İş Sözleşmesi Örneği ve İmzadan Önce Kontrol Maddeleri

İş sözleşmesi örneği aradığınızda karşınıza çıkan hazır metinler işverenin ağzından yazılmıştır. Oysa sözleşmedeki her cümle sizi bağlamaz: yalnız işçiye uygulanan cezai şart geçersizdir, fazla çalışma yılda 270 saati geçemez, deneme süresi kural olarak en çok iki aydır ve ihbar önelleri sözleşmeyle kısaltılamaz.

Kural şöyle işler. Sözleşme kanunda aksi yazılmadıkça özel bir şekle bağlı değildir, ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur.^[1]

İçindekiler8 başlık

1. Yazılı Sözleşme Yoksa İki Ay İçinde Verilmesi Gereken Belge
2. Sözleşme Maddelerini İşçi Gözüyle Okuma Tablosu
3. Ücret ve Çalışma Süresi Maddesinde Yazması Gerekenler
4. Fazla Çalışmanın Ücrete Dahil Sayıldığı Kayıtlar
5. İşçi Aleyhine Konulan Kayıtların Hükmü
6. Örnek İş Sözleşmesi Metni
7. İmza Günü İçin Kontrol Sırası
8. Sık Sorulan Sorular

Yazılı Sözleşme Yoksa İki Ay İçinde Verilmesi Gereken Belge

Yazılı sözleşme yapılmayan işte işveren, en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır.^[2] Belgede günlük ya da haftalık çalışma süresi, temel ücret ve ekleri, ücret ödeme dönemi, süreli ise sözleşmenin süresi ve fesihte uyulacak hükümler yer alır.

Sözleşme iki ay dolmadan biterse aynı bilgiler en geç bitiş tarihinde yazılı verilir. Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmeler bu yükümlülüğün dışındadır.

Elinizde imzalı bir kağıt da belge de yoksa iş ilişkisi yine vardır. Ücret bordrosu, banka dekontu, SGK işe giriş kaydı ve yazışmalar çalıştığınızı ve koşullarını gösterir, bu yüzden hepsini saklayın. Ev içinde bakıcılık gibi yazısız kurulan işlerde maddeleri bakıcı sözleşmesi örneğinde görebilirsiniz.

Sözleşme Maddelerini İşçi Gözüyle Okuma Tablosu

Aşağıdaki tablo bir iş sözleşmesinde sık görülen on maddeyi, her biri için kanundaki sınırı ve imzadan önce sorulacak soruyu eşleştirir.

Madde	Kanundaki sınır	İmzadan önce sorun
Süre	Bir yıl ve üzeri sözleşme yazılı olmalı (m.8/2), belirli süre esaslı neden olmadan üst üste yapılamaz (m.11)	Bitiş tarihi ve neden belirli süre seçildiği yazıyor mu?
Deneme süresi	En çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört ay. Bu sürede iki taraf bildirimsiz ve tazminatsız fesheder (m.15)	Süre iki ayı aşıyor mu?
Ücret	Brüt mü net mi belli olmalı, ödeme en geç ayda bir yapılır (m.32)	Rakamın yanında “brüt” ya da “net” yazıyor mu, ödeme günü hangisi?
Ödeme yolu	Ücret işyerinde ya da özel açılan banka hesabında ödenir (m.32/2), hesap pusulası verilir (m.37)	Ücret banka hesabına mı yatacak?
Çalışma süresi	Haftada en çok 45 saat (m.63)	Günlük saatler ve hafta tatili günü yazılı mı?
Fazla çalışma	İşçinin onayı gerekir, yılda 270 saati geçemez, saat başı yüzde elli zamlı ödenir (m.41)	“Ücrete dahildir” kaydı var mı, kaç saati kapsıyor?
Yıllık izin	Yıllık ücretli izin hakkı sözleşmeyle kaldırılamaz	İzin günü kanundaki süreden az yazılmış mı?
Fesih	İhbar önelleri 2, 4, 6 ve 8 hafta, sözleşmeyle artırılır ama kısaltılamaz (m.17)	İşçiye işverenden daha uzun bildirim süresi öngörülmüş mü?
Cezai şart	Yalnızca işçi aleyhine konan ceza koşulu geçersizdir (TBK m.420/1)	Ceza yalnız size mi uygulanıyor?
Rekabet yasağı	Yazılı olmalı, işçiye müşteri ya da üretim bilgisi vermeyen işte geçersiz, süresi özel durum dışında iki yılı aşamaz (TBK m.444, 445)	Kapsamı, yeri ve süresi sınırlı mı?

Tablodaki her satır tek başına bir itiraz konusu olabilir. Önce hangisinin işinizde gerçekten sorun yaratacağına bakın, hepsini pazarlık konusu yapmak gerekmez. Rekabet yasağı satırı varsa onu rekabet yasağı kontrol listesiyle ayrıca gözden geçirin.

