İşçinin izin hakları, İş Kanunu’nda tek bir maddede değil, yıllık izin, tatil günleri, olaya bağlı izinler ve analık izinleri olarak dağınık biçimde düzenlenir. Hangisinin ücretli, hangisinin ücretsiz olduğunu bilmeden talep yazmak, ret cevabı almanın en kolay yoludur.
Yıllık ücretli izin hizmet süresine göre en az 14, 20 veya 26 gündür; evlenme, evlat edinme ve yakının ölümünde 3 gün, eşin doğumunda 10 gün ücretli izin verilir. Doğum izni toplam 24 haftadır ve bu sürede ücret yerine SGK ödenek verir; kanuni haller dışında ücretsiz izin işverenin onayına bağlıdır.
Düzenli ve Olaya Bağlı İzinlerin Haritası
Bu tablo her çalışanı ilgilendiren yıllık izin ve tatil günlerini, ardından evlilik, ölüm gibi olaylara bağlı izinleri sıralar. Süreler kanundaki asgari sürelerdir, sözleşme daha fazlasını verebilir. Önel sürecinde doğan iş arama izninin kaç saat tuttuğu iş arama izni hesap tablosunda görülebilir.
| İzin | Dayanak | Süre | Ücret | Talep yolu |
|---|---|---|---|---|
| Yıllık ücretli izin | 4857 m.53, 57 | Hizmet süresine göre en az 14, 20 veya 26 gün (18 yaş altı ve 50 yaş üstü işçilerde en az 20 gün) | Ücretli, izne çıkmadan önce ödenir | İşyerinde 1 yıl dolunca talep, yazılı talep önerilir |
| Hafta tatili | 4857 m.46 | 7 günde kesintisiz en az 24 saat | Ücretli, çalışılmayan gün için de tam ödenir | Talep gerekmez, iş günlerini çalışmak yeter |
| Ulusal bayram ve genel tatil | 2429 m.2, 4857 m.44, 47 | Kanundaki resmi gün sayısı | Çalışmazsanız ücret tam, çalışırsanız ayrıca bir günlük ücret | Sözleşmede hüküm yoksa çalışma için onayınız aranır |
| Evlenme | 4857 Ek m.2/1 | 3 gün | Ücretli | Davetiye veya nikah belgesiyle yazılı bildirim |
| Evlat edinme | 4857 Ek m.2/1 | 3 gün | Ücretli | Evlat edinme belgesiyle |
| Ölüm (anne, baba, eş, kardeş, çocuk) | 4857 Ek m.2/1 | 3 gün | Ücretli | Ölüm belgesi önerilir |
| Eşin doğum yapması (babalık) | 4857 Ek m.2/1 | 10 gün | Ücretli | Doğum belgesiyle |
| Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi | 4857 Ek m.2/2 | Yılda toptan veya bölümler halinde 10 güne kadar | Ücretli | Hastalık raporuna dayanır, çalışan ebeveynden yalnız biri kullanır |
Kanun bu izni, en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak tanır. Rapor olmadan talep zorlaşır.[1]
Kanun listeyi dar tutar. Kayınvalide, büyükanne ya da amca gibi yakınlar için kanuni ölüm izni yoktur ve bu günler sözleşmeye veya işverenin takdirine bağlıdır.
Analık, Bakım ve Diğer Durumlara Bağlı İzinler
İkinci tablo doğum ve çocuk bakımı izinlerini, ardından iş arama, yol, askerlik ve rapor gibi tek tek aranan durumları gösterir. Babalık iznini nasıl kullanacağınızı merak ediyorsanız eşi doğum yapan işçinin izin adımları işinizi görür. Burada "ücretli" sözcüğü sık yanlış anlaşıldığı için ücretin kimden geldiği ayrıca belirtilmiştir.
