Gece vardiyası fazla mesai hakkınız, gece döneminde fiilen çalıştığınız süre 7,5 saati aştığında doğar ve haftalık toplamınızın 45 saatin altında kalması bunu değiştirmez. Aşan her saat normal saat ücretinizin yüzde elli fazlasıyla ödenir.
Vardiyanın yarısından çoğu 20.00-06.00 arasına düşüyorsa posta baştan sona gece çalışması sayılır ve hesapta ara dinlenme düşülmüş net süre esas alınır. Ödeme yapılmazsa önce arabulucuya başvurulur; ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.
İçindekiler7 başlık
Gece Çalışmasında 7,5 Saat Sınırı
Çalışma hayatında gece, en erken saat 20.00’de başlayıp en geç 06.00’ya kadar süren dönemdir. İş Kanunu bu dönemdeki çalışmanın 7,5 saati geçemeyeceğini yazar.[1]
Kanun bir adım daha atar ve gece çalışmasında fazla çalışma yapılamayacağını söyler.[2] Yani işveren sizden bu süreyi isteyemez, ama istemiş ya da kabul etmişse bu saatlerin karşılığı yine doğar. Yargıtay, haftalık toplam 45 saati aşmayan bir işçi için de aynı sonucu kabul eder:
“Haftalık çalışma süresi 45 saati aşmasa da 4857 sayılı Kanun’un 69 uncu maddesi uyarınca gece 7,5 saati geçen çalışmalar fazla çalışmadır.” (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E.2024/8420 K.2024/14556)[3]
Vardiyanızın Gece Postası Sayılması
Postalar halinde çalışılan işlerde çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine denk gelen posta, baştan sona gece çalışması sayılır.[4] Vardiyanızın yalnızca 20.00-06.00 arasına düşen kısmını saymak çoğu zaman sizi aleyhinize küçültür.
Yargıtay, 16.00-08.00 vardiyasında çalışan bir itfaiye erinin davasında bilirkişinin yalnızca 20.00-06.00 arasını esas almasını hatalı buldu. Karara göre 16 saatlik vardiyadan 2 saat ara düşülür ve 14 saatlik fiili çalışma üzerinden hesap yapılır.[5]
Vardiyanızı bu kurala göre sınayın. Tabloda posta süresi esas alınmıştır, ara dinlenmenin nasıl dağıtılacağı dosyaya göre değişebilir.
| Vardiya | Posta süresi | 20.00-06.00’a düşen | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 14.00-22.00 | 8 saat | 2 saat | Gündüz postası, 7,5 saat sınırı işlemez |
| 16.00-00.00 | 8 saat | 4 saat (tam yarısı) | Yarısından çoğu değil, gündüz postası |
| 17.00-01.00 | 8 saat | 5 saat | Gece postası |
| 22.00-06.00 | 8 saat | 8 saat | Gece postası |
| 19.00-07.00 | 12 saat | 10 saat | Gece postası |
Gündüz postası çıkan vardiyada 7,5 saat kuralı değil, günlük 11 saat ve haftalık 45 saat sınırları geçerlidir.
Aşan Saatin Hesaplanması
Hesapta vardiya süresi değil, vardiyadan ara dinlenme düşülmüş net süre esas alınır. Kanun, 7,5 saatten uzun işlerde en az 1 saat ara verilmesini ister.[6] Ara kullanamadıysanız o süre de çalışmadır.
Formül şudur: (net süre – 7,5) x saat ücreti x 1,5. Saat ücreti, brüt aylık ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur ve zam oranı yüzde elliye ulaşır.[7] Aşağıda brüt aylık ücreti 38.250 TL olan bir işçi için saat ücreti 170 TL, zamlı saat 255 TL’dir.
| Vardiya | Net süre | Gecelik aşım | Aylık gece sayısı | Aylık brüt tutar |
|---|---|---|---|---|
| 22.00-06.00, ara kullanılamadı | 8 saat | 0,5 saat | 22 | 2.805 TL |
| 22.00-06.00, 1 saat ara kullanıldı | 7 saat | Yok | 22 | 0 TL |
| 19.00-07.00, 1,5 saat ara | 10,5 saat | 3 saat | 13 | 9.945 TL |
| 16.00-08.00, 2 saat ara | 14 saat | 6,5 saat | 8 | 13.260 TL |
Üçüncü satırdaki işçi ayda 39 saat, yılda 468 saat fazla çalışmış olur ve bu yaklaşık 119.340 TL brüt eder. Tutarlar brüttür, gelir vergisi ve SGK kesintisi sonradan düşülür. Kendi ücretinizle denemek için hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Aynı saati iki kez saymayın. Gece postasında 7,5 saatin üstünü hesapladıysanız, aynı saatleri bir de günlük 11 saatin aşımı diye eklemeyin.
