Namaz, cuma izni ya da bayram talebinden sonra iş sözleşmeniz feshedildiyse ilk yapılacak iş tarihi saymaktır. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir.[1]
İşveren fesih yazısına çoğu zaman “din” yazmaz, devamsızlık ya da uyumsuzluk yazar. Oysa din ve mezhep sebebine dayalı fesih geçerli sebep sayılmaz, işveren yazdığı gerekçenin gerçek olduğunu ispatlamak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır; iş güvencesi kapsamında olmayan işçi de dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı isteyebilir.
Fesih Bildirimini Aldığınız Günün Kontrol Listesi
Bildirimi ilk elinize aldığınız anda dört şeye bakın. Bunların hepsi sonraki aylarda dava dosyanızın temelini oluşturur.
- Tebliğ tarihi: imzaladığınız gün ya da posta, noter veya KEP ile ulaştığı gün
- Yazılı sebep: fesih sebebi açık ve kesin yazılmak zorundadır, yazılmamışsa bu başlı başına itiraz sebebidir[2]
- İş güvencesi şartları: işyerinde en az 30 işçi, sizde en az altı ay kıdem[3]
- Elinizdeki belgeler: bordro, giriş-çıkış kaydı, izin talebi yazışmaları, varsa uyarı yazıları
Yazılı sebebe göre izleyeceğiniz yol değişir. Tablo en sık görülen üç gerekçeyi karşılaştırır.
| Fesih yazısındaki gerekçe | İşverenin dayanacağı hüküm | Sizin bakacağınız nokta |
|---|---|---|
| Devamsızlık | Ardı ardına iki iş günü, tatil gününden sonraki iş gününde ayda iki kez ya da ayda üç iş günü izinsiz gelmeme | İzin talebinizin yazılı olup olmadığı, ret cevabı, tutanakların tarihi |
| Kurallara uymama | Görevi hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar | Hatırlatmanın yazılı olup olmadığı, ibadetin mola ve iş akışına etkisi |
| Sebep yazılmamış | Yok | İşveren geçerli sebebi ispat etmek zorundadır |
Devamsızlık ve görevi yapmama gerekçeleri Kanunun haklı fesih sayımındaki iki bende dayanır.[4] İşveren bu bentlerden birini yazdıysa, o bendin şartlarının gerçekten oluşup oluşmadığı dava konusudur.
Cuma Namazı ve Bayram İzni Talebinin Kanundaki Karşılığı
İş Kanunu özel sektör işçisine cuma namazı için ayrı bir ücretli izin tanımaz. Ücretli mazeret izni evlenme, evlat edinme, yakın ölümü ve eşin doğumu için sayılmıştır, engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için de on güne kadar ücretli izin vardır.[5]
Bu, izin istemenin suç ya da kusur olduğu anlamına gelmez. Cuma süresi, mola düzeni ve vardiya değişimi iş sözleşmesi, toplu sözleşme ya da işyeri uygulamasıyla çözülür.
Dini bayramlar ise kanunla genel tatildir. Ramazan Bayramı arefe günü saat 13.00’ten itibaren 3,5 gün, Kurban Bayramı 4,5 gündür.[6] Bayramda çalıştırılan işçiye çalıştığı gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.[7]
İzin talebiniz reddedildiyse işyerinden izinsiz ayrılmayın. İzinsiz devamsızlık, işverenin haklı sebep savunmasına dayanak olabilir, o yüzden ret cevabını yazılı isteyin.
İşverenin Haklı Sınırları
Kanunda ibadet için ayrı bir izin hakkı düzenlenmemiştir, ama işveren dini sebebe dayanarak ayrım da yapamaz. İş Kanunu din ve mezhep sebebine dayalı ayrımı açıkça yasaklar ve bu sebep geçerli fesih nedeni sayılmaz.[8]
İşverenin meşru sınırı nesnel ve orantılı bir iş gereğidir. 6701 sayılı Kanun, zorunlu mesleki gereklilik halinde amaca uygun ve orantılı farklı muameleyi ayrımcılık saymaz.[9] Makine başında kesintisiz nöbet ya da müşteri hattında yoğunluk gibi somut nedenler olaya göre bu kapsama girebilir, “hoşumuza gitmiyor” gibi genel ifadeler girmez, sonuç somut olaya göre değişir.
