Telafi çalışması için işverenin elinde yalnızca kanundaki sebepler, dört aylık bir süre ve günlük üç saatlik bir sınır vardır. Bunların biri eksikse çalışmanız telafi sayılmaz ve zamlı ücret hesabı başka yoldan yapılır.
Telafi dahil günlük çalışma 11 saati aşamaz ve telafi hafta tatili ya da genel tatil gününe konamaz. Kanuna uygun telafi fazla çalışma sayılmadığı için zam doğurmaz; yıllık izin gibi yasal izinler ise telafi ettirilemez.
İçindekiler8 başlık
Telafi Talimatını Kontrol Etme Sırası
Önce işverenin yazılı ya da sözlü talimatında iki bilgi arayın: çalışmanın hangi sebebe dayandığı ve hangi tarihte başlayacağı. Yönetmelik işverene ikisini de bildirme zorunluluğu getirir.[1] Bu bilgi yoksa talimatı yazıyla istemek hakkınızdır.
İkinci kontrol, sebebin kanundaki listede olup olmadığıdır. Kanun zorunlu nedenle işin durmasını, ulusal bayram ve genel tatil öncesi ya da sonrası işyerinin tatil edilmesini, benzer sebeplerle normal sürenin önemli ölçüde altında çalışılmasını ve işçinin talebiyle izin verilmesini sayar.[2] Sipariş yoğunluğu ya da eleman eksikliği bu listede yoktur.
Telafi talimatında sebep ve başlama tarihi yazmıyorsa, çalışmanın telafi olduğunu göstermek işverene düşer. Talimatın kopyasını saklayın.
Kanundaki Dört Sınır
Kanun metni telafi çalışmasının iki sınırını açıkça yazar:
“Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.”[3]
Buna iki sınır daha eklenir. Telafi, çalışılmayan süreler için dört ay içinde yaptırılır ve bu çalışmalar fazla çalışma ya da fazla sürelerle çalışma sayılmaz.[4] Dört sınırın hepsi tutuyorsa telafi hukuka uygundur ve zam istenemez.
| Sınır | Kontrol sorusu |
|---|---|
| Sebep | Kanundaki sebeplerden biri var mı, işveren bildirdi mi? |
| Süre | Çalışılmayan süreden sonra dört ay geçti mi? |
| Günlük | Telafi dahil toplam gün 11 saati aşıyor mu, telafi tek başına 3 saati aşıyor mu? |
| Gün | Hafta tatili ya da genel tatil gününe denk geliyor mu? |
Dört Ay mı, İki Ay mı?
Kanun işverene çalışılmayan süreler için dört ay tanır, Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir.[5] Yönetmeliğin ilgili maddesi ise yine iki ay yazar ve süreyi sebebin ortadan kalkmasından sonra işyerinin normal çalışma dönemine başlamasından itibaren sayar.[6]
Kanun yönetmelikten üstündür, bu yüzden dört ay esas alınır. Pratikte iki ay içinde biten telafi tartışma çıkarmaz. İki ayı aşan telafiyle karşılaşırsanız önce sürenin hangi tarihten sayıldığını yazılı sorun.
Telafi Çalışmasına Hayır Diyebileceğiniz Haller
Kanuna uygun bir telafi talimatı iş görme borcunuzun parçasıdır. Aşağıdaki hallerde ise talimat kanunun çizdiği çerçevenin dışındadır.
- Sebep listede yok ya da hiç bildirilmedi.
- Telafi, hafta tatili ya da ulusal bayram ve genel tatil gününe konuyor.
- Telafi dahil gün 11 saati geçiyor ya da telafi tek başına günde 3 saati geçiyor.
- Gece döneminde çalışıyorsanız ve telafi gece çalışma süresini 7,5 saatin üstüne çıkarıyor.[7]
- Çalışmadığınız süre, kanundan, iş sözleşmesinden ya da toplu iş sözleşmesinden doğan yasal izninizdi.[8]
Son madde sık gözden kaçar. Yıllık izin ya da sözleşmedeki izin günleri telafi edilecek bir eksiklik değildir.