Ücret hesabınıza yan ödemeleriniz de girebilir. Düzenli yemek, yol ya da prim ödemeniz varsa bunları saat ücretine yansıtmak için bordroya bakın. Çizelgedeki saatlerin ücrete nasıl döndüğünü çalışma çizelgesinden fazla mesai hesabı örneklerinde adım adım görebilirsiniz.
Sektör İstisnası ve Yazılı Onay
Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama-sondaj işlerinde, işçinin yazılı onayı alınmışsa 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.[8] Bu dört iş dışında imzaladığınız onay sınırı kaldırmaz.
Yargıtay, özel güvenlikte kadın işçilerin istisna yürürlüğe girmeden önceki gece postalarını incelediği dosyada, onayları alınmış olsa da çalışma yasak olduğu için 7,5 saati aşan kısmı fazla çalışma sayan kararı onadı.[9]
Hastanede çalışıyorsanız, dosyada yazılı onay belgesi yoksa sınır yine sizin lehinize işler. Bir hastane teknikerinin 17.00-08.00 vardiyasında Yargıtay, 15 saatten 1,5 saat ara düşerek 13,5 saat üzerinden günlük 6 saatlik gece aşımını kabul eden hesabı yerinde buldu.[10]
Aynı karar 24 saat süren nöbetlerde ara dinlenmeyi ayrıca araştırtmıştır. Uyku ve dinlenme olanağınız varsa 10 saat, yoksa 4 saat ara düşülür.
Başvuru İçin Toplanacak Belgeler
Hak için önce çalıştığınız saatleri gösteren kayıt gerekir. İşveren kaydı tutuyorsa onu, tutmuyorsa kendi notlarınızı kullanın. Vardiya çizelgesi ve bordro karşılaştırması için özel güvenlik görevlisi çizelge ve bordro kontrolü örnek alınabilir.
- Vardiya çizelgesi ya da WhatsApp grubundaki vardiya listesi
- Turnike, kart okuyucu veya parmak izi kayıtları
- Bordro ve “fazla mesai” ya da “gece zammı” satırları
- İş sözleşmesindeki çalışma saati ve onay maddesi
- Ara dinlenmeyi gerçekten kullanıp kullanmadığınızı gösteren not
Bordroda “gece zammı” görmeniz fazla mesaiyi karşılamaz. Gece zammı sözleşme ya da toplu sözleşmeden doğan ayrı bir kalemdir, 7,5 saat aşımı ise fazla çalışma ücretidir. Gece çalışanın diğer hakları için kontrol listesine bakın.
Ödeme Yapılmıyorsa İzlenecek Yol
Önce hesabı ay ay çıkarıp işverene yazılı talepte bulunun. Cevap gelmezse ya da ödenmezse arabulucuya başvurun, çünkü işçi alacağı davalarında arabuluculuk dava şartıdır.[11]
Anlaşma olmazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır ve işiniz devam ederken de dava açabilirsiniz.[12] Ödenmeyen fazla çalışma ücreti ayrıca idari para cezası konusudur ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirim yapılabilir.[13]
…/…/……
[İşveren unvanı]
[Adres]
KONU: Gece vardiyası fazla çalışma ücretinin ödenmesi talebi
[Başlangıç tarihi] tarihinden bu yana şirketinizde [görev] olarak çalışıyorum. [Vardiya saatleri, örneğin 19.00-07.00] vardiyasında ve ayda yaklaşık […] gece çalışıyorum. Günlük 1,5 saat ara dinlenme düşüldüğünde net çalışma süresi 10,5 saattir.
4857 sayılı İş Kanunu m.69 uyarınca gece çalışması 7,5 saati geçemez. Aşan süre için fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekir. Ekte [ay/yıl] ile [ay/yıl] arası hesabım bulunmaktadır.
Hesapta yer alan […] TL brüt tutarın bu yazının tebliğinden itibaren […] gün içinde ödenmesini, aksi halde yasal yollara başvuracağımı bildiririm.
Ad Soyad
T.C. Kimlik No
(İmza)
Yazıyı iadeli taahhütlü posta ya da noter kanalıyla gönderin, elden verdiyseniz kopyaya teslim imzası aldırın.
Gece Vardiyası Fazla Mesai Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Sözleşmenizde fazla mesainin ücrete dahil olduğu yazıyorsa 270 saatlik hesap da önemlidir. Vardiya düzeniniz, sözleşmeniz ve işkolunuz sonucu değiştirebileceğinden dosyanızı bir avukata göstermeniz yerinde olur.
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69/1 ve 3 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/son ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 05.11.2024 tarihli E.2024/8420 K.2024/14556 sayılı karar ↩
- Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik m.7 (RG 07.04.2004, 25426) ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 05.11.2024 tarihli E.2024/8420 K.2024/14556 sayılı karar ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.68/1-c ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.41/2 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.69/3 ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 30.10.2023 tarihli E.2023/11031 K.2023/16295 sayılı karar ↩
- Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 05.03.2026 tarihli E.2026/1327 K.2026/1994 sayılı karar ↩
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.32/son ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.102/c ↩