İşveren aynı zamanda işçinin kişiliğini koruyup ona saygı göstermekle yükümlüdür.[10] Dini inancınız nedeniyle alay edilmesi ya da sürekli baskı görmeniz, fesihten bağımsız bir kişilik hakkı sorunudur.
Dini Sebebi Gösteren Delil Defteri
Din sebebi çoğu zaman fesih yazısında yer almaz, bu yüzden delilleriniz fesihten önceki küçük izlerden oluşur. Aşağıdaki tablo hangi kaydın neyi gösterdiğini özetler.
| Kayıt | Neyi gösterir | Saklama yolu |
|---|---|---|
| Yazılı izin talebi ve cevabı | Talebin makul, cevabın tarihli olduğunu | E-posta, mesaj ekranı, imzalı kopya |
| Yönetici mesajları | İbadete yönelik rahatsızlığı | Tarihli ekran görüntüsü |
| Önceki performans ve devamsızlık kayıtları | Fesih gerekçesinin sonradan ortaya çıktığını | Bordro, değerlendirme formu |
| Tanık adı ve görevi | Olay anında kimlerin bulunduğunu | Tarihli kısa not |
| Fesih ile talep arasındaki gün sayısı | Zamansal yakınlığı | Takvim çıktısı |
Hukuka aykırı elde edilen kayıtlar delil olarak kabul edilmeyebilir, bu yüzden yazılı kayıt ve tanık öncelikli olmalıdır. İş arkadaşlarınızın kişisel bilgilerini izinsiz toplamayın.
İspat düzeni iki yerde farklıdır. İşe iade davasında geçerli sebebi ispat yükü işverendedir, ama feshin başka bir sebebe dayandığını söylüyorsanız bunu sizin ispatlamanız gerekir.[11] Ayrımcılık tazminatında ise ihlal ihtimalini güçlü biçimde gösterdiğinizde ispat yükü işverene geçer.[12]
İşe İade ve Tazminatın Süre Takvimi
Bu süreler kaçırıldığında dava hakkı kaybolabilir, o yüzden takvimi fesih bildiriminin tebliğ gününden başlatın.[13]
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Arabulucuya işe iade başvurusu | Tebliğden itibaren 1 ay | m.20/1 |
| Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava | Son tutanaktan itibaren 2 hafta | m.20/1 |
| Karar kesinleşince işverene işe başlama başvurusu | Tebliğden itibaren 10 iş günü | m.21/6 |
| İşverenin sizi işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay | m.21/1 |
Başlatılmazsanız işe başlatmama tazminatı en az dört, en çok sekiz aylık ücretinizdir. Ayrıca en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer haklarınız ödenir.[14]
Ayrımcılık tazminatı bunlardan ayrı bir kalemdir ve dört aya kadar ücret tutarındadır. Arabuluculuk başvurunuzda ve dava dilekçenizde bu kalemi ayrıca yazın, çünkü tazminat taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.[15]
Aylık brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçide üst sınırlar şöyledir. Mahkeme tutarları dava tarihindeki ücreti esas alarak belirler, rakamlar brüttür ve kesintiler ayrıca hesaplanır.[16]
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| İşe başlatmama tazminatı, alt sınır | 4 x 40.000 | 160.000 TL |
| İşe başlatmama tazminatı, üst sınır | 8 x 40.000 | 320.000 TL |
| Boşta geçen süre, en çok | 4 x 40.000 | 160.000 TL |
| Ayrımcılık tazminatı, en çok | 4 x 40.000 | 160.000 TL |
Mahkeme bu tutarların hepsini üst sınırdan vermek zorunda değildir. Ayrımcılık tazminatının işe iade davasıyla birlikte kabul edilip edilmeyeceği ve miktarı dosyaya göre değişir.
