Hamilelik nedeniyle işten çıkarılan işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğ edildiği günden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Bu süre kaçarsa işe iade yolu kapanır.
Hamilelik ve doğum geçerli fesih sebebi sayılmaz; işçi ayrımcılık ihtimalini güçlü biçimde gösterdiğinde ispat yükü işverene geçer. İşe iade için işyerinde en az 30 işçi, en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme aranır; bu şartlar yoksa ayrımcılık, kötüniyet, kıdem ve ihbar tazminatı istenebilir.
İçindekiler9 başlık
- Hamilelik Feshinde Kanunun Verdiği Güvence
- Fesih Bildirimini Aldığınız Gün
- Dosyaya Konacak Belgeler
- İş Güvencesi Şartlarının Kontrolü
- Hak Kalemlerinin Rakamlı Dökümü
- Arabuluculuk Başvurusunda Süre ve İçerik
- Dava Sürecinde ve Sonrasında Dikkat Edilecekler
- Başvuru Sırası Kontrol Listesi
- Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hamilelik Feshinde Kanunun Verdiği Güvence
Hamilelik ve doğum, kanunda geçerli fesih sebebi sayılmayan haller arasında sayılır.[1] Ayrıca işveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin bir zorunluluk yoksa iş sözleşmesinin sona ermesinde gebelik nedeniyle farklı işlem yapamaz.[2]
İşveren fesih yazısına hamileliği yazmaz. Genellikle performans, uyumsuzluk ya da kadro daralması gerekçesi gösterir ve mahkemede asıl soru bu gerekçenin gerçek olup olmadığıdır.
Ayrımcılık iddiasında işçi, ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda ispat yükü işverene geçer.[3] Bu yüzden sizin işiniz, hamileliği işverene bildirdiğiniz tarihle fesih tarihi arasındaki bağı belgeyle görünür kılmaktır.
Fesih Bildirimini Aldığınız Gün
İş sözleşmesinin feshi sonucunu doğuracak bildirimler her halde yazılı yapılır.[4] Elinize verilen kağıdı alırken tarihini ve saatini not edin, imzanın yanına yalnızca teslim tarihini yazın ve bir kopyasını saklayın.
İmzadan kaçınırsanız işveren durumu tutanakla tespit eder, bu yüzden imzayı reddetmek süre kaybına karşı sizi korumaz. Feshe itiraz, imzayla değil arabuluculuk başvurusuyla yapılır.
İşveren ikale, istifa dilekçesi ya da ibraname imzalatmak isterse imzalamadan önce belgeyi fotoğraflayın. İstifa ya da ikale imzası, hamilelik nedeniyle fesih iddianızı büyük ölçüde zayıflatır.
Dosyaya Konacak Belgeler
Hamilelik fesih davasında belgeler tarih sırasıyla okunur. Aşağıdaki tablo, her belgenin neyi göstereceğini ve nereden alınacağını özetler. Fesih kötüniyetle yapılmışsa ayrıca kötüniyet tazminatı da gündeme gelebilir.
| Belge | Neyi gösterir | Nereden alınır |
|---|---|---|
| Gebelik raporu ve muayene kayıtları | Hamileliğin başlangıç ve tespit tarihi | Hastane, e-Nabız |
| İşverene bildirimi gösteren yazışma | İşverenin haberdar olduğu gün | Telefon mesajı, e-posta, ekran görüntüsü |
| Fesih bildirimi ve zarf | Fesih tarihi, gerekçe, tebliğ günü | İşveren, PTT, KEP |
| Önceki performans ve uyarı kayıtları | Gerekçenin gerçekten önceden var olup olmadığı | Özlük dosyası, e-posta |
| Bordro ve hizmet dökümü | Ücret, kıdem, sigorta giriş tarihi | e-Devlet, SGK hizmet dökümü |
| Yerinize alınan kişinin ilanı | Kadronun gerçekten daralıp daralmadığı | İş ilanı siteleri, ekran görüntüsü |
| Tanık adları | Hamilelik sonrası değişen tavır | Çalışma arkadaşları |
Özlük dosyası işverendedir ve işveren onu yetkili mercilere göstermekle yükümlüdür.[5] Mahkemeden bu dosyanın getirilmesini isteyebilirsiniz.
İş Güvencesi Şartlarının Kontrolü
İşe iade davası için üç şart birlikte aranır: işyerinde en az 30 işçi çalışması, sizin en az altı aylık kıdeminiz ve belirsiz süreli iş sözleşmesi.[6] Aynı işverenin birden fazla işyeri varsa kıdem ve işçi sayısı hesabında bu işyerleri birleştirilir.[7]
Şartlardan biri eksikse yol değişir ama hak ortadan kalkmaz. Tablo, iki durumda elinizdeki seçenekleri gösterir.
| Durumunuz | Başvuracağınız yol | Dayanak |
|---|---|---|
| 30 işçi, 6 ay kıdem, belirsiz süreli sözleşme var | Bir ay içinde işe iade için arabulucu, sonra iş mahkemesi | m.18, 20, 21 |
| İşyerinde 30’dan az işçi var ya da kıdem 6 aydan az | Dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı, fesih hakkı kötüye kullanılmışsa bildirim süresinin üç katı tazminat | m.5/6, m.17/6 |
| Her iki durumda da | Bir yıl dolmuşsa kıdem tazminatı, bildirim süresi verilmemişse ihbar tazminatı | 1475 m.14, 4857 m.17 |
İşe iade davası açılabiliyorsa kötüniyet tazminatı istenmez, çünkü kötüniyet tazminatı iş güvencesi kapsamı dışında kalan işçiler içindir.[8] Gebelik ayrımcılığı tazminatının işe başlatmama tazminatıyla aynı dosyada birlikte hükmedilip edilmeyeceği konusunda 2023 sonrası bir Yargıtay kararı bulunamadı, bu sorunun dava dilekçesinde ayrıca ele alınması gerekir.