Ücret ve Çalışma Süresi Maddesinde Yazması Gerekenler

Ücret maddesi tutarın brüt mü net mi olduğunu söylemiyorsa en sık uyuşmazlık buradan çıkar. Net tutar yazıldıysa işveren bunu sonradan brüte çevirip düşüremez, bu yüzden rakamın yanındaki tek kelime önemlidir.

Ödeme gününü, ödeme yolunu ve primlerin (ikramiye, yemek, yol) ücrete dahil olup olmadığını sözleşmeye yazdırın. Ücret en geç ayda bir ödenir, sözleşmeyle ödeme süresi bir haftaya kadar kısaltılabilir.^[3]

Çalışma süresinde haftalık 45 saati ve günlük dağılımı arayın. Haftanın çalışılan günleri arasında eşit bölme, aksi kararlaştırılmamışsa kanunun varsayılanıdır.^[4]

Fazla Çalışmanın Ücrete Dahil Sayıldığı Kayıtlar

“Fazla mesai ücrete dahildir” cümlesi sözleşmelerde en çok karşılaşılan kayıttır. Kanun fazla çalışmanın toplamını yılda 270 saatle sınırlar ve işçinin onayını şart koşar.^[5] Yıllık 270 saat ayda ortalama 22,5 saate denk gelir.

Yargıtay uygulamasında, ücrete dahil kaydı bu sınırı aşan saatleri karşılamaz, aşan kısım ayrıca zamlı ödenir. Kaydın kaç saati kapsadığı sözleşmede yazmıyorsa bunu imzadan önce sorun.

Fazla çalışmaya onay verdiğinizi gösteren satır genellikle sözleşmenin sonundaki genel hükümlerin arasında durur. Okumadan imzalanan sayfa budur. Aynı sayfada cezai şart varsa geçerli olup olmadığını beş soruluk testle sınayın.

İşçi Aleyhine Konulan Kayıtların Hükmü

Sözleşmedeki her cümle sizi bağlamaz. Yalnızca işçiye uygulanan cezai şart geçersizdir, yani ceza koşulu sadece sizin aleyhinize işliyorsa hüküm doğurmaz.^[6]

Rekabet yasağı ise işten ayrıldıktan sonra rakip işte çalışmayı yasaklayan kayıttır. Geçerli olması için yazılı olması, işçiye müşteri çevresi, üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi vermesi ve bu bilgilerin kullanılmasının işverene önemli zarar yaratması gerekir.^[7]

Süresi, yeri ve işin türü bakımından işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde zorlayan yasak sınırlanır, süresi özel durum dışında iki yılı geçemez.^[8]

İşveren haklı sebep olmadan fesheder ya da işveren yüzünden siz haklı sebeple ayrılırsanız rekabet yasağı sona erer.^[9]

Örnek İş Sözleşmesi Metni

Aşağıdaki metin belirsiz süreli, tam zamanlı bir sözleşmenin iskeletidir. Köşeli alanları kendi bilgilerinizle doldurun ve tabloda işaretlediğiniz noktaları işverenle konuşun. Elinizde henüz yalnız bir teklif varsa önce iş teklifi mektubu kontrolüne bakmak yeterli olur.

İmza Günü İçin Kontrol Sırası

İmza masasında akılda tutulacak sıra aşağıdaki gibidir.

1. Sözleşmenin tamamını okuyun, ekte anılan personel yönetmeliği ya da iç yönerge varsa onun da bir nüshasını isteyin.
2. Boş bırakılmış alanlar varsa doldurulmadan imzalamayın.
3. Bir nüsha imzalı olarak elinize verilsin, fotoğrafını da çekin.
4. İşe giriş bildirgesinin, çalışmaya başlamadan önce SGK’ya verilmesi gerekir. e-Devlet hizmet dökümünüzde ilk günden itibaren görünüp görünmediğini kontrol edin.^[10]
5. İlk ücret bordronuzda sözleşmedeki brüt tutarın yazıp yazmadığına bakın.

Sonradan çalışma koşulları işveren tarafından esaslı biçimde değiştirilecekse bu yazılı bildirilir. İşçi değişikliği altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz.^[11]

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgi verir ve kişisel bir dosyanın değerlendirmesi yerine geçmez, sözleşmenizi imzadan önce bir hukukçuya göstermeniz kararınızı sağlamlaştırır.

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu m.8/1, m.8/2 ↩
2. 4857 sayılı İş Kanunu m.8/3 ↩
3. 4857 sayılı İş Kanunu m.32 ↩
4. 4857 sayılı İş Kanunu m.63/1 ↩
5. 4857 sayılı İş Kanunu m.41/7 ve m.41/8 ↩
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420/1 ↩
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.444/2 ↩
8. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.445 ↩
9. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.447/2 ↩
10. 5510 sayılı Kanun m.8/1 ↩
11. 4857 sayılı İş Kanunu m.22/1 ↩