İş kazasında SGK rücu davası, Sosyal Güvenlik Kurumunun kazadan sonra size yaptığı ödemeleri kusurlu işverenden ya da kazaya yol açan üçüncü kişiden geri istediği davadır. Bu davada işçi davalı değildir ve Kurumun size bağladığı gelir, dava sürerken de ödenmeye devam eder. Rücu davası sizi doğrudan değil, kendi tazminat davanızdaki hesap üzerinden ve ölümlü kazalarda ailenizin durumu üzerinden etkiler.
Kazada ağır kusurunuz ya da kasıtlı hareketiniz varsa Kurum ödeneği veya geliri rücu davasıyla değil, kanunda sayılan hallerde doğrudan azaltarak öder; sıradan dikkatsizlik bu kapsama girmez. Ölümlü kazada ölen çalışan kusurlu olsa bile Kurum ailesine rücu edemez. İşveren rücu borcunu rızanız olmadan ücretinizden kesemez; sigortasız çalışsanız bile kazadan doğan gelir ve ödenekleriniz Kurumca ödenir.
İçindekiler8 başlık
- SGK Rücu Davasının Tarafları ve İşçinin Konumu
- Kazadan Sonra SGK’nın İşçiye Yaptığı Ödemeler
- İşçinin Kendi Kusurunun Gelire Etkisi
- Ölümlü İş Kazasında Ailenin Korunması
- Tazminat Davasında SGK Gelirinin Düşülmesi
- Sigortasız Çalışan İşçinin Kazası
- Rücu Davası Sürerken İşçinin Kontrol Listesi
- SGK Rücu Davası Hakkında İşçilerin Sorduğu Sorular
SGK Rücu Davasının Tarafları ve İşçinin Konumu
Kanun rücu hakkını iki muhataba yöneltir. Kaza işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışıyla olmuşsa Kurum, ödediklerini ve bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değerini işverenden ister.[1] Kaza üçüncü bir kişinin kusuruyla olmuşsa, örneğin servis aracına başka bir araç çarpmışsa, bu değerin yarısı o kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu edilir.[2]
Kazada yaralanan sigortalının kendisine rücu eden bir hüküm kanunda bulunmaz. Yani Kurum, size ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini ya da sürekli iş göremezlik gelirini “kusurluydun” diyerek rücu davasıyla sizden geri istemez. İşçinin kusurunun sonucu başka bir yerde, gelirin kendisinde ortaya çıkar.
İlk peşin sermaye değeri, Kurumun size ömür boyu ödeyeceği gelirin bugünkü toplam karşılığıdır. Rücu davasında da sizin tazminat davanızda da hesabın merkezinde bu rakam durur.
Kazadan Sonra SGK’nın İşçiye Yaptığı Ödemeler
Rücu davası, Kurumun önce size ödeme yaptığı, sonra parayı işverenden aradığı bir düzenin ikinci adımıdır. Sırayı bilmek, davanın neden size dokunmadığını anlamayı kolaylaştırır. Kaza SGK’ya bildirilmemişse önce iş kazası bildiriminin nasıl yapıldığına bakmak gerekir.
| Ödeme | Ne zaman doğar | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | Kurumca yetkilendirilen hekimden istirahat raporu alındığında, raporlu her gün için | 5510 m.18 |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 olarak tespit edildiğinde | 5510 m.19 |
| Ölüm geliri, cenaze ödeneği | Kaza sonucu ölümde hak sahiplerine | 5510 m.20 |
İşveren kazayı Kuruma üç iş günü içinde bildirmezse, bildirim tarihine kadar size ödenecek ödenek ayrıca işverenden tahsil edilir.[3] Bu da sizin ödeneğinizi kesen bir durum değildir, borç işverenin üzerine geçer.
İşçinin Kendi Kusurunun Gelire Etkisi
Kazada sizin de payınız varsa Kurum gelirinizi rücu davasıyla değil, kanunun saydığı hallerde doğrudan eksilterek öder. Ödeneği ve geliri azaltan (a) ve (b) bentleri ceza sorumluluğu olmayanlara uygulanmaz; hükümler her kusur için değil, belirli ağırlıktaki davranışlar için öngörülmüştür.[4]
- Hekimin tedbir ve tavsiyelerine kabul edilebilir bir mazeret olmadan uymayıp tedaviyi uzatan ya da iş göremezliği artıran sigortalının ödenek veya geliri dörtte birine kadar azaltılır.
- Ağır kusuru yüzünden kazaya uğrayan sigortalının ödenek veya geliri, kusur derecesine göre üçte birine kadar azaltılır.
- Kasıtlı hareketiyle kazaya uğrayan ya da Kurumun yazılı bildirimine rağmen önerilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalıya yarısı ödenir.
- Hekimden çalışabilir belgesi almadan işe dönen sigortalıya o dönem için geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez; bu belge alınmadan ödenmiş olan ödenek ise yersiz ödeme tarihinden itibaren geri alınır.
Sıradan bir dikkatsizlik bu listeye girmez. Ağır kusur iddiası varsa, olayın kusur raporlarında nasıl anlatıldığı ve tedavi kayıtlarınız bu yüzden önem taşır. Hangi davranışa kime kusur yazıldığının somut örnekleri iş kazasında kusur örnekleri tablosunda bulunur.