Hak Kalemlerinin Rakamlı Dökümü
Aşağıdaki örnek, brüt aylık ücreti 40.000 TL olan ve 4 yıl çalışmış bir işçiyi gösterir. Tutarlar brüttür ve örnek amaçlıdır, kendi bordronuzdaki giydirilmiş ücretle yeniden hesaplanmalıdır.
| Kalem | Hesap | Tutar (brüt) |
|---|---|---|
| İhbar tazminatı | 3 yıldan fazla kıdemde 8 hafta: 40.000 / 30 x 56 gün | 74.666,67 TL |
| Kıdem tazminatı | Her tam yıl için 30 günlük ücret: 40.000 x 4 | 160.000 TL |
| İşe başlatmama tazminatı | 4 ile 8 aylık ücret | 160.000 ile 320.000 TL |
| Boşta geçen süre ücreti | En çok 4 aylık ücret ve diğer haklar | En çok 160.000 TL |
| Ayrımcılık tazminatı | 4 aya kadar ücret | En çok 160.000 TL |
| Kötüniyet tazminatı (iş güvencesi yoksa) | İhbar süresinin 3 katı: 74.666,67 x 3 | 224.000 TL |
Bu tablodaki üst sınırlar aynı anda toplanacak tutarlar değildir. İşe iade yolunda işe başlatılırsanız peşin ödenen bildirim süresi ücreti ve kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir.[9]
Mahkeme işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini dava tarihindeki ücretinize göre parasal olarak belirler.[10] Dava açıldıktan sonra ücretiniz artmış olsa da hesap dava tarihindeki ücretle yapılır.
Arabuluculuk Başvurusunda Süre ve İçerik
İşe iade için arabulucuya başvuru süresi, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir aydır.[11] HMK’daki süre hesabı kuralına göre ay olarak belirlenen süre, başladığı güne karşılık gelen günün tatil saatinde biter.[12]
Örneğin fesih bildirimi ayın 12’sinde tebliğ edildiyse süre sonraki ayın 12’sinde biter. Son gün resmi tatile denk gelirse süre izleyen ilk iş günü biter, ancak sürenin son gününe bırakmak risklidir.[13]
Arabuluculuk son tutanağı düzenlendikten sonra iş mahkemesinde dava açmak için iki haftanız vardır.[14] Başvuru formunda talebi “feshin geçersizliği ve işe iade” olarak yazın, fesih gerekçesi gösterilmiş olsa da gerçek sebebin hamilelik olduğunu da başvuruya ekleyin.
Arabuluculukta işe başlatma konusunda anlaşılırsa taraflar işe başlatma tarihini, boşta geçen süre ücretinin tutarını ve işe başlatılmazsa ödenecek tazminatın tutarını belirlemek zorundadır. Bu üçü yazılmazsa anlaşma sağlanamamış sayılır.[15]
Dava Sürecinde ve Sonrasında Dikkat Edilecekler
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verir ve karar kesinleşirse, kararın size tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurmanız gerekir. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli sayılır.[16]
İşveren başvurunuzdan sonra bir ay içinde sizi işe başlatmazsa işe başlatmama tazminatı doğar. Hamilelik devam ediyorsa işe başlama tarihini doktor raporunuzla birlikte düşünün, çünkü doğum öncesi ve sonrası 24 haftalık sürede çalıştırılmamanız esastır.[17]
Doğum ve gebelik hallerinde işverenin bildirimsiz fesih hakkı, bildirim süresine altı hafta eklenerek bulunan bekleme süresinden sonra doğar ve bu bekleme kanuni izin süresinin bitiminden başlar.[18] İzin bitince raporla işe dönemeyen işçide işveren bu hükme dayanabilir, bu nedenle rapor sürelerinizi tarihleriyle kayda alın.
Başvuru Sırası Kontrol Listesi
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihini yazın ve bir ay dolacak günü takvime işleyin.
- İkale, istifa ya da ibraname imzalamayın.
- Gebelik raporunu ve işverene bildirim yazışmasını yedekleyin.
- e-Devlet’ten hizmet dökümünüzü ve bordrolarınızı alın.
- İşyerindeki işçi sayısını ve kıdem şartlarınızı doğrulayın.
- Performans gerekçesi varsa hamilelik öncesi kayıt olup olmadığını not edin.
- Tanık adlarını ve olay tarihlerini yazın.
- Süre bitmeden arabuluculuk başvurusunu yapın.
- Son tutanak tarihinden iki hafta sayarak dava tarihini belirleyin.
Hamilelik Nedeniyle İşten Çıkarılan İşçi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi verir, sözleşmenize, işyeri büyüklüğüne ve belgelerinize göre sonuç değişebilir. Süre işlediği için fesih bildirimini aldıktan sonra dosyanızı bir avukata göstermenizde fayda vardır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/3-d ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.5/7 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.109/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.75/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/5 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/4 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.92/2 ↩
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.93/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/7 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.25/I-b son paragraf ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 ↩