Yarım çalışma talebi dilekçesi, doğum sonrası analık izni biten kadın işçinin ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonrakilerde 180 gün boyunca haftalık sürenin yarısı kadar çalışmak için işverene verdiği yazılı istektir. İşveren bu isteği reddedemez, çalışılmayan yarı için de İşsizlik Sigortası Fonundan ödenek alınır.[1]
Yarım çalışma bittikten sonra çocuk okul çağına gelene kadar kısmi süreli çalışma da istenebilir. Bu talep en az bir ay önce yazılı yapılır ve işveren, yönetmelikte sayılan sınırlı işler dışında talebi karşılamak zorundadır; bir ay içinde cevap gelmezse talep dilekçedeki tarihte geçerli olur.
Doğum Sonrası İki Ayrı Çalışma Talebi
Yarım çalışma ile kısmi süreli çalışma aynı şey değildir. Birincisi kısa süreli bir ücretsiz izin hakkıdır, ikincisi ise iş sözleşmesinin çalışma süresini uzun dönem için değiştirir.
| Ölçüt | Yarım çalışma izni | Kısmi süreli çalışma |
|---|---|---|
| Dayanak | İş K. m.74/2 | İş K. m.13/5 ve Yönetmelik 23024 |
| Kim isteyebilir | Doğum yapan kadın işçi, 3 yaşından küçük çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçi | Ebeveynlerden biri (eşin de çalışması şartıyla) |
| Süre | 60 / 120 / 180 gün, çoğul doğumda +30 gün, engelli doğumda 360 gün | İzinlerin bitiminden mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi izleyen ay başına kadar |
| Haftalık çalışma | Haftalık sürenin yarısı (45 saatte 22,5 saat) | Emsal çalışmanın en çok üçte ikisi (45 saatte 30 saat) |
| Bildirim süresi | Kanunda yok | En az bir ay önce yazılı |
| Gelir desteği | Günlük brüt asgari ücret tutarında ödenek | Yok, ücret çalışılan saate göre |
7578 sayılı Kanunla doğum sonrası analık izni 16 haftaya çıktı, yarım çalışma süreleri ise değişmedi.[2] Yarım çalışma doğumdan sonraki 16. haftanın bitiminde başlar. Kısmi çalışma yönetmeliği hala “doğumdan sonra sekiz hafta” der, burada kanun uygulanır.
Yarım çalışma döneminde süt izni kullanılmaz. Süt izni, tam ya da kısmi çalışmaya geçtikten sonra çocuk bir yaşını doldurana kadar devam eder.
Talep Takvimi ve Belge Sırası
Doğru sıra hem izin günü hem ödenek günü kaybını önler. Aşağıdaki takvim ilk doğum ve tek çocuk için kurulmuştur.
- Analık izni bitmeden önce: yarım çalışma dilekçesini iki nüsha verin, birine alındı tarihi ve imza attırın. Nüfus kayıt örneğini ekleyin.
- Analık izninin bittiği gün: yarım çalışma başlar. İşverenden İŞKUR’a verilecek yarım çalışma belgesini isteyin.
- İzin bitiminden itibaren 30 gün içinde: İŞKUR’a ödenek başvurusu yapın. Geciken her gün ödenek süresinden düşülür.
- Yarım çalışmanın bitmesinden en az bir ay önce: kısmi süreli çalışma isteyecekseniz ikinci dilekçeyi verin. Eşinizin çalıştığını gösteren belgeyi ekleyin.
- Dilekçeden sonraki bir ay içinde: işverenin yazılı cevabını bekleyin. Cevap gelmezse talep, dilekçede yazdığınız tarihte geçerli olur.
Ödenek için doğum tarihinden önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması gerekir. Bu şart tutmazsa yarım çalışma hakkı yine kullanılır, yalnız ödenek bağlanmaz.[3]
Yarım Çalışma Talebi Dilekçesi Örneği
Dilekçede doğum tarihi, kaçıncı doğum olduğu, başlangıç tarihi ve haftalık çalışma düzeni açıkça yazılmalıdır. İşverenden SGK bildirimi ve İŞKUR belgesi istemek, ödenek başvurusunun gecikmesini önler. Çocuk evlat edinildiyse başlangıç tarihinin nasıl yazılacağı evlat edinen işçi yazısında yanıtlanıyor.
[Tarih]
[İŞVEREN UNVANI]
[İnsan Kaynakları / Personel Birimi]
Adı Soyadı: [Ad Soyad]
T.C. Kimlik No: [………..]