Ölümlü İş Kazasında Ailenin Korunması
İş kazasında ölen sigortalı kendisi kusurlu olsa bile Kurum, ailesine bağladığı gelir ve yaptığı ödemeler için hak sahiplerine rücu edemez. Aynı kural, kazanın oluşumunda kusuru bulunan hak sahibi için de geçerlidir.[5]
Yargıtay bu engelin işverenin rücu borcunu da daralttığını açıkça söyledi. Arıtma tesisinde kuyuya inen üç çalışanın gazdan öldüğü bir dosyada, ölenlerden birine de kusur verilmiş ve işveren bu çalışanın hak sahiplerine bağlanan gelirlerin %85’inden sorumlu tutulmuştu.
Yargıtay, işverenin iç ilişkide kusurlu çalışanın hak sahiplerine başvuramayacağı için o çalışana ait kusur payından da sorumlu tutulamayacağını belirterek kararı bozdu.[6]
Sonuç olarak aile, ölen yakınının kusuru yüzünden Kurumdan aldığı geliri geri ödemekle karşılaşmaz. Ölen çalışana düşen kusur payı, işverenden istenebilecek rücu tutarını küçültür.
Tazminat Davasında SGK Gelirinin Düşülmesi
Rücu davasının işçiyi en çok ilgilendiren yanı, işverene karşı açtığınız maddi tazminat davasındaki hesaptır. Mahkeme, aynı zararın iki kez ödenmemesi için Kurumun bağladığı gelirin rücu edilebilir kısmını tazminatınızdan düşer. Kısmen ya da tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ise zarardan indirilemez.[7]
Rakamlı Örnek
Varsayımsal bir dosyada işgücü kaybınızın toplam maddi zararı bilirkişice 1.000.000 TL hesaplanmış, işveren %70, siz %30 kusurlu bulunmuş olsun. Kurumun bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri 400.000 TL olsun.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| İşverenin kusuruna düşen zarar | 1.000.000 x %70 | 700.000 TL |
| Gelirin rücu edilebilir kısmı | 400.000 x %70 | 280.000 TL |
| Size kalan maddi tazminat | 700.000 – 280.000 | 420.000 TL |
Gelirin kalan 120.000 TL’lik kısmı sizin kusurunuza düşer ve Kurum bunu kimseden geri alamaz. Bu kısım tazminatınızdan da düşülmez, çünkü rücu edilemeyen ödemedir.
Düşülen gelirin doğru oranla hesaplanması gerekir. Kurumun ilk raporda %13,1 kabul ettiği iş göremezlik oranı mahkemede Adli Tıp kurullarıyla %6,2 olarak belirlenen bir dosyada, %10’un altında gelir bağlanamayacağı halde %13,1 üzerinden bağlanan gelirin işveren kusuru karşılığının tazminattan düşülmesi hatalı bulundu ve karar bozuldu.[8]
Sigortasız Çalışan İşçinin Kazası
İşe giriş bildirgeniz süresinde verilmemiş olsa bile, kazadan doğan gelir ve ödenekleriniz Kurumca ödenir. Kurum bu durumda yaptığı bütün masrafları ve gelirin ilk peşin sermaye değerini, işverenin kusuru aranmaksızın işverene ödettirir.[9]
Kayıt dışı çalışan bir işçinin “sigortam yoktu, bir şey alamam” diye düşünmesi bu yüzden yanlıştır. Önce çalıştığınızın tespiti gerekir, sonra Kurum ödemeyi yapar ve yükü işverene aktarır. Bu kural kendi adına çalışan (4/b) sigortalıları kapsamaz, onlar için bildirim süresi kaçırılırsa ödeme yapılmaz.[10]
Rücu Davası Sürerken İşçinin Kontrol Listesi
Kurumun açtığı dava sizin davanız değildir, ama orada üretilen kusur raporu ve belgeler kendi dosyanıza da taşınabilir. Aşağıdaki adımlar tazminat hesabınızı korumaya yöneliktir. Dilekçede kusur itirazının nasıl yazılacağı iş kazası tazminat dilekçesi örneğinde görülebilir.
- Sürekli iş göremezlik oranınızı gösteren Kurum Sağlık Kurulu kararının ve gelir onay yazısının bir örneğini saklayın.
- Kendi tazminat davanızda Kurumdan bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin sorulmasını isteyin, hesap raporunda hangi oranın kullanıldığını kontrol edin.
- Aynı kaza için açılmış rücu ve ceza dosyası varsa esas numaralarını dilekçenize yazın, kusur raporları arasında çelişki varsa giderilmesini isteyin.
- Ölümlü kazada aile olarak Kurumdan gelen herhangi bir geri ödeme talebinin hangi maddeye dayandığını yazılı olarak sorun.
- Kazayı gören iş arkadaşlarının adını ve telefonunu kaybetmeyin, tanık olarak hem Kurumun hem sizin dosyanızda çağrılabilirler.
İşveren, rücu davasında ödediği parayı sizin ücretinizden kesemez. İşçiden olan alacağını ücret borcuyla takas etmesi için işçinin rızası gerekir, istisna yalnız işçinin kasten verdiği ve yargı kararıyla sabit zarardır.[11]
SGK Rücu Davası Hakkında İşçilerin Sorduğu Sorular
Aşağıdaki cevaplar rücu davasının işçi ve aile tarafına bakan yönlerini özetler.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir, kazanın oluşu ve kusur raporları her dosyada farklı sonuç doğurabilir. Gelirinizin ya da tazminat hesabınızın doğruluğundan emin değilseniz belgelerinizle bir avukata danışmanız yerinde olur.
Kaynaklar
- 5510 sayılı Kanun m.21/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/4 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.22/1 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.21/5 ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2024/6520 K.2025/566, 14.01.2025 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.55/1 ↩
- Yargıtay 10. HD, E.2025/12994 K.2026/1988, 25.02.2026 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.23/1-2 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.23/3 ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.407/2 ↩