Kanuna uygun bir telafi talimatına uymamak, işveren tarafından “görevi hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar” gerekçesiyle haklı fesih iddiasına dayanak yapılabilir.[9] Çekincenizi gerekçeli ve tarihli yazın, nedenini kanun maddesiyle belirtin.
Günlük 11 Saat Hesabı: Rakamlı Örnek
Haftada 5 gün, günde 9 saat çalışan bir işçi düşünün. İşyeri iki iş günü tatil edildi ve toplam 18 saat çalışılmadı. İşveren telafi için “günde 3 saat” diyor.
Normal gününüz 9 saat olduğu için telafiye kalan pay 11 eksi 9, yani günde en çok 2 saattir. Üç saatlik telafi günü 12 saate çıkarır ve günlük sınır aşılır. Doğru plan 18 saatin 9 iş gününe yayılmasıdır.
| Günlük normal süre | Telafi için kalan pay | 18 saat kaç günde biter |
|---|---|---|
| 9 saat | 2 saat | 9 gün |
| 8 saat | 3 saat | 6 gün |
| 7,5 saat | 3 saat (kanundaki üst sınır) | 6 gün |
Haftalık toplam 45 saati geçse bile telafi saatleri fazla çalışma sayılmaz. Sözleşmenizde fazla mesai ücrete dahil yazıyorsa 270 saatlik sınır kontrolüne ayrıca bakın. Bu istisna yalnızca kanundaki sınırlar içinde kalan saatler için geçerlidir.
Bordroda Telafi Ücretini Kontrol Etme
Telafi saatleri fazla çalışma sayılmadığı için kanunda ayrı bir zam yoktur. Bordroda asıl bakılacak şey, çalışılmayan günlerin ücretine ne olduğudur. Çalışılmayan süre için ücretiniz ödendiyse telafi saatleri ikinci bir ödeme doğurmaz. Toplantı ya da iş iptali yüzünden bekletildiyseniz o sürenin ücreti için bekleme süresinin ücreti yazısına geçin.
O süre için ücretiniz kesildiyse telafide çalıştığınız saatler kesilen tutarı karşılamalıdır. Bu konuda 64. maddede açık bir hesap kuralı yoktur.
Örnekte aylık brüt 33.030 TL alan işçinin saatlik brüt ücreti 33.030 / 225 ile 146,80 TL çıkar. Telafi sayılmayan 18 saat fazla çalışma olsaydı hesap şöyle olurdu:
| Kalem | Hesap | Tutar (brüt) |
|---|---|---|
| Normal saat ücreti | 33.030 / 225 | 146,80 TL |
| 18 saat, zamsız | 18 x 146,80 | 2.642,40 TL |
| 18 saat, yüzde 50 zamlı | 18 x 146,80 x 1,5 | 3.963,60 TL |
| Zam farkı | 18 x 146,80 x 0,5 | 1.321,20 TL |
Telafi dört sınırı sağlıyorsa 1.321,20 TL’lik fark doğmaz. Sağlamıyorsa bu fark, fazla çalışma hesabının başlangıç noktasıdır.[10] Kendi rakamlarınızla denemek için hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Telafi Kayıtlarını Saklama
Telafi uyuşmazlığında en değerli belgeler, talimat yazısı, giriş çıkış kayıtları ve bordro dökümüdür. Sürelerin belgelenmesi için işverenin tuttuğu kayıtlar da bu hesapta kullanılır.[11] Kayıtlarda telafi saatlerinin ayrı görünmemesi, çalışmanın telafi olarak gösterilmesini zorlaştırır.
- Talimat yazısını ya da mesajını tarihiyle saklayın.
- Çalışılmayan günleri ve telafi edilen saatleri kendi takviminize yazın.
- Her telafi günü için toplam çalışılan saati not edin.
- Bordroda telafi dönemindeki ücret kalemlerini önceki ayla karşılaştırın.
Telafi Çalışması Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu sayfadaki örnekler yöntemi göstermek içindir. İş sözleşmeniz, toplu iş sözleşmeniz ve işyeri kayıtlarınız sonucu değiştirebileceği için kendi durumunuzu bir avukatla da konuşabilirsiniz.
Kaynaklar
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.7/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.64/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.64/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.64/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.64/1 ↩
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.7/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69/3 ↩
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.7/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II-h ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41 ↩
- İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m.9 ↩