| İzin | Dayanak | Süre | Ücret | Talep yolu |
|---|---|---|---|---|
| Doğum izni (kadın işçi) | 4857 m.74/1, 5510 m.18/1-c | Doğumdan önce 8, sonra 16 hafta, toplam 24 hafta | Ücret yerine SGK ödenek verir (doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün prim bildirilmiş olması aranır, çoğul gebelikte öncesine 2 hafta eklenir) | Hekim raporuyla |
| Evlat edinene analık hali izni | 4857 m.74/1 | 3 yaşını doldurmamış çocukta tesliminden itibaren 8 hafta | Kanunda ücret hükmü yok, SGK ödenek koşulu ayrıca kontrol edilir | Teslim belgesiyle yazılı talep |
| Hamilelikte periyodik kontrol | 4857 m.74/4 | Kontrol saatleri | Ücretli | Randevu belgesiyle |
| Doğum sonrası ücretsiz izin | 4857 m.74/6 | 24 haftalık sürenin sonunda 6 aya kadar | Ücretsiz | İsteğe bağlı, yazılı talep önerilir |
| Doğum sonrası yarım çalışma | 4857 m.74/2 | 60, 120 veya 180 gün (doğum sırasına göre, çoğul doğumda 30 gün eklenir, engelli çocukta 360 gün) | Yarım çalışma ücretsiz izindir | İzin bitiminden itibaren, istek üzerine, yazılı talep önerilir |
| Süt izni | 4857 m.74/7 | 1 yaşından küçük çocuk için günde 1,5 saat | Ücretli, çalışma süresinden sayılır | İsteğe bağlı, saatleri işçi belirler, yazılı bildirim önerilir |
| Koruyucu aile izni | 4857 m.74/1 (7578 ile eklendi) | Teslimden sonra 10 gün | Ücretsiz | İsteğe bağlı, yazılı talep |
| Yeni iş arama izni | 4857 m.27 | İhbar süresinde günde en az 2 saat | Ücretli, kesinti yapılamaz | Fesih bildirimi sonrası talep |
| Yolculuk izni | 4857 m.56/6 | Yıllık izin için toplam 4 güne kadar | Ücretsiz | İzin yeri belgelenerek talep |
| Manevra, silah altına alma ve kanundan doğan ödev (muvazzaf askerlik hariç) | 4857 m.31 | Manevra veya silah altına alınma ve kanundan doğan ödevlerde: bekleme süresi, işe başlamış 1 yıl için 2 ay, fazla her yıl için 2 gün (en çok 90 gün) | Bekleme süresinde ücret işlemez | Ödev bitince 2 ay içinde işe başvuru |
| Hastalık raporu istirahati | 5510 m.18 | Rapordaki süre | SGK geçici iş göremezlik ödeneği (üçüncü günden başlar, önceki bir yılda en az 90 gün prim şartı) | Yetkili hekim raporu, işverene bildirim |
Doğum iznindeki 24 hafta ve eşin 10 günlük izni 7578 sayılı Kanunla geldi. Eski rehberlerde yazan 16 haftalık doğum izni ve 5 günlük babalık izni artık geçerli değildir.[2]
Doğum sonrası 6 ay, yarım çalışma, koruyucu aile ve yolculuk izni gibi kanuni haller dışında ücretsiz izin için kanunda genel bir hak yoktur. İşçi talep edebilir, ancak işverenin onayı olmadan kullanamaz.
İzin Talebinin Ortak Usulü
Kanun izin talebi için özel bir form öngörmez, ancak bazı izinlerde rapor gibi belge arar. Yazılı talep ispat bakımından işinizi görür. Tarih, izin türü, başlangıç ve bitiş günü ile dayanak belgeyi tek sayfada yazın.
Elden teslim ediyorsanız kopyaya imza ve tarih attırın. Elektronik posta ile gönderiyorsanız gönderdiğiniz mesajı saklayın.
Sık Karıştırılan Noktalar
İzin haklarındaki uyuşmazlıkların büyük bölümü birkaç tekrarlayan yanlış anlamadan çıkar.
- Ücretli izin ile ücretsiz izin farklı haklardır. Evlilik ve ölüm izni ücretlidir, doğum sonrası 6 aylık izin ücretsizdir.
- Hafta tatili yıllık izin değildir. İzin süresine rastlayan hafta tatili, bayram ve genel tatil günleri yıllık izinden sayılmaz.[3]
- İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli veya ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez.[4]
- Doğum izninde ödenek şartları (doğumdan önceki bir yılda 90 gün prim) sağlanmışsa ücret yerine SGK ödenek verir.
- Evlilik izni ile yıllık izin birbirinden bağımsızdır. Evlilik izni için bir yıllık kıdem aranmaz.
İzin Haklarını Kontrol Listesi
Bir izin talebi yazmadan önce şu sırayla ilerleyin.
- İzin türünü ve dayanak maddeyi tablodan belirleyin.
- Ücretli mi, ücretsiz mi olduğunu ve ücretin kimden geleceğini netleştirin.
- Gerekli belgeyi (rapor, davetiye, ölüm veya doğum belgesi) hazırlayın.
- Başlangıç ve bitiş tarihini yazılı talepte belirtin.
- Talebi imza karşılığı veya kayıtlı yolla teslim edin.
- Cevap ret yönündeyse gerekçeyi yazılı isteyin.
İzin Hakları Hakkında Sık Sorulanlar
Bu yazı kanundaki asgari hakları genel olarak anlatır, işyerinizin sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi daha geniş hak verebilir. İznin reddedildiği ya da ücretin ödenmediği durumlarda elinizdeki belgelerle bir avukattan görüş almanız yerinde olur.