Birimi ve Görevi: [………..]
Konu: Analık izni sonrası yarım çalışma izni talebi
[Doğum tarihi] tarihinde [birinci / ikinci / üçüncü] çocuğumu doğurdum. Doğum sonrası analık iznim [bitiş tarihi] tarihinde sona erecektir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca [bitiş tarihini izleyen gün] tarihinden başlamak üzere [60 / 120 / 180] gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanmak istiyorum. Bu dönemde [her iş günü saat ….. ile ….. arasında / haftanın ….. günlerinde] çalışmayı talep ediyorum.
4447 sayılı Kanun’un ek 5. maddesindeki ödenek başvurusunu süresi içinde yapabilmem için yarım çalışma belgemin düzenlenmesini ve sigorta bildirimlerimin bu döneme uygun yapılmasını rica ederim.
[Ad Soyad]
[İmza]
Ek: Nüfus kayıt örneği
Kısmi Süreli Çalışma Talebi Dilekçesi
Yönetmelik bu dilekçede üç unsuru zorunlu tutar: başlama tarihi, her gün çalışılacaksa giriş ve çıkış saatleri, belirli günlerde çalışılacaksa o günler.[4] Eşin çalıştığını gösteren belge eklenmezse talep eksik sayılır.
[Tarih]
[İŞVEREN UNVANI]
[İnsan Kaynakları / Personel Birimi]
Adı Soyadı: [Ad Soyad]
T.C. Kimlik No: [………..]
Birimi ve Görevi: [………..]
Konu: Çocuk bakımı amacıyla kısmi süreli çalışma talebi
[Çocuğun doğum tarihi] doğumlu çocuğum için kullandığım [analık / yarım çalışma / ücretsiz] iznim [tarih] tarihinde bitecektir. Eşim [işyeri adı] bünyesinde çalışmaktadır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 13. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca [başlama tarihi] tarihinden itibaren haftada […..] saat kısmi süreli çalışmak istiyorum. Çalışma düzenim olarak [her iş günü saat ….. ile ….. arası / ….. ve ….. günleri] tercih ediyorum.
Talebimin yönetmelikte öngörülen bir aylık süre içinde yazılı olarak cevaplanmasını rica ederim.
[Ad Soyad]
[İmza]
Ek: Eşin çalıştığını gösteren belge (SGK hizmet dökümü veya işyeri yazısı)
Kısmi süreden tama dönmek de bir ay önceden yazılı bildirime bağlıdır. Tam süreye dönen işçi aynı çocuk için bu hakkı bir daha kullanamaz.[5]
İşverenin Öne Sürebileceği Ret Sebepleri
Yarım çalışma izninde işverenin ret yetkisi yoktur, kanun izni işçinin isteğine bağlar. Kısmi süreli çalışmada ise yönetmeliğin saydığı sınırlı haller dışında talep karşılanmak zorundadır. Yarım çalışmaya geçmeden ücretsiz izin kullanıyorsanız prim ve kıdeme etkisi doğum sonrası ücretsiz izin yazısında anlatılıyor.
| İşverenin gerekçesi | Geçerli mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Personel yetersiz, ileride değerlendiririz | Hayır, iş aşağıdaki dört gruptan değilse | Yönetmelik m.11-12 |
| Görev nöbetli sağlık işi, sürekli postalı sanayi işi, bir yıldan kısa mevsimlik iş ya da haftaya bölünemeyen iş | Evet, bu işlerde işveren onayı gerekir | Yönetmelik m.12/1 |
| Eşiniz çalışmıyor | Evet, eşin ağır hastalığı, tek başına velayet ve tek başına evlat edinme hariç | İş K. m.13/5, Yönetmelik m.10 |
| Aynı çocuk için kısmi çalışıp tama döndünüz | Evet | İş K. m.13/5 |
| Talep bir ay önceden yapılmadı | Ret sebebi değil, işveren bir aylık süreyi kullanabilir | Yönetmelik m.8/3, m.11/1 |
Yargıtay, hastanede sekreter olarak çalışan işçinin kısmi çalışma talebine “pandeminin seyrine göre ileride tekrar değerlendirilecek” diye verilen cevabı ve ardından gelen olumsuz yazıyı hukuka aykırı bulan kararı onadı. İşçinin işinin işveren onayı gerektiren gruplardan olmadığı tespit edilmişti, karar yalnız harç yönünden düzeltildi.[6] Ertelemeli bir cevap da bu yüzden ret sonucunu doğurur.