İşe başlatılırsanız peşin ödenen bildirim süresi ücreti ile kıdem tazminatı yapılacak ödemeden mahsup edilir.[17]
İş Güvencesi Dışındaki İşçinin Seçenekleri
İşyerinizde 30’dan az işçi varsa ya da kıdeminiz altı ayı doldurmadıysa işe iade davası açamazsınız. Dini sebebe dayalı fesih bu durumda da ayrımcılık yasağını ihlal eder ve dört aya kadar ayrımcılık tazminatı istenebilir.[18]
Bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihte bildirim süresi ücreti tutarında ihbar tazminatı ödenir, kıdem şartı sağlanmışsa kıdem tazminatı da ayrıca doğar.[19]
İş güvencesi kapsamı dışındaki işçiye kötüniyet tazminatı da söz konusu olabilir ve bu tutar ihbar süresi ücretinin üç katıdır.[20] Kötüniyetin ispatı genel kurala göre iddia eden işçiye düşer.[21]
Eşitlik Kurumuna Başvurunun Yeri
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna başvuru ücretsizdir ve din, inanç ve mezhep ayrımcılığı Kurumun kapsamındadır.[22] Başvurudan önce uygulamanın düzeltilmesini ilgiliden istemeniz gerekir, kural olarak ret ya da 30 gün cevapsızlıkta başvuru yapılabilir, telafisi güç zarar ihtimalinde Kurum bu şartı aramayabilir.[23]
4857 sayılı Kanunun 5. maddesi kapsamındaki iddialarda başvuru, o Kanundaki şikayet usulleri izlendikten sonra ve işveren hakkında yaptırım kararı alınmamışsa yapılabilir.[24] Kurum başvurusunu bekleyerek işe iade için arabulucuya başvuru gününü kaçırmayın.
Kurumun idari para cezası vermesi sizin tazminat alacağınızı yerine getirmez. Tazminat için iş mahkemesine gidilir.[25]
Bu yazı genel bilgi içindir, kıdeminiz, işyeri büyüklüğünüz ve elinizdeki belgeler sonucu değiştirebilir. Haklarınızın dayanağı olan maddeleri işçi hakları tablosunda topluca görebilirsiniz. Fesih bildirimi elinizdeyken süreleri kaçırmamak için dosyanızı bir avukata göstermek en güvenli yoldur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.19/1 (fesih bildirimi yazılı olur, sebep açık ve kesin belirtilir) ve m.20/1 (sebep gösterilmediği iddiası). ↩
- 4857 sayılı Kanun m.18/1. Kıdem hesabında aynı işverenin değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir, işçi sayısı ise aynı işkolundaki işyerleri toplanarak belirlenir (m.18/4). ↩
- 4857 sayılı Kanun m.25/II-g ve m.25/II-h. ↩
- 4857 sayılı Kanun Ek m.2/1 ve Ek m.2/2. ↩
- 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun m.2/B. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.47. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.5/1 ve m.18/3-d. ↩
- 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m.7/1-a. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417/1. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.20/2. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.5/son fıkra (20. madde hükümleri saklı kalmak üzere). ↩
- 4857 sayılı Kanun m.20/1. Arabuluculuk süresince hak düşürücü sürenin işlemeyeceği 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/17’de ayrıca düzenlenmiştir. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.21/1-3. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.5/6 ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.21/4. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.21/5. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.5/1 ve m.5/6. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.17/4. Kıdem tazminatının şartları 1475 sayılı Kanun m.14’tedir. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.17/6. ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6. ↩
- 6701 sayılı Kanun m.3/2 ve m.17/1. ↩
- 6701 sayılı Kanun m.17/2. ↩
- 6701 sayılı Kanun m.17/5. ↩
- 6701 sayılı Kanun m.25/1 (idari para cezası) ile 4857 sayılı Kanun m.5/6 (tazminat) ayrı yaptırımlardır. ↩
- 4857 sayılı Kanun m.18/3-d. ↩
- 6701 sayılı Kanun m.17/3. ↩