Haftalık 45 saat sınırını aşan her çalışma saati fazla çalışmadır ve normal saat ücretinizin yüzde elli fazlasıyla ödenmesi gerekir.[1] Bu hak aylık ya da yıllık ortalamaya göre değil, her takvim haftası ayrı hesaplanarak doğar.
Yazılı denkleştirme anlaşması varsa iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmadıkça bazı haftalardaki fazla saatler fazla çalışma sayılmaz, ama günlük süre 11 saati geçemez. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altındaysa aradaki saatler yüzde yirmibeş zamla ödenir; isterseniz zam yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilirsiniz.
Haftalık 45 Saat Eşiğinin Anlamı
İş Kanunu genel çalışma süresini haftada en çok 45 saat olarak belirler. Fazla çalışma da kanunda tam bu şekilde tarif edilir: haftalık 45 saati aşan çalışmalar.[2]
Eşiği aşmak tek başına yasak değildir. İşveren aşan saatleri zamlı öder, yılda en çok 270 saat sınırına uyar ve fazla çalışma için sizin onayınızı alır.[3] Yasak olan günde 11 saati aşmaktır, o konu ayrı bir hesap gerektirir.
Sayılan süre işyerinde geçirdiğiniz süre değildir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz, yani 7,5 saati aşan bir günde en az 1 saatlik araya düşen zaman hesaptan çıkar.[4]
Kendi Haftalık Tablonuzun Çıkarılması
İlk adım, her günün giriş ve çıkış saatinden ara dinlenmesini düşüp net süreyi yazmaktır. Sonra aynı takvim haftasının günlerini toplarsınız. Aşağıdaki örnekte işçi pazartesi-cuma 08.30 girişli, cumartesi ise 09.00 girişlidir ve 4 haftanın tablosu şöyledir.
| Hafta | Günlük net süreler | Toplam | 45 üstü |
|---|---|---|---|
| 1. hafta | 5 gün x 9 saat | 45 saat | 0 |
| 2. hafta | 5 gün x 9 saat + cumartesi 4,5 saat | 49,5 saat | 4,5 saat |
| 3. hafta | 5 gün x 10 saat + cumartesi 5 saat | 55 saat | 10 saat |
| 4. hafta | 4 gün x 8 saat (üç gün rapor) | 32 saat | 0 |
Dört haftada 14,5 saat fazla çalışma çıkar. 4. haftadaki 13 saatlik eksik, önceki haftaların fazlasından düşülmez.
Fazla çalışma haftalık hesaplanır. Bir haftanın açığı başka haftanın fazlasını silmez, bunun için işyerinde geçerli bir denkleştirme düzeni gerekir.
2. haftada cumartesi 09.00-14.00 arası 5 saat, 30 dakikalık ara düşülünce 4,5 saat eder. İşyerinde bu aranın gerçekten verilip verilmediği ayrı bir tartışma konusu olabilir, ama tablo kendi kayıtlarınıza göre kurulur.
Fazla Çalışma Ücretinin Rakamla Hesabı
Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan ve haftada 45 saat çalışan işçinin saat ücreti 45.000 / 225 = 200 TL bulunur. Yüzde elli zamlı saat ücreti 300 TL eder.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, yeraltı maden işçilerine ilişkin bir davada, 45 saatlik düzende saat ücretinin aylık ücretin 225’e bölünmesiyle bulunduğunu anlatmıştır.[5]
Tablodaki 14,5 saat için alacak 14,5 x 300 = 4.350 TL brüttür.
Aynı dört haftayı “aylık toplam” yöntemiyle hesaplarsanız sonuç çarpılır. Toplam 181,5 saattir ve 180 saati yalnız 1,5 saat aşar, bu da 450 TL eder. Haftalık yöntem 4.350 TL verdiğine göre ortalama yöntemi size 3.900 TL eksik bırakır.
