Küçülme gerekçesiyle işten çıkarıldıysanız ilk iş fesih bildiriminin tebliğ tarihini kayda geçirmektir, çünkü işe iade için arabulucuya başvuru süresi tebliğden itibaren bir aydır.[1] Küçülme tek başına feshi geçerli yapmaz, işveren kararı ve feshin kaçınılmazlığını kanıtlamak zorundadır.
İşe iade için işyerinde en az otuz işçi, sizde en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme gerekir. Mahkeme kararın somut belgesine, pozisyonun gerçekten kalkıp kalkmadığına ve aynı dönemde işe alım yapılıp yapılmadığına bakar; dava açmasanız da en az bir yıllık çalışmanız varsa kıdem tazminatı, kullandırılmayan bildirim süresi için ihbar tazminatı doğar.
İçindekiler8 başlık
İşe İade Hakkının Doğduğu Üç Şart
Küçülme fesihlerinde işe iade davası açabilmek için üç şartın birlikte bulunması gerekir. Biri eksikse dava yolu kapanır, tazminat hakları ise ayrıca sürer.
- İşyerinde en az otuz işçi çalışıyor olmalı. Aynı işverenin aynı işkolundaki işyerlerinin işçileri toplanarak sayılır.
- Sizin en az altı aylık kıdeminiz olmalı. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
- Sözleşmeniz belirsiz süreli olmalı ve işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ya da çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili olmamalısınız.[2]
İşçi sayısını bilmiyorsanız SGK işyeri kaydı ve bordrolardaki sigortalı sayısı en güvenilir göstergedir. Bildirimde “işyerinde otuzdan az işçi var” denmesi, işverenin sayıyı doğru gösterdiği anlamına gelmez.
Fesih Bildiriminde Kontrol Edilecek Altı Nokta
Bildirim yazılı olmalı ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde göstermelidir.[3] “Ekonomik koşullar nedeniyle” gibi tek satırlık ifade, hangi kararın alındığını göstermez.
| Kontrol | Sağlam gerekçe | Zayıf gerekçe işareti |
|---|---|---|
| Karar | Tarihli yönetim kurulu kararı, organizasyon şeması değişikliği | Karar belgesi yok, yalnız “küçülüyoruz” sözü |
| Pozisyon | Sizin işinizin ortadan kalktığı gösteriliyor | Aynı iş başka kişiye veriliyor |
| Seçim | Neden sizin seçildiğiniz ölçütle anlatılıyor | Ölçüt yok, kıdemli işçi çıkarılmış, yeni işçi tutulmuş |
| Alternatif | Başka bölüm, ücretsiz izin, çalışma saati düzenlemesi denenmiş | Bunlardan hiçbiri sorulmamış |
| Sonrası | Kadro doldurulmuyor | Haftalar içinde ilan açılıyor |
| Yazılı bildirim | Sebep açık ve kesin | Sebep yok ya da genel |
Bu tablodaki “zayıf” kutular tek başına davayı kazandırmaz. Mahkeme hepsini birlikte değerlendirir ve ispat yükü işverendedir.[4]
Mahkemenin Baktığı Olgular
Yargıtay’a ulaşan bir uyuşmazlıkta işveren, yeniden yapılanma nedeniyle satış müdürünün iş sözleşmesini feshetmişti. İlk derece mahkemesi davayı kabul etti, çünkü işgücü fazlalığı somut olarak gösterilememişti ve şirket bir yandan işçi çıkarırken öbür yandan işçi alıyordu. Gerekçe küçülme değil düşük performanssa kontrol sırası değişir; performans gerekçesiyle çıkarılanların yapacakları ona göre sıralanmıştır.
İstinaf mahkemesi de yeniden yapılanmaya ve küçülmeye dair somut veri bulunmadığını, işçiye başka görev ya da eğitim imkanı sunulmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetti. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kararı onadı.[5]
Bu karardan çıkan pratik sonuç şudur: şirketin çıkış listesi ile aynı dönemdeki işe alım listesi yan yana konduğunda, küçülme iddiası çoğu zaman sınanır. Kendi dosyanızda da bu iki listeyi karşılaştıracak kayıtları toplayın.
