sayılı Kanun m.48 ↩
- 4447 sayılı Kanun m.51/1-b (1475 sayılı Kanun m.16 atfı, karşılığı 4857 m.24) ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