Yazılı Denkleştirme Varsa Hesabın Değişmesi
Taraflar anlaşarak haftalık süreyi günlere farklı dağıtabilir, ama günlük süre 11 saati geçemez. Bu düzende iki aylık sürede haftalık ortalamanız 45 saati aşmıyorsa, bazı haftalarda 45’i geçen çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.[6]
Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya çıkarılabilir. Turizm sektöründe temel süre dört ay, toplu sözleşmeyle altı aydır.[7]
| 8 haftalık dönem | Haftalık ortalama | Sonuç |
|---|---|---|
| 4 hafta x 54 saat, 4 hafta x 36 saat (toplam 360) | 45 saat | Fazla çalışma yok |
| 4 hafta x 54 saat, 4 hafta x 39 saat (toplam 372) | 46,5 saat | Ortalamayı aşan 12 saat fazla çalışma, 12 x 300 = 3.600 TL |
İşvereniniz “denkleştirme yapıyoruz” diyorsa üç şeye bakın: anlaşmanın var olup olmadığına, dönemin kanundaki süreyi aşıp aşmadığına ve dönem ortalamasının gerçekten 45’te kalıp kalmadığına. Günlük sınır tarafı için günde 11 saatten fazla çalışma yazısı var. Anlaşma yoksa ya da ortalama aşılmışsa, haftalık hesabınız geçerlidir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin bir kararında işveren “esnek çalışma ve denkleştirme” savunması yapmıştı.
Daire kararı başka bir noktadan bozdu: bilirkişi raporu, işçinin yıllık izinde olduğu günler için de fazla çalışma hesaplamıştı.[8] İzin dönemleri tablonuza hiç girmez.
Hesaba Girmeyen ve Ayrı Hesaplanan Süreler
Yıllık izin günlerinde fazla çalışma doğmaz. Telafi çalışması da fazla çalışma sayılmaz, ama yalnız işin zorunlu nedenle durması gibi hallerde, dört ay içinde ve günde en çok 3 saat olmak koşuluyla yaptırılır.[9] İşveren her fazlayı “telafi” diye adlandıramaz, çalışılmayan bir sürenin gerçekten bulunması gerekir.
Hafta tatili ve genel tatil günlerindeki çalışma ise ayrı bir alacak kalemidir. Bu tabloya karıştırmayın, aksi durumda bir saati iki yerde saymış olursunuz.
Sözleşmesi 45 Saatin Altında Olanlar
Sözleşmenizde haftalık süre örneğin 40 saat yazıyorsa, 40 ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve yüzde yirmibeş zamla ödenir. Yüzde elli zam, ancak 45’in üstündeki saatlere uygulanır.[10]
Bu yüzden önce sözleşmenizdeki haftalık süreye bakın. 45 saatlik varsayılan kuralın sizin için geçerli olup olmadığı ilk sorudur.
Zam Yerine Serbest Zaman İsteme Hakkı
İsterseniz zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilirsiniz. Fazla çalıştığınız her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığınız her saat için 1 saat 15 dakika izin hakkınız doğar ve bunu altı ay içinde, ücret kesilmeden kullanırsınız.[11]
10 saatlik fazla çalışma bu durumda 15 saatlik ücretli izne dönüşür. İşveren kendi kararıyla zam yerine izin veremez, tercih işçiye aittir.
Bordroda 45 Saat Kontrol Listesi
- Sözleşmedeki haftalık süreyi ve denkleştirme maddesinin olup olmadığını not edin.
- Her günün net süresini giriş, çıkış ve ara dinlenmesinden hesaplayın.
- Günleri takvim haftasına göre toplayıp 45 üstünü ayrı yazın.
- Saat ücretini aylık brüt ücret / 225 ile bulun, 1,5 ile çarpın.
- Bordrodaki fazla çalışma satırının saatini ve tutarını kendi tablonuzla karşılaştırın.
- İzin ve rapor haftalarını tablodan çıkarın.
Ücret hesap pusulasında fazla çalışmanın ayrı bir satır olarak gösterilmesi zorunludur.[12] Satır yoksa ya da saat sayısı sizin tablonuzdan düşükse, farkı yazılı olarak işverenden isteyebilirsiniz.
Ödenmeyen Saatler İçin İzlenecek Yol
Önce çalışma kayıtlarınızı, mesajlarınızı ve bordroyu toplayın, ardından işverene farkı yazılı olarak bildirin. Çözüm çıkmazsa işçilik alacağı davasından önce arabulucuya başvurmak zorunludur.[13] Ücret alacağında zamanaşımı beş yıldır.[14]
Haftalık 45 Saat Hakkında Sık Sorulan Sorular
Aşağıdaki cevaplar, haftalık hesapla ilgili en sık gelen beş soruyu kısaca toplar.
Elinizdeki kayıtlar eksik ya da çelişkiliyse, bir avukata tablonuzu göstermeniz hesabın dayanağını sağlamlaştırır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/1, m.41/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/7-8 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.68 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2025/5108 K.2025/6225, 11.09.2025 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/2, m.41/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.63/2 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2025/8931 K.2025/10193, 22.12.2025 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.64 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/4-5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.37 ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son ↩