Fesih Sonrası Süre Takvimi
Süreler hak düşürücüdür, kaçırılırsa işe iade hakkı kaybolur. Aşağıdaki sıra, bildirimin tebliğ edildiği günden başlar.
- Tebliğden itibaren bir ay: işe iade talebiyle arabulucuya başvuru.[6]
- Son tutanaktan itibaren iki hafta: anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava.
- Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü: işe başlamak için işverene başvuru.[7]
- İşverenin işe başlatma süresi: başvurunuzdan sonra bir ay.
Örnek: bildirim 10 Mart günü elinize geçtiyse arabulucuya başvurunun son günü 10 Nisan olur. Son güne bırakmak yerine bildirimi aldığınız hafta içinde başvurmak, tatil ve sistem arızası gibi riskleri ortadan kaldırır.
Dava Sonrası Alacaklar
Feshin geçersizliği tespit edilir ve işveren sizi işe başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığınız süre için en çok dört aylık ücret ve diğer haklar verilir.[8]
Dava açmasanız bile küçülme feshinde, kusurunuz olmadığı için, en az bir yıllık çalışmanız varsa kıdem tazminatı doğar. İhbar süresi kullandırılmadıysa ihbar tazminatı da istenir. Dava açmayı düşünüyorsanız önce iş güvencesi şartlarını kontrol edin.
| Çalışma süresi | İhbar (bildirim) süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 aydan 1,5 yıla kadar | 4 hafta |
| 1,5 yıldan 3 yıla kadar | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler en az sayılardır, sözleşmeyle artırılabilir.[9]
Toplu Çıkarma Bildirimi Eşikleri
İşveren bir ay içinde belirli sayıda işçiyi çıkarıyorsa, otuz gün önceden bölge müdürlüğüne, Türkiye İş Kurumuna ve işyeri sendika temsilcilerine yazılı bildirim yapmak zorundadır. Eşikler işyerindeki işçi sayısına göre değişir.[10]
| İşyerindeki işçi sayısı | Toplu çıkarma sayılan en az çıkış |
|---|---|
| 20 ile 100 arası | 10 işçi |
| 101 ile 300 arası | İşçi sayısının yüzde onu |
| 301 ve üzeri | 30 işçi |
Bildirim yapılmış olması geçerli neden aranmasını ortadan kaldırmaz. İşveren toplu çıkarma hükümlerini işe iade korumasını aşmak için kullanamaz.[11]
Toplanacak Belgeler
Küçülme iddiasını sınayacak kayıtlar işyerinde kaldıkça ulaşması zorlaşır. Aşağıdakileri fesihten önce ya da hemen sonra elinize alın.
- Fesih bildirimi ve tebliğ kaydı (KEP, noter, e-posta ya da teslim imzası).
- e-Devlet SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış kodu.
- Son on iki ayın bordroları ve görev tanımınızı gösteren yazılar.
- Çıkış öncesi ve sonrasındaki iş ilanlarının görüntüsü, tarihli olarak.
- Aynı birimde çalışıp çıkarılan ve çıkarılmayan işçilerin isimleri, kıdemleri ve görevleri.
- Size önerilen ya da önerilmeyen başka pozisyon, ücretsiz izin ve kısa çalışma yazışmaları.
Bu kayıtları edinirken işyerinin gizli belgelerini kopyalamayın. Kendi bordronuz, kendi yazışmalarınız ve herkese açık ilanlar yeterli başlangıçtır. Ek belgeler dava sürecinde mahkeme aracılığıyla istenebilir.
Küçülme Nedeniyle Fesih Hakkında Sık Sorulan Sorular
İşçilerin bu konuda en çok sorduğu beş soru ve cevapları:
Burada yazılanlar genel bilgidir. İşyerinde gerçek bir küçülme olup olmadığı belgelere göre değiştiğinden, süreler dolmadan dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.18/1 ve son fıkra ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.19/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/2 ↩
- Y. 9. HD, E.2024/11104 K.2024/12311, 23.09.2024. Gerekçeler ilk derece ve istinaf mahkemelerine aittir, Yargıtay 6100 sayılı Kanun m.370/1 uyarınca onama kararı vermiştir. ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.20/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/6 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.21/1-3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.17/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.29/1-2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.29/son ↩