İşveren bir ay içinde hiç cevap vermezse talep dilekçenizdeki tarihte geçerlilik kazanır. Bunun için o tarihte işe kısmi düzende gelip iş görme edimini sunmanız gerekir, sunarsanız talep geçerli fesih nedeni sayılmaz.[7]
Ret yazısını, alındı imzalı dilekçe nüshasını ve yazışmaları saklayın. Bu belgeler hem Çalışma ve Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne şikayette hem de açılacak bir tespit davasında ilk delildir. Doğum izninin kendisi için yazılacak dilekçeler doğum izni dilekçesi yazısında hazır metin olarak verilir.
Ücret, Ödenek ve SGK Prim Günü Hesabı
Yarım çalışmada işveren yalnız çalışılan yarının ücretini öder, ödenek ise yarım çalışma gününün yarısı kadar gün için verilir. Örnek, brüt 45.000 TL aylık ücretle ilk doğumunu yapan ve 45 saatlik işyerinde çalışan bir işçi içindir. Kısmi süreli sözleşme ile karıştırmayın; part time çalışan hakları ayrı bir konudur.
- Günlük ödenek: 01.01.2026’dan geçerli brüt asgari ücret 33.030 TL / 30 = 1.101 TL.[8]
- Ödenek günü: 60 günlük yarım çalışma x 1/2 = 30 gün. Toplam ödenek 30 x 1.101 = 33.030 TL, ayda 15 gün için 16.515 TL.
- İşverenin ödediği ücret: 45.000 / 2 = 22.500 TL brüt. Aylık toplam brüt gelir 22.500 + 16.515 = 39.015 TL olur.
- Kısmi süreye geçince haftada 25 saat çalışırsa ücret 45.000 x 25 / 45 = 25.000 TL brüt olur, ödenek yoktur.
İkinci doğumda ödenek 60 gün için 66.060 TL, üçüncü ve sonraki doğumlarda 90 gün için 99.090 TL eder. Ödenekten yalnız damga vergisi kesilir ve ödeme, prim belgesinin ait olduğu aydan sonraki ikinci ay içinde yapılır.[9]
Sigorta tarafında yarım çalışma ayları boş kalmaz. İşveren çalışılan günleri bildirir, ödenek günleri için primleri prime esas kazanç alt sınırı üzerinden Fon öder.[10] Bu primler alt sınırdan yatırıldığı için ileride bağlanacak aylığın hesabına giren kazanç, gerçek ücretinizden düşük olur.
Kısmi süreli çalışmada durum farklıdır. Saat ücretiyle çalışanın prim günü, ayda çalışılan toplam saatin 7,5’e bölünmesiyle bulunur ve artan kısım bir güne tamamlanır.[11] Ayda 22 gün, günde 5 saat çalışan işçi 110 / 7,5 = 14,67, yani 15 gün bildirilir.
Eksik kalan günler emeklilikte kayıp demektir, ama kısmi çalışılan ayların eksik günleri sonradan borçlanılabilir. Borç, talep tarihindeki prime esas kazanç sınırları arasında seçilen günlük kazancın %45’i üzerinden hesaplanır, genel sağlık sigortası primi ödenmiş günlerde kanun metni %39 oranını öngörür.[12]
Yarım Çalışma ve Kısmi Süre Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dilekçe verildikten sonra en çok takılınan noktalar aşağıdadır.
Bu yazı genel bilgi verir. Dilekçenize cevap gelmediyse ya da işveren talebinizi geri çevirdiyse belgelerinizle birlikte bir avukata danışmanız, kendi durumunuza uygun yolu seçmenizi kolaylaştırır.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74/2, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek m.5 ↩
- 7578 sayılı Kanun m.15 (RG 01.05.2026) ile değişen İş K. m.74/1 ↩
- 4447 sayılı Kanun Ek m.5/1 ↩
- Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik m.9 ↩
- İş K. m.13/5, Yönetmelik m.14 ↩
- Yargıtay 9. HD, E.2023/7850 K.2023/11860, 13.09.2023 ↩
- Yönetmelik m.11/3 ve m.11/4 ↩
- Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı, RG 26.12.2025 ↩
- 4447 sayılı Kanun Ek m.5/1 ↩
- 4447 sayılı Kanun Ek m.5/2 ↩
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.101/3 ↩
- 5510 sayılı Kanun m.41/1 (i) bendi ve fıkranın son paragrafı ↩